Borges Portre Çalışması


 


Don Kişot'un Yazarı Pierre Menard

(Borges Öyküleri üzerine denemeler)


 

Anasayfaya

Eleştiri sayfasına


 

 
   
Don Kişot'u Kim Yazdı?
Bahar Vardarlı

Bu bir kritik, bir eleştiri yazısı formatında bir öykü. Pierre Menard diye bir Fransız Şair var fakat burada bahsedilen Pierre, gerçek mi yoksa Borges'in kurmacası mı anlayamadım. Zaten bu yazı o kadar çok yazar ve felsefeciden bahsediyor ki yazının neresinin ciddi neresinin alay olduğunu benim gibi avaraj kültür sahibi olan okur çözmekte zorlanıyor.

Borges, başta Pierre Menard'ın Özel Arşivi olarak onun çalışmalarından uzun bir liste sunuyor. Bu listenin çoğu monografi, bilimsel alanlarda özel inceleme başlığı altında ama incelenen konular basit ve incelenmeye değmez. Bu öykü boyunca okuyucuyu şaşırtma, çelişkiye düşürme ve ince alay etme sürüp gidiyor. Sanırım sadece edebiyat dünyasını iyi bilen insanlar arasında anlaşılacak bir metin bu okuduğum.

Öyküde bahsedilen yazar, Pierre Menard ölmüş ve ardında bitmemiş eseri Don Kişotu bırakmıştır. Bu eser Donkişot'un ilk kitabının 9. ve 38. bölümleriyle 22. Bölümünün bir parçasından oluşmaktadır.

Öyküde Borges, 'o başka bir Kişot yazmak değil, bunu yapmak kolaydır, o Don Kişot kitabının kendisini yazmak istiyordu. Onun amacı kopya etmek değildi. Onun akıllara durgunluk veren amacı Cervantes'inkilerle, kelime kelime, satır satır örtüşecek birkaç sayfa yazabilmekti. Servantes ile Menard'ın Birleşmesi olarak da tanımlanabilecek bir düştü onunkisi.'demekle Menard'ın yapmak istediğini açıklıyor.20. Yy da 17. Yyda yaşamış çok okunan bir romancı olmak ona alçalma gibi geliyordu aynı zamanda. Bir yolunu bulup Cervantes'in kendisi olarak Kişot'a ulaşmak amacıydı.' Diyor.Borges menard'ın bir mektubunda, 'Don Kişot beni derinden ilgilendiriyor ama vaz geçilmez gelmiyor bana. Don Kişot ratlantı sonucu doğmuş bir kitaptır. Don Kişot olmasa da olurdu. Onu yazabilirim de... Kitabı yazarken Cervantes anlık esintilerden etkilenmiş , baştan savma yazmıştı. Ben onun eserini yeniden kurma gibi bir görev üstlendim.' Dedi diye de belirtiyor. O zaman zaten labirentler içinde bunalan bir okur olan ben iyice açmaza düşmüşken; Cervantes'in ve Menard'ın tıpa tıp aynı satırlarının 17. Yy da okur tarafından algılanışı ve 20. Yy da okur tarafından algılanışı arasındaki fark ortaya çıkınca konu benim için tamamiyle aydınlanmış oldu.

Burada üstünde durulan konu anokronizma tekniğidir. (Bu teknik zamanı değiştirme tekniği olarak da adlandırılabilir.) Bu yazıda belirtmeye çalıştığı esas fikir, sonda belirttiği gibi, okuma sanatını bilinçli zaman değişimleri yaratarak ve yanlış anıştırmalar yoluyla yeni bir teknik ortaya koyarak zenginleştirmek fikridir.

'Düşünmek, çözümlemek, uydurmak zekanın soluk alıp verişidir. Bu işlevin arada sırada yerine getirilişi eski çağlardan kalma yabancımız olan düşünceleri bir kenara biriktirmek, eski allamei cihan kişilerin neler düşünebildiklerini hatırlamak , tembelliğimizi ve barbarlığımızı itiraf etmektir. İnsan kafasında her türlü düşünceyi barındırabilmeli...'yaptığım bu alıntı da bu yazının neden 300 yıl öncesinin bir kitabını yazma öyküsüne dair olduğunun nedenini açıklığa biraz olsun kavuşturuyor sanırım.
 

Don Kişot Yazarı



















Sitemizdeki Borges İncelemeleri

  Öykü İncelemeleri
 

Valid CSS!