Gao Xingjian
Yalnız Bir Adamın Kitabı

Gao Xingjian




 

Anasayfaya
Eleştiri sayfasına

 

 


  Editörün Notu 2000 yılı Nobel Edebiyat Ödülüne lâyık görülen Çinli yazar Gao Xingjian Mao döneminin bütün acılarını yaşamış,  hatta rejimin baskısından kurtulmak için o döneme ait bütün eserlerini yakmak zorunda kalmıştır.  Yazar, faşizm , nazizm, Stalinizm gibi bütün baskıcı rejimleri  "...izm Yoktur" adlı yazısıyla kesinlikle reddeder.    Gao Xingjian otobiyografik bir roman olan "Yalnız bir Adamın Kitabı" nda totaliter rejimler karşısındaki insanın yalnızlığını dile getiriyor.  Yazarın ünlü eseri "Ruh Dağı" sayfamızı görmek için tıklayabilirsiniz.

  GAO Xingjian - Özgeçmiş
http://www.dogankitap.com.tr

Nesir yazarı, çevirmen, tiyatro yazarı ve yöneticisi, eleştirmen ve ressam Gao Xingjian, Çin-Japon Savaşı’nın en şiddetli günlerinin yaşandığı bir sırada, 4 ocak 1940’ta, Doğu Çin’in Ciangşi Eyaleti’nde, Ganzhou’da doğdu. Artık Çin Halk Cumhuriyeti olarak anılan ülkesinin başkenti Pekin’de ilk, orta ve yükseköğrenimini tamamlayarak Pekin Yabancı Diller Enstitüsü’nün Fransızca bölümünden mezun oldu (1962).

Sekiz yıl boyunca çevirmenlik yapan Gao, Çin Komünist Partisi’nin 1966-1976 yılları arasında uyguladığı "Kültür Devrimi" sırasında beş yıllığına "tarım işlerinde çalışmak üzere" kırsal bölgeye gönderildi (1970). Bu dönemde, çocukluğundan beri tuttuğu günlükler de içinde olmak üzere, on tiyatro oyunu, bir roman ve çok sayıda şiirini yok etmek zorunda kaldı.

"Proleterleşme süreci"ni tamamlayan Gao, çevirmen ihtiyacı doğduğu için tekrar Pekin’e çağrıldı (1975). Bu arada edebiyat dergilerinde denemeleri ve öyküleri de yayımlanan Gao’nun "Modern Roman Sanatı Üzerine İlk Deneme" (1981) adlı çalışması beklenmedik şiddette bir tartışmaya yol açtı. Bir yıl sonra sahnelenen ve Çin’de deneysel tiyatronun ilk örneği kabul edilen "Alarm İşareti" ( Signal d'alarme) adlı tiyatro oyunu, yüzlerce kez kapalı gişe oynadı. Hakkında eleştiri yazısı yazılabilsin diye bir kez sahnelenmesine izin verilen "Otobüs Durağı" (Arrêt d’autobus) adlı tiyatro oyununu ise partinin kıdemli bir üyesi "Çin Halk Cumhuriyeti’nin kuruluşundan beri kaleme alınmış en tehlikeli metin" ilan etti

(1983). "Vahşi Adam" (L'Homme sauvage) adlı tiyatro oyunuyla (1985) yeniden tartışmaların odağına oturdu. Deutscher Akademischer Austauschdienst ve Fransız Dışişleri Bakanlığı'nın davetlisi olarak Avrupa'da sekiz ay kaldı. "Öteki Kıyı" (L'autre rive) adlı tiyatro oyunu henüz prova aşamasındayken yasaklandı (1986). Baskılardan iyice bunalan Gao, Fransız Kültür Bakanlığı’nın davetlisi olarak Paris’e gitti (1987) ve 1982’de Çin'de başladığı romanı "Ruh Dağı"nı (La Montagne de l'Ame) yazmaya koyuldu. Tian An Men olaylarının patlak verdiği sırada romanını bitiren (1989) Gao’nun, yeni yazdığı "Kaçış" (La Fuite) adlı tiyatro oyununun da Çin’de basımı yasaklandı.

"Devlet düşmanı" ilan edilerek Çin Komünist Partisi’nden atılan Gao’nun pek çok eseri polisin Pekin'deki evine düzenlediği baskın sırasında yok edildi. Yazar, Fransa’nın talebini kabul etmesi üzerine politik göçmen olarak Paris'e yerleşti.1990’dan itibaren romanları Batı dillerinde yayımlanmaya, oyunları sahnelenmeye başlayan, Fransa ve Belçika’dan ödüller alan Gao, 1997’de Fransız vatandaşlığına kabul edildi.

İlk baskısı, Taibei’de Fransızca yayımlanan (1998) "Ruh Dağı", Fransa’da iki yıl sonra piyasaya çıktı. İtalya'da Premio Letterario Feronia'yla ödüllendirilen roman, 2000 yılı Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görüldü. Ayrıca Gao, Fransa cumhurbaşkanı tarafından ''Chevalier de l'Ordre de Légion d'Honneur'' unvanıyla ödüllendirildi. Yazarın "Yalnız Bir Adamın Kitabı" adlı romanı Doğan Kitapçılık’ın 2003 programında yer alıyor.

 

One Man's Bible http://www.harpercollins.com

By Gao Xingjian

 Introduction :  Like The 1001 Nights, Gao Xiangjian's powerful and at times harrowing new novel takes the form of a story -- or stories -- within a story. The framing narrative begins in Hong Kong in 1996, where Gao Xingjian, a Chinese writer and artist now living in France, has come to oversee a production of one of his plays. Sharing his hotel room high above the city is a German-Jewish woman named Margarethe. Sexually uninhibited, insatiably curious, she is both Gao's mistress and his Mnemosyne, his goddess of memory. She wants him to remember. And although she mostly wants to know about the women who came before her, Gao cannot answer her questions about them without revealing -- and at times reliving -- his past in Mao's China, a past he has tried very hard to forget.

His stories and memories of that past make up the inner narrative of One Man's Bible. They recount Gao's growth from the bookish child of middle-class communist sympathizers to a student, writer and activist during the Cultural Revolution, forced to practice his art in secret and to become a ruthless political intriguer in order to survive. Since the revolution makes absolute claims on people's passion, there is no such thing as casual sex. Each of Gao's sexual relationships -- from one-night stands to a misconceived marriage -- is an implicit challenge to the state, entered into with doomed abandon. Many of them end in betrayal, but so do many of his friendships. How can it be otherwise in a society where everybody spies on everybody else and children regularly denounce their "Ox Demon" parents? That Gao survives and eventually escapes this million-eyed hell is admirable; that he does so while preserving his moral and aesthetic integrity is a small miracle.

Part of this novel's achievement is the way it renders the texture of everyday life in totalitarian China, from the workplace criticism meetings that end in an orgy of confession and remorse to the spectacle of teenaged Red Guards beating an old woman to death. But beneath the documentary realism is an elegant structure of related images and episodes: the verticality of the Hong Kong skyline and the swarming density of Beijing's hutongs; red banners flying above a besieged building and the red blood on the thighs of a deflowered virgin; Gao's father hiding an outlawed Maoist text in a shoebox filled with silver dollars and Gao himself, years later, burning incriminating snapshots of his parents. At the center of that structure is Gao Xingjian himself -- a character by turns innocent and cunning, selfless and imperially self-centered, ardent and icily detached. But of course Gao the character is a creation of Gao the writer, who with One Man's Bible has given us a novel of great sophistication, sensual vividness, and emotional power.


Discussion Questions

The protagonist of One Man's Bible is alternately called "you" and "he." Why might Gao have chosen to split the character in this way? In view of the fact that Gao is writing about himself, why doesn't he simply use the first person?

Discuss the relationship between the author's framing and inner narratives, its "present" and "past." In Chapter 10, for example, Gao makes love with Margarethe, while Chapter 11 begins with his memories of making love with the married Lin. Elsewhere Margarethe's relentless questioning is echoed by an interrogation by Red Guards. Where else do you encounter such mirrorings?

How does One Man's Bible treat death? How does Gao relate his mother's drowning or the many suicides and political murders that he witnesses? Does this book seem to view death as a tragedy, as a random and relatively inconsequential event, or even as a form of liberation?

Margarethe accuses Gao of exploiting her sexually. Do you agree? Is One Man's Bible a sexist book? Do you find its graphic erotic scenes gratuitous? Does sex have a different significance in communist China than it does in capitalist Hong Kong? Do the novel's European and Chinese women experience sex differently? Does Gao ever appear to judge their sexuality?

At one point Margarethe and Gao argue over the difference between Maoism and fascism. Does the author's description of Mao's China remind you of accounts you've read of Hitler's Germany or the U.S.S.R. under Stalin? In what way does it seem different? Note, for instance, the relatively low profile of the army and secret police and the way repression seems to emanate not from above but from below, that is to say from students and even, horribly, from children. How has living in such a society affected the novel's characters? Does One Man's Bible contain any similar critique of the capitalist West?

One Man's Bible may be seen as a contest between two views of the past. Gao wants to cut himself off from it completely -- a markedly un-Chinese attitude -- while Margarethe, departing from the stereotype of the pragmatic, present-oriented westerner, insists that the past must be remembered, honored, understood. Which view ultimately seems to prevail?

Gao describes himself as being like "a free-flying bird. The inner freedom," he says, "had no attachment, was like the clouds, the wind. God had not conferred this freedom upon him, he had paid dearly for it, and only he knew how precious it was." How is this born out by events in the book? How would you sum up the author's view of freedom? In an imaginary conversation with Mao, the author argues that "although it was possible to kill a person, that person's human dignity could not be killed. A person is human because this bit of self-respect is indestructible." What does that dignity consist of? How does Gao manage to preserve his self-respect in a society that not only imprisons its people, but also degrades them? How are the novel's notions of human dignity and freedom related to those set forth in various philosophical traditions -- especially Chinese Taoism and European Existentialism?

How does Gao appear to see his role as a writer? Does he believe that art has a social or political function, or that the artist has a responsibility to his society? Do art and literature have a different significance in totalitarian and democratic societies?

Do you see the novel's protagonist as its author's alter ego or as a fictional creation who happens to share his name and basic biography? What kind of character is Gao? Does the author ever present him in a less than favorable light? What is the significance of the book's title? What might Gao have intended in calling it a "bible" instead of a novel, memoir or autobiography?

About the Author: Gao Xingjian (whose name is pronounced gow shing-jen) is the first Chinese recipient of the Nobel Prize in Literature. Born in 1940 in Jiangxi province in eastern China, he studied in state schools, earned a university degree in French in Beijing, and embarked on a life of letters. In 1987 he became a voluntary exile and settled in Paris, where two years later he completed his first novel, Soul Mountain. In 1992 he was named a Chevalier de l'Ordre des Arts et des Lettres by the French government. In addition to writing fiction and criticism, Gao is also a noted playwright and painter. A collection of his paintings has been published under the title Return to Painting.

  Mao... Cani mi, bugünkü Çin'in mimarı mı?
http://www.turkforum.net

Mao Tse Tung'un uygulamaları ve kişiliği her zaman tartışıldı. Geçen günlerde piyasaya çıkan ve Çinli bir yazar tarafından kaleme alınan, 'Bir Adamın Hayatı, Bir Ulusun Kaderi' adlı kitap, büyük yürüyüşün 70. yılında bu tartışmaları yeniden alevlendirdi. Kitap, Mao'yu 70 milyon Çinlinin katili olarak tanıtıyor.

Çin’in efsanevi lideri Mao’nun Çin Devrimi’nin temellerinin atılmasını sağlayan 'Büyük Yürüyüş'ü tam bir sene sürmüş ve 20 Ekim 1935 tarihinde son bulmuştu. Devrimci güçlerin, hükümet güçlerinden kaçışı için gerçekleştirilen bu yürüyüşe 100 bin kişi katılmış, bir yılın sonunda ancak 10 bini tamamlayabilmişti. Bu yürüyüşün sonunda Mao, Komünist Parti'nin başına geçme fırsatını bulurken, Çin Devrimi'nin fitilini de ateşleyecek gücü eline geçirmiş olacaktı. O günlerden bugüne akıl almaz bir değişim geçiren Çin, bugün dünyanın en büyük ekonomik ve politik gücü olma yolunda hızla ilerliyor. Yakaladığı yıllık yüzde 10 büyüme oranıyla da, Batı'nın gözünü korkutmaya devam ediyor.

Mao'yu Çin'in başına getirecek olan sürecin başlangıç noktası olarak kabul edilen ‘Büyük Yürüyüş’ün sona erişinin 80’inci yıldönümünde, tüm dünya Mao Tse Tung’un, Çin’in bugünkü haline gelmesindeki en önemli etken mi, yoksa milyonların yaşam hakkını elinden alan bir cani mi olduğunu tartışıyor. Bazıları efsanevi liderin, temelini attığı politikalar sayesinde Çin’in bu büyük hamleleri yapabildiğini savunurken, bazıları da ölümünden sonraki yıllarda izlenen dışa açılma politikaları sayesinde bu ilerlemenin kaydedildiğini, bunların Mao’nun belirlediği ilkelerle hiçbir ilişkisi olmadığını savunuyor.

Geçen günlerde yayınlanan Çinli yazar Jung Chan’ın kaleme aldığı, Mao’nun biyografisi niteliğindeki kitap, tartışmaları daha da alevlendirdi. Chang, 1000 sayfalık belgesel niteliğindeki kitabında, Mao’nun bilinen imajını yerle bir ediyor. Kitap Mao’yu Hitler ve Stalin’i geride bırakarak 20. yüzyılın en büyük kasabı olarak tanımlıyor.


Cani mi, Kahraman mı?

Pek çok insan Mao’yu büyük devrimci ve filozof olarak görüyor. Çin Komünist Partisi ise kurucularının “büyük devlet adamı” olarak tarihe geçtiğini savunuyor. Ancak bu sıralar spekülasyonlara yol açan bu biyografi, Mao’nun Hitler ve Stalin’den daha fazla insan öldürdüğü iddiasıyla dikkatleri üzerine çekiyor.

Mao 25 yılı aşan süre boyunca Çin’i “tek adam” olarak yönetti. İktidarı, ölümüne kadar sürdü. Çin’e komünizmi getiren Mao’ya bugün Çin vatandaşları; “en büyük komünist”, “ülkenin kurucusu” ve “ülkenin babası” olarak saygı duyuyorlar. Paraların üzerinde hala onun resmi var. Heykelleri Pekin’in tüm meydanlarını süslüyor. Mao, yaşarken, Batı ülkelerine saygı gösteren bir insandı. Bunun en önemli nedeniyse, Sovyetler Birliği ile olan bağlarını koparmış olmasıydı. 1970’li yılların başında Batı’ya yönelmişti. ABD Başkanı Richard Nixon, kendi tanımlamasıyla “Rus düşmanlarına karşı Mao’nun yardımıyla savaşmıştı.” Mao özellikle 1968 kuşağı tarafından hep bir kahraman olarak görüldü. Vietnam Savaşı’nı protesto etmek amacıyla o yıllarda, dünya çapında pek çok büyük şehirde, binlerce Mao yanlısı sokaklara dökülmüş, kendini öyle sevdirmişti ki kullandığı kül tablası bile açık arttırmada 13 bin dolara, çorba kasesi ise tam 50 bin dolara satılmıştı.

Jung Chang’ın kitabı ise Mao’nun imajını yerle bir ediyor. Mao’nun hayatını anlattığı, “Bir Adamın hayatı, Bir Ulusun Kaderi” adlı kitabın satışları bir numaraya oturmak üzere. Londra’da yaşayan Chang’ın kitabı, daha şimdiden İngiltere, Avustralya ve Yeni Zellanda’da en çok satan kitaplar listesinin başına oturdu. Bir zamanlar ailesiyle birlikte Mao rejimi altında acı çekmiş olan Chang, İngiliz tarihçi eşi Jon Halliday’in yardımıyla, Mao’nun hayatını yazmadan önce o dönemde yaşayan yüzlerce kişiyle görüşüp, onlarca arşiv taramış. Özellikle de Sovyetler Birliği arşivlerinden oldukça yararlanan yazar, Mao’nun çiftçilikten diktatörlüğe uzanan yaşamında, aslında çok hırslı, makam düşkünü bir insan olduğunu belirtiyor. 12 yıl süren araştırmalar sonucu yazdığı kitapta, Mao’nun yükselmek, iktidara oturmak için ülkeyi yıkıp geçtiği, kendisini iktidara yaklaştıran her adımda arkasında binlerce ölü bıraktığı anlatılıyor. Yazarın daha önce yazdığı “Yabani kuğular” adlı kitabı da yok satmıştı. Bu kitapta, 20.yüzyıl da Çin’de yaşayan üç farklı kuşağa ait kadınların acı dolu yaşamını gözler önüne seriyordu.


Uyuşturucu faktörü

Kitaba göre Mao, “başarısını” uyuşturucu kaçakçılığına borçlu. Chang, Mao’nun düşmanlarını katlederek ortadan kaldırdığını, Çin kültürünü ise imha ettiğini yazıyor.O’na göre Mao’nun döneminde bütün ülke toplama kamplarıyla doldurulmuştu ve açlığa mahkum edilen, kurşuna dizilenlerin sayısı 70 milyonun üzerindeydi. Kitapta, Mao’nun kişiliğinin tanımlandığı bölümdeki şu satırlar oldukça dikkat çekici:

“Bugün hala pek çok Çinli Mao’nun estirdiği terör dolayısıyla ciddi travma yaşıyor. Her aile kurban vermiş olmasına rağmen, bu dönemde çekilen acılar hakkında aile içinde bile pek konuşulmuyor. Mao hem Çin’in hem dünyanın başına gelen büyük bir felaketti. Belki de dünya bu terörü ucuz atlattı. Çünkğ Mao, bütün dünyaya sosyalizmi getirmek, emperyalizmi yok etmek istiyordu. Bunun için de Doğu ve Batı arasında bir atom savaşı çıkmasına bile razıydı. Mao’nun en büyük rüyası, “Sosyalist Cenneti” oluşturmaktı. Dünya bu fikirden uzaklaştıkça da daha acımasız davrandı.”

Jung Chang, kitabında Mao’nun yaşam hikayesini özetlerken şu satırlara da yer veriyor:

26 Aralık 1893’te dünyaya gelen Mao, öğretmen oluyor. Ancak bir süre sonra Marksist çevrelere giriyor ve bu felsefeye hayran kalıyor. Dört kez evleniyor 10 çocuğu oluyor. Mao döneminde yaşayan insanların söylediklerine göre; Mao sinsi, hırslı, bencil ve iktidar düşkünü bir insandı. Milyonlarca insan Mao rejimi sırasında öldürüldü, aç bırakıldı, kırbaçlandı. Ancak yine de pek çok Çinli, Mao’nun saygıdeğer bir lider olduğunu, Çin’e saygınlık kazandırdığını söylüyor. Özellikle de Komünist Partisi Mao’nun kanlı geçmişiyle ilgili bir şey bilmek ve konuşmak istenmiyor. Mao, üç kalp krizi geçirdikten sonra * Eylül 1976’da ölüyor. Diktatörlüğü boyunca modernleşmeyi ve gelişmeyi önlemiş olmasının en iyi kanıtı olarak da, ölümünden sonra Çin’in gelişerek dünyaya açılması gösteriliyor.”


Güçlü ÖZGAN - Tempo

'Kitaplar benim cennetimdi'
http://www.radikal.com.tr

'Ruh Dağı'yla, 2000 Nobel Edebiyat Ödülü'nü alan Gao Xingjian 1940'da doğmuş, 1987'ye kadar Fransa'da sürgün hayatı yaşamış, 1998'de de Fransız vatandaşı olmuş. Türkiye'de Ekim 2003'de Doğan Kitap tarafından yayımlanan 'Yalnız Bir Adamın Kitabı' Almancaya henüz çevrildi. Die Zeit gazetesi de Gao Xingjian'i soru yağmuruna tuttu.

'Ruh Dağı'yla, 2000 Nobel Edebiyat Ödülü'nü alan Gao Xingjian 1940'da doğmuş, 1987'ye kadar Fransa'da sürgün hayatı yaşamış, 1998'de de Fransız vatandaşı olmuş. Türkiye'de Ekim 2003'de Doğan Kitap tarafından yayımlanan 'Yalnız Bir Adamın Kitabı' Almancaya henüz çevrildi. Die Zeit gazetesi de Gao Xingjian'i soru yağmuruna tuttu.

Fransa'da kısa bir süre önce Gao Xingjian'in Çinli bir yazar mı, yoksa Fransız bir yazar mı tartışmaları yapılıyordu. Bu konuda ne diyeceksiniz?
Ne Çinliyim ne de Fransız. Çince ya da Fransızca yazmak arasında da hiçbir fark yok. Evet, artık Fransız vatandaşıyım ama bunu değerlendirmek yüksek teorisyenlerin işi. Bir yazar ne isterse onu yazar. Bu kadar.

Ama yine de Çin kültürü bir yazar ve bir ressam olarak ortaya çıkardığınız işlerin ayrılmaz bir parçası, öyle değil mi? Klasik Çin geleneği, küçük yaşlarda tabii ki kişiliğimi belirledi. Ama o zamandan bu zamana çok şey kaybettik. Komünist rejimde büyüyen biri başka hiçbir şey göremez. Ben, her iki tarafı da içimde barındırdığım için çok şanslıyım. Annem, Batı kültürünün etkisi altında yetişmiş. Ben daha çocukken onunla birlikte tiyatro ve sinemaya giderdim. Beş yaşındayken sahnede onun yanındaydım. Rus, İngiliz, Amerikan, Fransız, Yunan yazarları okudum. Bu yüzden, Batı kültürü bana yabancı değil.

Komünist rejim Çin'in kültür geleneğini niye yıktı?
Devrimler böyle işler. Devrimin, bütün herkesin beynini Tabula Rasa yapmak gibi bir ütopyası vardı.

Özellikle kültür devrimi sırasında ve sadece Çin'de, entelektüeller sistematik bir biçimde sürgüne gönderildi. Bu radikal tutum neye dayanıyor?
Çin komünist partisindeki devrimcilerin çoğu köylüler ve çiftçilerdi. 20. yüzyıla öncülük eden entelektüel beyinler Mao Tsetung yönetimi sırasında elimine edildi. Mao, köylü bir aileden geliyordu ve hep köylülere, çiftçilere yönelik programlar yaptı. Mao, büyük bir tirandı ve onun radikalliği köylü bir temel barındırıyordu.

Yazar olma kararınız bu köylü tutuma karşı bir isyan mıydı?
Evet. Bu benim çocukluk yıllarıma dayanıyor. Çin'in en eski lisesinde okudum. Hocalarımız eski entelektüellerdi, hem İngilizce hem de Çince öğreniyorduk. Üniversiteye gelince işler değişti. Komünist öğrenciler davalarını üniversiteye taşıdılar. Artık, aşktan, kadınlardan bahsetmek mümkün değildi. Batılı yazarların kitaplarını okuyanlar ya da kendilerini liberal olarak tanımlayanlar kampüsten dışarı atılıyorlardı. Korkunç bir dönemdi. Tek kaçış yerim kütüphaneydi. Kütüphane görevlileriyle arkadaş olmuştum. Orada sükunet buluyordum. Kitaplar benim cennetimdi.

'Yalnız Bir Adamın Kitabı'nda 'özgürlük ve sınırlar arasına sıkışmış' bir 'stabilite' arıyorsunuz. Bu ne anlama geliyor ?
Siyasi hayatta olduğu gibi günlük hayatta da sürekli Mao Tsetung'un yapıtlarını çalışmak gerekiyordu. Her sayfanın üzerinden binlerce kez geçiliyordu. Herkes partinin en yeni direktiflerini izliyor ve hep aynı kuralları tekrarlıyordu. Ben dahil. Aksi takdirde hemen ihbar ediliyordu insanlar. Benim hayatım işten sonra, gece başlıyordu. Gün ağarana dek okuyor ve yazıyordum. Sonrasında tabii ki yorgun düşüyordum. Toplantı sırasında da en arka sıralarda, karanlık bir köşeye çekilip uyuyordum. Bu yüzden insanlar bana 'hayalci' diyorlardı.

Bugün, Çin edebiyatı büyük ölçüde kültür devriminde yaşanan korkulara, tedirginliklere eğiliyor. 'Yalnız Bir Adamin Kitabi' da bu eğilime mi ait?
Bugüne kadar Çin`de buna benzer bir kitap yayımlanmadı. Sadece diktatörlüğü içeren bir edebiyat yeterli değil. Bir kitapta komünist partiyi eleştirmekten daha fazlası olmalı. İnsan bilincini şöyle bir sarsmalı. Bazı insanlar iktidara geldiklerinde insanların zayıflıklarını kullanıyorlar, benim kitabım bu zayıflık üzerine, birey-kitle ilişkisi üzerine.

Eleştirmenlerin tepkileri nasıldı?
Çin'de hiçbir eleştiri yapılmadı kitap hakkında. Sansür sadece kitaplarıma değil, adıma da uygulanıyor. Adım, hiçbir resmi yayında yayımlanmıyor. Artık biliyorlar: Eğer birini eleştiriyorsan, adını zikretmek zorundasın. (Rüdiger Wischenbart, Die Zeit, 27.05.2004)
 

Valid HTML 4.01 Transitional