Hafiflik :  Hafiflik güzel söz söyleme sanatının, yazının üslûbundan, ya da  kendi içeriğinden

bağımsız olarak kaynaklanır,   Düşüncenin hafifliği – kendini dünyanın ağırlığının üzerine çıkararak  bütün ağırbaşlılığına rağmen hafiflik sırrına vakıf olduğunu göstermek.  Software ve hardware  ve mitoloji ile fiziksel dünyayı düşünün.     

Calvino iki eğilim üzerinde durur birincisi dili ağırlıktan yoksun olan bir element olarak görmek, ikincisi ise dile ağırlık, yoğunluk ve sağlamlık kazandırmak.  Dil üst düzey hafifliktedir, hareket halindedir ve bilgi kaynağıdır.  Hafiflik,  kesinlik ve kararlılık ile ele ele hareket etmelidir Bulanıklık ve gelişigüzellik ile değil  Paul Valery’nin dediği gibi “Kuş gibi olmalı, tüy gibi değil.” 

Çabukluk  Calvino burada gerçek fiziksel hız ile aklın hızının ilişkisini. İrdeler.  Hızlılık terimini günümüz dünyasında bilginin inanılmaz hızlarla edinilebildiği bir ortamda, şeylerin arasındakı farklılıkları bulanıklaştırmadan nasıl netleştirebileceğimiz üzerinde durur.  Ekonomik anlatım zamanı uzatır ya da kısaltır.  Masalların zamanında birkaç cümle içinde asırlar yaşanabilir.  Hızlı, kısa ve özlü bir üslup insanı eşzamanlı fikir ve düşünce sağnağına tabi tutar.  Şiirin başarısı bu hızlı eşzamanlı imgeler sağanağındadır.  “Bir epigramın boyutlarına sığdırılabilecek kozmolojiler, sagalar, destanlar düşlüyorum.  Bizi bekleyen daha kalabalık daha hızlı çağlarda edebiyat, şiirin ve düşüncenin en üst düzeydeki yoğunlaşmasını hedef edinmek zorundadır.” 

Kesinlik :  Zaman zaman dil kullanımını bir veba salgını etkisi altına alıyor.  Bilme olgusunda doğrudanlığın yitimi, ifadeyi en genel, en anonim, en soyut formüllere dönüştürme, anlamların yoğunluğunu seyreltmek, ifade zenginliğini köreltmek, yeni durumlarda ortaya çıkabilecek kıvılcımları söndürme biçiminde kendini gösteriyor. 

Calvino’ya göre bu vebadan etkilenen yalnızca dil değil, imgeler de.  “Kesintisiz imgeler sağanağı altında yaşıyoruz.  En güçlü iletişim araçlarının yaptığı tek şey dünyayı imgelere dönüştürmek ve aynalar oyununun yarattığı görüntü oyunu aracılığı ile dünyayı çoğaltmak.  ...Bu imgeler bulutunun büyük bir bölümü belleğimizde bir iz bırakmayan düşler gibi çözülüp dağılıyor.  “

Görünürlük :  İki çeşit imgelem sürecinden söz edebiliriz sözden yola çıkarak imgeye, imgeden yola çıkarak sözel ifadeye uzanan süreç   İlk süreçte,okuduğumuz bir şey, bir “zihinsel sinemada” içsel bir görüşle aklımızda canlanır.  İkinci durumda  yazara “yağan”  imgelerin kaynağı  nereden gelir ? “Bireysel ya da kollektif bilinçaltı gibi, yitirilmiş zamandan bir kez daha filizlenen duyumlarla yeniden kazanılmış zaman gibi, “epifaniler” Anlık yoğunlaşmalar gibi.” 

Calvino öykülerine bir imge ile başladığını söyler, İkiye Ayrılmış Vikont, Ağaca Tüneyen Baron gibi.  İmge netlik kazandığı anda öyküye, yani görsel öge, yazıya dönüşmeye başlar.   Öykü sonra yan imgelerini üretir ve öykü yazılarak tamamlanır. 

“İmge Uygarlığı” dediğimiz günümüzde insanımız giderek artan öçüde hazır imgelerin sağanağı altında.   Toplumlar kendi imgelerini yaratmayı sürdürebilecekler mi?  “ Gözlerimiz kapalı belli görüntüleri zihnimizde canlandırabilme, beyaz kağıt üzerindeki siyah harflerin oluşturduğu satırlardan renkleri biçimleri göz önüne getirebilme,  imgeler yoluyla düşünebilme gücünün yitirilmesinden söz ediyorum.  Bizi içsel görümüzü onun geçici düşlere sapmasına izin vermeden denetlemeye alıştırmak eğitimini düşlüyorum. “  

Çoğulculuk:  Neden yerine nedenleri koymak, Calvino’nun  hayranlıkla söz ettiği yazar Gadda, dünyayı bir sistemler sistemi olarak görmek gerektiğini söylemiş,  Calvino’ya göre Gadda “dünyanın, çözülmesi olanaksız karmaşıklığını, daha doğrusu her olayı belirleyecek tarzda bir araya gelen son derece ayrışık ögelerin eşzamanlı birlikteliğini hiçbir biçimde azaltmadan temsil etmeye” çalışmıştır.  Her şeyi birbirine bağlayan ağ Proust’u da etkilemiştir.  Proust’a göre bu ağ “her varlığın birbiri ardısıra işgal ettiği uzamsal-zamansal noktalardan kurulmuştur bu da uzam ve zamanın boyutlarının sonsuz çoğaltılması sonucunu getirir.” 

Borges’in zaman üzerindeki en baş döndürücü denemesi olan Yolları Çatallanan Bahçe’de asırlar, asırlarca sonsuz şimdide oluşan, geleceği içinde barındıran çoğul ve dallanıp budaklanmış bir zaman içinde, her biri farklı sonuçlara götürecek olan çatallı yollar...  O kadar ki bir çatal yolun sonunda katil olan adam, bir başka çatal sonunda onun dostu olacaktır.   

Calvino çoğulculuk üzerine yaptığı konferansını şöyle bitirir.  “Kimiz biz, deneyimlerin, bilgilerin okunmuş metinlerin, imgelerin oluşturduğu bir bileşke değilsek neyiz her birimiz?  Her yaşam her şeyin akla gelebilecek her şekilde yeniden karıştırılıp yeniden düzenlendiği bir ansiklopedi bir kitaplık, bir nesneler envanteri, bir üsluplar dizisidir.   

Ama belki de yüreğimin en derinliklerindeki yanıt bir başkası:  Keşke benlik dışında tasarlanmış, bireysel benin sınırlı bakış açısında çıkmamızı sağlayacak bir yapıt mümkün olsaydı.  Yanlızca bize benzeyen başka benlere girmek için değil, dili olmayanları konuşturmak için.  Oluğun üzerine konan kuşu, ilkbahardaki ağaç ile sonbahardaki ağacı, taşı, çimentoyu, plastiği.”  

Calvino 1985 yılında Harvard Universitesinde bu konferansları vermek üzere yola çıktığında konakladığı otel odasında kalp krizinden öldü.  Son derece titiz çalışan Calvino’nun  bu beş konferansı hiç düzeltilmeden, olduğu gibi Amerika Dersleri olarak yayımlandı.   

Böylesine titizlikle çalışan Calvino’nun altıncı konferans  olan Tutarlılık bölümü ise yola çıkmak üzere hazırladığı çantasındak, dosyalar arasında bulunamadı. 

Amerika Dersleri - İtalo Calvino Can Yayınları

O zamanlar hiçbir şey , zaman bile yoktu. Buna rağmen her şey bu yokluktan , hiçlikten sıfırdan başladı. Kesin mutlak boşluk. Ve enerjinin akıl almaz bir biçimde merkezde toplanışı. Bu enerjinin saniyeden kısa bir süre içinde maddeye dönüşmesi. Bu görülmemiş , olağanüstü bir yoğunluktu,evrenimizin tümü bir nokta içinde yoğunlaşmıştı. Isı milyarlarca dereceydi.Patlamanın etkisiyle madde dağılmaya başlangıç noktasından uzaklaşmaya başlamıştı. Bu evrenin hacminin büyümesiydi. Bu büyüme henüz tamamlanmış değil. Bazıları bu gemleşmenin sonunun gelmeyeceğini düşünüyor, bazıları ise bu genleşme gücünün azalarak evrenin büzüşüp ve kendini yok edeceğini Büyük Sıkışma (Big Crunch) ile yok olacağını düşünüyor.

Kozmikomik Öyküler dünyanın yaradılışının hikayesi. Kitabı okurken “Küçük Prens”i anımsadım Calvino hikayeleri sürrealist, felsefik, nükteli ve çok eğlendirici bir üslupla yazmış.kritiklerce 20. yüzyılın hayal gücü en zengin ve orijinal düşünceye sahip yazarı olarak nitelendiriliyor.Borges, Marquez, Fuentes, Calvino hepsi sanki 4X100 bayrak yarışında koşan atletler gibi bayrağı taşıyorlar.Bence hepsi” evreni edebiyatla” özetliyorlar.

Calvino insanoğlunun ve evrenin doğuşunu şiirsel bir fabl gibi anlatmış. Hayal ve gerçek olağanüstü bir şekilde harmanlanmış.her öykünün başında italiklerle verilen bilgiler güneş sisteminin nebuladan nasıl meydana geldiğini,dünyanın ve hücresel yaşamın nasıl oluştuğunu, uzayın atomdan daha ufak parçacıklardan(quark) dan Büyük Patlama ile nasıl gerçekleştiğini, atmosferin oluşumunu, dinozorların nasıl yok olduğunu, ayın yörüngesinin nasıl değiştiğini, atomların nasıl oluştuğunu isimleri kimyasal ve matematik formülleri çağrıştıran karakterleri ile fantastik bir şekilde öykülemiş.Bunu yaparken Darwin’in evrim teorisi, Kuantum Fiziği, İzafiyet teorisi, mikroskobik ve makroskobik bilgisi ile harmanlaması muhteşem , hayran olmamak mümkün değil.ilk canlı, kurbağagiller, omurgalıların karaya çıkışı, sürüngenler çağı, dinozorlar, jura dönemi, dinozorların beklenmedik sonu ( bir çevre felaketi, ya da iklimin değişmesi, ve ilk insan  (kromozom)

.Qfyfq öykü anlatıcısı bazen bir nebulada bazen Büyük Patlamadan önce bir nokta üzerinde yaşıyor. Karakterlerin isimlerini tellafuz etmek mümkün değil ama hepsi insani değerler taşıyorlar. Aşık oluyorlar, kıskanıyorlar, hayal ediyorlar, bahse tutuşuyorlar, hidrojen atomları ile oyun oynayıp galaksileri uçurtuyorlar,kovalamaca oynuyorlar. Qfyfq bazen bir dinozor olup , bazen de güneşin ilk doğuşunu yazan biri, bazen kozmik bir parçacık, bazen de aya merdiven dayayıp, aydaki sütü kaşıkla dünyaya gönderen bir çocuk, ama merakını ve gözlemlerini hep bizimle paylaşan biri.

“Alef tüm noktaları içeren tek bir nokta. Sonsuz ve bitimsiz. Herşeyi kapsayan, öncesiz ve sonsuz”  “Tek Bir Nokta” öyküsü Alef’e atıflarla dolu. Borges’in Calvino üzerindeki etkisi ve “Big Bang” in o muhteşem açıklanması inanılmaz derecede güzel. S61

“Uzayda Bir İşaret” öyküsü Alef’e atıf yaptığı kadar Marquez’in etkisini taşıyor. Yüzyıllık Yalnızlık’ta “ Hiçbirşeyin henüz adı yoktu “diyordu. S 49,51,53,54

“Suda Yaşayan Amca” ile Darwin’in Evrim teorisi anlatılırken generasyonlar arasındaki çatışmayı da dile getirmiş. Calvino

“Var Mısın bahse” öyküsü evrenin atom çekirdeklerinin ve moleküllerin olşumunu anlatmış.

“Sarmal” öyküsü genetic kodlamanın bir öyküsü..

Calvino öykülerin sonunu mistik bir bakış açısıyla bitirmiş.Eren karadeliği geçen toplantıda TANRI’NIN GÖZÜ olarak tanımlamıştı.

“Ve o gözlerin her birinin dibinde ben oturuyordum, veya bir başka ben, benim görüntülerimden biri o dişinin görüntüsü ile karşılaşıyor. İrislerin yarısıvı küresini, gözbebeklerinin karanlığını, retinaların ayna saraylarını aşarak girilen  o öte dünyada, ne kıyısı ne sınırı olan gerçek maddemizde gene onun en sadık görüntüsüne rastlıyor.” S 184