Nurdan G?rbilek


Yaz? ve Ar?nma

Uzun S?rm?? Bir G?n?n Ak?am? ?zerine

Nurdan G?rbilek

 

Anasayfaya

Ele?tiri sayfas?na

23.8.2006

 


 

Edit?r?n Notu : Karasu'nun metinlerinin neden hep iki uzak, uzla?maz nokta aras?nda gerildi?ini daha iyi anlayabiliriz belki ?imdi: Tutkuyla denge, yaban?ll?kla bilgelik, y?rt?c? bir i?erikle yumu?ak bir ses tonu aras?nda; tepeyle gece, inan?la inan?s?zl?k, yaz?n?n i?i ile d??? aras?nda gidip geldi?ini. Bu metinleri kusursuz k?lan da bu san?r?m. (Nurden G?rbilek)

 

 

Yaz? ve Ar?nma

Nurdan G?rbilek,

"Bilge Karasu Aram?zda"
Metis Yay?nlar?

Bilge Karasu'nun ?yk?lerini, masallar?n?, metinlerini okurken bir zorlukla kar?? kar??ya oldu?umu d???nd?m: Sert metinlerdi ??nk? bunlar, sert bir malzemeden yap?lm?? metinler; su gibi akm?yor, d?k?lm?yorlard?. Okunurken en ak?p giden anlat?s?nda, bir denemesinde s?z?n? etti?i t?rden, "tutulmu? bir solu?un sal? sal?verilmesi gibi yaz?lm??a"(1) en ?ok benzeyen metninde, Uzun S?rm?? Bir G?n?n Ak?am?'nda bile hissediliyordu bu. Sert bir malzemeden, uzun s?re kaz?narak, yontularak, yo?rularak yap?lm??t? sanki bu metinler.

Bunun, dille kurulmu? belli bir ili?ki bi?iminden, bir i??ilikten kaynakland???n? d???nd?m ?nce: ??nk? bu metinlerde dil, arkas?na d?n?p bakmadan ak?p giden, su gibi, soluk gibi do?al, saydam bir ?ey olmaktan ?ok, onu kurup bi?imlendiren i??ili?i g?sterircesine koyula?m??, kat?la?m??t?. Karasu'nun genel olarak yaz?yla ili?kisinde, malzemeyi ele al?? tarz?nda da g?r?lebiliyordu bu. ?nce i??ilik gerektiren, taslak ?zerinde uzun s?re ?al??may? gerektiren metinlerdi bunlar; hassas bir denge g?zetilerek, k?l? k?rk yaran bir dikkatle kurulmu?, hesaplanm??, s?ms?k? dokunmu?lard?. Kusursuz, belki de bu y?zden tedirgindiler: Bir iplik at?verse, dokunan kuma? da s?k?l?p gidiverecek sanki. Bir ta??n yeri de?i?se, nice g??l?klerden sonra, b?y?k zahmetle kurulan duvar da y?k?l?p gidecek. Metnin farkl? b?lgeleri aras?nda g??l?kle kurulmu? denge birden bozuluverecek.

Metinlere daha yak?ndan bakt???mda ise, bana bir sertlik olarak g?r?nen ?eyin yaln?zca bir i??ilikle de?il, i?lenen malzemenin kendisiyle de ilgili olabilece?ini d???nd?m. Bir anda ak?p d?k?lmeyecek kadar sert, bir solukta s?ylenemeyecek kadar a??r bir malzemeydi bu. Sevgi gibi, ?fke gibi, su?luluk, utan?, korku gibi, insan hayat?n?n temelinde yatan duygular?; dostluk gibi, bask?, inan?, kahramanl?k gibi temel ili?ki ya da durumlar? ele almakla kalm?yordu Karasu, bunlar? en ilksel, en unutulmu? bi?imlerine geri g?t?r?yor, varabilecekleri en u?, en y?k?c?, en y?rt?c? noktalarda inceliyordu. Sevgi olsun dostluk olsun insan?n ba?kas?yla kurdu?u yak?n ili?kileri efendi-k?le, av-avc?, usta-??rak gibi arkaik denebilecek, bu y?zden de her zaman bir sertlik bar?nd?ran ili?ki kiplerine geri g?t?rerek anlat?yor, bu ili?kilerin uzla?maz, ?l?mc?l karakterini ara?t?r?yordu.

Tesad?f olmasa gerek: Bir?ok metninde anlat?s?n? arkaik bir d?nyan?n i?ine yerle?tirir Karasu. "Uzun S?rm?? Bir G?n?n Ak?am?" ikonoklazm olarak bilinen bask? d?neminde Bizans'ta ge?er; inan?, kahramanl?k, dostluk, su?luluk gibi zaten a??r denebilecek sorunlar ?evresinde geli?en ?yk?s?ne sert bir arka plan se?mi?tir Karasu. Dahas?, kahraman?n? ya?anabilecek en u? durumlardan biriyle kar?? kar??ya b?rakm??t?r: ?oakim, inan?lar? u?runa ?len dostu Andronikos'un dokuz g?n boyunca yava? yava? ?lmesine seyirci kalacak, konu?a konu?a t?kenen adam?n kar??s?nda susacak, ?m?r boyu bu y?k?n alt?nda ezilecektir.

Benzer arka planlar, benzer durumlar, imgeler ba?ka metinlerde de tekrarlan?r.G??m?? Kediler Bah?esi'nde, masallar aras?na yerle?tirilen, hepsine "d??ek" olan masal bir orta?a? kentinde, orta?a?da de?ilse de "orta?a?da kalmakla onur duyan" bir kentte ge?er; ?yk?, kentin en eski t?relerinden biri olan kanl? bir orta?a? oyununun ?evresinde geli?ir, ?l?mle son bulur. Karasu'nun ?a?da? ortamlarda ge?en anlat?lar?nda bile arkaik bir ge?mi?e yap?lm?? g?ndermeler vard?r. K?lavuz'da U?ur bir eski?a? tiyatrosunda g?rd??? bir d??le ?? bin y?l ?ncesine, insanlar?n ke?ilerle bo?u?up ?iftle?ti?i bir Bak?s ayinine geri gider. "Bir Ba?ka Tepe"de, sunaklarda k?lelerin, tutsaklar?n g??s?n? yar?p ????a a?an, y?re?ini g?ne?e sunan Aztekler'le kar??la??r okur; "uzak bir karanl?ktan gelen" imgelerle, ?ocuk tekerlemeleriyle i? i?e ge?mi? bir eski?a? sava?? imgesiyle. Troya'da ?l?m Vard?'n?n Sar?kum ?yk?leri bile, ba?l???n Troya's? arac?l???yla arkaik bir ge?mi?e ba?lanm?? gibidir. Eski?a??n at meydanlar?, kanl? oyunlar?n oynand??? yerler, ya da yazar?n "?imdi, ?yle anlatmak istedi?i" yerler Gece'de de vard?r. Gecenin kendisi bir geriye d?n??t?r: "Ancak, gece, ine d?n???r; ?l?k sularda y?z??, yalanlardan pek ?o?unun gerisine, ?ncesine d?n??t?r. Kendisi de bir yalana dayansa bile."

Uzak, karanl?k, kanl? bir ge?mi?e d?n??: K?smet B?fesi'ndeki baz? metinler i?in de ge?erlidir bu. "?apavulun ?att??? ?apar?z", "K?smet B?fesi": Kat? t?relerin buyru?undaki boylar, avlanan hayvanlar?n kan?yla boyanm?? ma?ara resimleri, kanl? oyunlar, ya?malar? Anlat?s?n? ilkel bir d?nyan?n i?ine yerle?tirmek, bu sahnede olu?mu? arkaik imgelere ula?mak istemi?tir sanki Karasu. "?lkel, temel ya da ana imgeler," diye tarif etmi?ti "Ertu?rul O?uz F?rat'?n Resimleri ?zerine Akdeniz'den Uzak Bir Metin"de: "?lkel, temel ya da ana imgeler? Bilimsel birimler aramayal?m ?imdi. Bir do?a var kar??m?zda. Bakt?k?a bakt?k?a bizi ?rk?tmeye ba?layan bir do?a; b?t?n kar???kl???, karanl???, besleyicili?i, ?ld?r?c?l??? ile. ?nsan, i?inde erir bu do?an?n; tel tel, ip ip sarma??klar bo?az?na, ?evresine dolan?r, bir koza gibi kapat?r onu. ?nsan bu kozay? delip kelebek olur ??kar m? ortal??a, k?klerin bo?uculu?undan kurtulur mu, bilinmez."

Besleyici ama ayn? zamanda ?ld?r?c? olan bu do?a, Karasu'nun metinlerinin de ana motifidir. Dahas?, yaln?zca bir motif olman?n ?tesinde, bir?ok ba?ka motifin i?ine yerle?ti?i sahneyi olu?turur. "Ertu?rul O?uz F?rat'?n Resimleri ?zerine"den aktard???m b?l?m ??yle devam ediyordu: "Suyun gizlendi?i, g?r?nmedi?i bir do?ad?r bu. Su ancak de?i?ik k?l?klarda ortaya ??kar; bitki olarak, y?kanm?? ?ama??r olarak (bu bile var bir resimde), dalga ya da bulut ?r?nt?lerini and?rarak, ya?murun ?izgilili?ine saklanarak."

Karasu'nun metinlerinde ise tersine, olabildi?ince a??k bir bi?imde g?r?n?r su. Yine de?i?ik k?l?klarda belki, ama gizlenmeden, en dolays?z anlamlar?yla, en ilkel ?zellikleriyle ortaya ??kar: Dirimin kayna?? olarak, "yarad?l???n anas?" olarak, ama ayn? zamanda ?l?m g?c?ne sahip bir su olarak, t?pk? ana rahmi gibi besleyici ve ?ld?r?c?, ku?at?c? ve bo?ucu olabilen, arzunun oldu?u kadar korkunun da kayna?? olan bir su olarak, her zaman di?il bir sahne olarak kar??m?za ??kar.

"?ncitmebeni"de ilerleyen, adam?n durdu?u yere h?zla yakla?an, ?evresinde uzay?p giden "u?suz bucaks?z, neredeyse k?m?lt?s?z" sudur bu. "Av?ndan El Alan"da sevdi?ine "kucak a?an", ayn? zamanda "her ac?y? bo?an ?l?m g?c?"ne sahip deniz. Sevdi?ini "d?lyata??nda tutup saklayacak" olan da denizdir sonunda; analar gibi, "bir daha do?urmamak ?zere". Bir de "Uzun S?rm?? Bir G?n?n Ak?am?"n?, tilkici?i h?n?la suya dald?ran ?oakim'i d???nebiliriz burada. Tilkici?in ?l?m? de sudan gelmez mi; onu seven, ona bakan, anal?k eden ?oakim'in elinden gelmez mi; "deli gibi sevdi?i, bakt???, b?y?tt???, ba?kalar?ndan korudu?u, ba?kalar?na kar?? ya?att???, belki de, ba?kalar?na sevdirme?i ba?ard??? tilkici?i" bo?an ?oakim de?il midir sonunda: "Tuhaf de?il mi, kurtarmak istedi?i ?eyi kurtarmak i?in ne gerekiyorsa yapt???n? sanan ki?inin, ?mr?n?n sonunda o ?eyi bo?makta en b?y?k pay? kendi eliyle getirmi? oldu?unu anlamas??"

"G??m?? Kediler Bah?esi"nde, orta?a? oyununun erken bir hamleyle biti?ini izleyen dizelerde, bir kez daha kar??m?za ??kar su: "bayg?nd?m/ ?l?yd?m/ y?z?yordummorbirsuda." Gece'yle birlikte d???nelim bunu: "Ancak, gece, ine d?n??t?r; ?l?k sularda y?z??, yalanlardan pek ?o?unun gerisine, ?ncesine d?n??t?r. Kendisi de bir yalana dayansa bile." Bu ine d?n??, suya d?n?? motifi Karasu'nun ba?ka metinlerinde de kar??m?za ??kar. "Bo?azi?i ?zerine Bir ?n Metin"de Bo?azi?i'nin,

kayalar?n da, karalar?n da ge?itlerini, yutuculu?u da, 
       yeyicili?i de d???nd?ren 
       Bo?az'?n 
       y?z binlerce y?l ?nce do?u?unu

d???nmek ister Karasu; "o eskinin eskisi bitkisel dirim y???nt?s?"n?, "B?y?k ??k?nt?"y?, "arkas?ndan gelen korkun? su ?at??mas?"n?, iki denizin ?arp??mas?yla olu?an ?ukuru, onu izleyen koku?may?, "dirimin bedelini, dengini" d???nmek ister. Anlat?s?n? bir kez daha ilkel bir sahneye ta??mak, "yutuculu?u da, yeyicili?i de d???nd?ren" bir suya geri g?t?rmek istemi?tir sanki.

Troya'da ?l?m Vard?'da ?srarla tekrarlad??? bir ?ey vard? Karasu'nun. "Erkek d?nyas?n?n kat? yaln?zl???"ndan s?z ediyordu, "Oda Oda D?nya"n?n Aleko'su i?in ?nce. Ard?ndan "D?nenen Bir"de tekrarlan?yordu bu: "yaln?zl?k vard? erkeklerin i?inde." Bir de "Anahtar"da: "Hans bile erkek yaln?zl???n?n i?inden bakard? bana." Troya'n?n anahtar c?mleleriydi belki bunlar, Karasu'nun tekrarlamaktan, ?st ?ste koymaktan ka??nmad???, ?srarla ?st ?ste koydu?u c?mleler. Troya'n?n erkeklerinin (M??fik'in, Suat'?n, Aleko'nun, Talha ve Sadun'un, Bebek?i Osman'?n, M??fik'in ?l?m d??e?inde yaln?z b?rakt??? Re?it B?rek?i'nin) d?nyalar?n? a?an anahtar.

Bunun kar??s?nda di?iler vard? Troya'da. Besleyen, kucak a?an, ku?atan; yap??an, yutan, bo?an analar. Evinden hi? ??kmayan, ?ocuklara "kanl? masallar" anlatan, o?lu M??fik'in kendinden uzakla?mas?na ("gitti benden uzakla?t? uzaklar girdi aram?za v?cutlar?m?z?n odalar?m?z?n yemeklerimizin ?s?nmalar?m?z?n aras?na") dayanamayan Dil?ver Han?m. Yaln?zca o de?il, Suat'?n annesi Nimet de a??r, nemli, dilenen bir sevginin, sevdi?ine hak tan?mayan, k?skan? bir sevginin ?rne?iydi Troya'da. Burada da kar??m?za ??kar su; nem olarak, yap??kanl?k olarak, y?v???kl?k, bo?uculuk olarak, yine di?il bir ?zellik olarak. En ?ok da "bo?ucu" kokular?yla yer etmi?lerdir Troya'da kad?nlar. Suat'?n annesi keskin, ek?i bir ispirto kokusuyla; Tijen Han?m yan?k, ya?l? sa? boyas? kokusuyla. Bir de "Kavruk"un K?r Meryem'i var. O da bir kokuyla, bir yan?k kokusuyla, kekremsi, s?cak, p?ht?la?m?? bir kokuyla, kanl? yan?k et kokusuyla yerle?ir M??fik'in belle?ine. "Anahtar" ?yk?s?nde, babas?n?n Tijen Han?m'?n "s?cak, yumu?ak, y?v???k" yata??nda yatt???n? d???nen M??fik, gene o kokuyu, K?r Meryem'in g?nahk?rl???yla, bostanda bir adamla sevi?irken olu?turdu?u g?r?nt?yle (birbirine kenetlenmi?, i? i?e ge?mi? kad?n-erkek fig?r?yle) b?t?nle?mi? yan?k kokusunu duyacakt?r.(2)

Bunlara "Ac? K?k Ya?murun Tad?nda"n?n R?n? ve Lerzan'? eklenir sonra: Erkekler aras?ndaki sevgiyi k?skanan, ?ocuklar?nda doyum arayan kad?nlar; onlar da bo?ucu, sahiplenici, yutucu sevgiyi do?rular, kar?-koca ili?kisini ana-o?ul ili?kisinin devam? k?larlar. Sadun'u, Talha'y? k?skanan, M??fik'in ilgisini kazanma ile Sadun'u yitirme korkular? i?inde k?vranan R?n?, M??fik'i unutmaya karar verdi?inde do?acak ?ocu?uyla avunacakt?r: "?ocu?um var, her ?eye kar?? o koruyacak beni, bir o?lum olacak, olmal?, olur in?allah."

K?klerin bo?uculu?undan yola ??k?yor o halde Karasu. Bir do?a var kar??m?zda: Doyuran ve yutan, ?a??ran ve kendine katan bir do?a. Sevgiye dayal? b?t?n ili?kilerin vazge?ilmez sahnesini olu?turan, hem sevginin kayna?? olan hem de sevdi?ini kendi eliyle bo?an bir do?a. "Yutuculu?u da, yeyicili?i de d???nd?ren", insan? bir koza gibi kapatan, bo?az?na, ?evresine dolanan bir do?a. Bu do?ayla b?t?nle?me arzusu kadar, onun taraf?ndan yutulma kokusu da temel bir motif olarak kar??m?za ??kar bir?ok metinde; suyu aray?p bulma arzusu, onun i?inde bo?ulma, burulma, budanma korkusu. Deniz tutkusu, deniz korkusu; sevdi?ini kendine katma, yeme arzusu; onun taraf?ndan yenme, yutulma korkusu. Karasu'nun Ertu?rul O?uz F?rat'?n resimlerinde de g?rd??? bu de?il mi zaten:

Bir s?rekli ba?kala??m i?indeki bir petek g?r?n?m?ndedir 
       bu do?a, her g?z?nde ayr? bir i?in 
            s?k s?k da kanl? bir i?in, yemek gibi, yenmek gibi bir i?in 
            g?r?ld??? bir petek.

Bu y?zden Karasu'nun metinlerinin ana temalar?ndan biridir korku. Yine bu y?zden her zaman istekle, arzuyla bir arada var olur: ?l?m?n sevilenin elinden olaca?? korkusu, ?yle olmas? yollu bir gizli istekle birlikte vard?r. Par?alanma korkusu, par?alanma, par?alama arzusuyla birlikte var olur:

U?uru-
       mun di-
       bine 
       v a r a m a d ? m   d a h a 
                  par?alan?p, par?a-
                  lay?p kurtulaca??m 
                  yere.

Karasu'nun metinlerinde yaln?zca bir tema olman?n ?tesinde, anlat?n?n dokusuna da sinmi?tir korku. Bir?ok metinde ki?iler, kurallar?n? bilmedikleri bir oyunun i?inde buluverirler kendilerini. "G??m?? Kediler Bah?esi"ndeki "g??me oyunu"nda oldu?u gibi "kayg?yla oynanan", ?l?m kal?m sava??na d?n??en, av ile avc?n?n s?rekli yer de?i?tirdi?i bir oyundur bu. Yakla?makta olan bir bela, i?ten i?e geli?en bir tedirginlik, kendini birden ba?kas?n?n tasarlad???, kurallar?n? koydu?u bir oyunun i?inde, bir ba?kas?n?n d???nde ya??yor bulmak, ba?kas?n?n y?netti?i bir oyunun ta?? olmak, birilerinin elinde oyuncak oldu?unu fark etmek? "G??m?? Kediler Bah?esi" kadar,K?lavuz'da, Gece'de de tekrarlanmaz m? bunlar?

Bir zorluktan s?z edecektim, Karasu'nun metinlerini okurken kar??la?t???m bir zorluktan. ??yle ?zetleyebilirim: Bu metinlerde, tarif etmeye ?al??t???m sertlikle ba?da?mad???n?, bunun do?al sonucu olmad???n? d???nd???m bir yumu?akl?k da var.Gece'ye d???lm?? bir dipnottan ?u c?mle: "Kestirip atmak g?? ya, kimi yazar?n dilinde s?yleyi?in en incesini s?zc?klerin birer ok gibi art arda f?rlat?lmas? sa?lar; kimininkinde ise bir karasu gibi ak??. Benim dilim ?i?ek dermek ?zere e?ilip kalkan bir g?vdenin yumu?akl???na, dalgalan???na ula?mal?."

Sert, e?ilip b?k?lmeyen, ak?p d?k?lmeyen bir malzeme; kat?, kanl?, ?l?mc?l bir i?erik var bir yanda. Bir de e?ilip kalkan bir g?vdenin yumu?akl???; durulmu?, yumu?am??, yat??m?? bir dil. Gece'yi d???nelim burada: "?kesen ?arpan ??r?ten ??kerten kanatan y?rtan k?ran y?kan her t?rl? nesnenin, y?rtan delen par?alayan her t?rl? ?letin peynir ekmek gibi sat?l?p al?n(d???)" gecede, "d?vme?e, y?rtma?a, delme?e, k?st?rma?a, burma?a, koparma?a" yarayan ?letlerle haz?rlanan gecede, "t?rna??n, yumru?un, kemi?in, kas?n" yeniden sayg? g?rd???, "i?imizdeki hayvan? ?rperten" gecede, ?i?ek dermek ?zere e?ilip kalkan bir g?vdenin yumu?akl???n? and?ran bir dil niye? "?e?itlemeli Korku"yu d???nelim: Par?alanm??, burulmu? bir g?vdeyi resmeden y?rt?c? imgelerle ("yar?k", "yar?l?", "yar?lm??", "buruk", "burgun", "burulmu?", "budanan") kurulmu? bir metnin ba??ndaki ve sonundaki yumu?akl?k niye? ?l??lerek bi?ilerek elde edilmi? bu yumu?akl?k niye?

Bir t?y, 
       bir telek 
                      bir dal-
                      g?n ku-
                      ?un ar-
                      d?nda 
                      b?rak?-
                      verdi?i 
                                     havadan o-
                                     lu?mu? gi-
                                     bi yumu-
                                     ?ak, d??en, 
                                     yere do?ru;

"Av?ndan El Alan"? d???nelim sonra; bey ile karaca, tekboynuz ile delikanl? ?yk?lerinin i? i?e anlat?ld??? b?l?m?:

Bey, karacan?n ard?ndan u?uyordu mahmuzlay?p durdu?u Tekboynuz, k?zo?lan k?zlara d??k?n. Ko?ar, ko?ar, onlar?n at?n s?rt?nda. At, kanatlar?n? germi?, g?lgesini karacan?n ?zerine kuca??na atar kendini, yatar: Herkesin bildi?i bir ?ey bu. Tekde?dirdi de?direcek. Karaca birden ta? gibi durdu kald?. D?nya boynuzu yakalay?p yi?itlik g?stermenin tek yolu da, g?zel bir lar ?arp??t? delice h?zlar? i?inde. Boynu k?r?l?p y?z? g?z? kan delikanl?n?n k?z gibi giydirilip k?ra sal?nmas?d?r. Delikanl? k?r?ta i?inde kalan Beyi g?zya?lar?yla diriltme?e ?al??an uzun sa?l?, k?r?ta ?nden y?r?r; tekboynuz onu g?r?r g?rmez ko?ar gelir, uzun parmakl?; g?zeller g?zeli delikanl?n?n yok oluvermi? bir kuca??na at?l?r, koynuna girer delikanl?n?n. O zaman kat kat giy-karacan?n yerinde durmakta oldu?unu kim anlayabilir, kim bilesiler alt?na gizlenmi? m?zraklar ortaya ??kar, tekboynuzun b??bilir bundan b?yle? r? delik de?ik olur.

Karasu'nun ele ald??? malzemenin yaban?l, y?rt?c?, kanl? niteli?i ile dilinin yumu?akl???, sakinli?i aras?ndaki kar??tl??? nas?l anlamland?rmal?? Anlatt??? ?yk?n?n tutkusu ile anlat?s?n?n dengesi, imgelerinin arkaikli?i ile c?mlelerinin ?l??lm?? bi?ilmi?li?i, konular?n?n ??plakl??? ile metinlerinin kat kat giydirilmi?li?i, dokunmu?lu?u aras?ndaki kar??tl??? nas?l yorumlamal?? *

Bilge Karasu'nun masallar? ile denemeleri aras?ndaki kar??tl?k ?zerinde daha ?nce de durulmu?tu. ?skender Sava??r bir yaz?s?nda(3) Karasu'nun " 'Dostlar?m ?zerine' Diye S?ze Giri?erek" adl? denemesinden yola ??k?yor, bu denemenin i?eri?inin G??m?? Kediler Bah?esi'ndeki masallar?nkine ayk?r? d??t???n? s?yl?yordu. Ger?ekten de ?yle g?r?n?yor, en az?ndan ilk bak??ta. ??nk? bu denemede Karasu, dostlar?yla kurdu?u ili?kilerdeki dengeden, "denge olu?turma ?abas?"ndan, ili?kilerdeki "ta??r?l?k"?n en aza indirilmesinden, dostluk ili?kilerinde ser?venden pek ho?lanmad???ndan s?z a??yordu. Dengeli, ?l??l?, hatta akl?n, sa?duyunun sesi diyebilece?imiz bir ses: "Ki?i, y?k?mleri de?il, ili?kiyi bir h?k?m, bir ferman gibi boynunda ta??d???na inan?yorsa, ?b?r ili?kilerinde de ?ok ba?ar?s?z, dengeyi bir t?rl? kuramayan biri olur."

G??m?? Kediler Bah?esi'nde ise ?ok farkl? bir Karasu ile kar?? kar??yayd?k. Bu masallar, b?t?n ya?am? bir tutku, saplant?ya d?n??m?? bir tutku etraf?nda ge?en ki?ileri anlat?yordu. Tutku duyan? ba?ka her ?eyden koparan, doyurulmas? olanaks?z arzular?, yak?p kavuran bir ?fkeyi, dostluk olsun sevgi olsun ba?kas?yla kurulabilecek b?t?n yak?n ili?kilere damgas?n? vuran e?itsizli?i, sald?rganl???, korkuyu anlat?yordu. Yaz?n?n ba??nda "arkaik" bir i?erikten s?z ederken de benzer bir ?eyi kastetmi?tim: Tutkunun ancak nesnesini (ve kendini) yok ederek doyurulabildi?i; avc?-av, efendi-k?le, usta-??rak, ana-?ocuk ili?kisi gibi mutlak e?itsizli?e dayal? ili?kilerin d?nyas?; sert, tahripk?r bir d?nya. ?ster "Bir Orta?a? Abdal?"nda oldu?u gibi kar??s?ndakini yava? yava? kemiren, yiyip bitiren bir hayvanda, isterse "Av?ndan El Alan"da oldu?u gibi yutup yok eden bir bal?kta simgesini bulsun, tutku her zaman ?l?me vard?racakt?r ki?iyi: Ya av?n?n pe?inde "boynu k?r?l?p y?z? g?z? kan i?inde kalan Bey" gibi ?l?me ko?acakt?r, av olacakt?r; ya da bal?k?? gibi "g?r?lt?ye kulak ver(ip)" sevginin gere?i olan ?l?me gitme y?reklili?ini g?steremedi?i i?in t?kenip gidecektir. ?nsan tutku u?runa kanl? oyunlara, gergin bir ipin ?st?nde s?rd?r?lecek bir cambazl??a, ini?i olmayan y?ksekliklere, ??k??? olmayan dehlizlere, sonu ?l?mle bitecek ?de?melere s?r?klenir. "Alsemender"de oldu?u gibi "bir g?n gelip g?ndelik ya?amla ?rt??ecek" bir bilim u?runa ??ld?rmay?, ?l?m? g?ze al?r. Bu y?zden umutsuz, mutsuz masallard?r bunlar; ?l?mle biten, konu ald?klar? tutkunun bu d?nyada kar??l??? olmad??? i?in zorunlu olarak ?l?me varan, tutku duyan?n kendinden ge?mesini, vazge?mesini gerektiren, g?c?n? de bundan alan masallar.

G??m?? Kediler Bah?esi'nin ard?ndan, dengeden s?z eden bir Karasu'yla kar??la?mak ?a??rt?yor insan?. Sava??r da yaz?s?n? bu kar??tl??? anlamland?rmak i?in yazm?? zaten; masallar?n tutkusuyla denemenin dengesi aras?ndaki fark? tan?mlamaya ?al???yor. Masaldan ge?erek denemeye, tutkudan ge?erek dengeye ula?man?n yolunun ne oldu?unu ar?yor. ?u sonuca var?yordu yaz?n?n sonunda: Karasu'nun denemesinde s?z?n? etti?i dengeye ula?abilmek, ancak masallar?ndaki tutkuyu sonuna kadar ya?amakla m?mk?nd?r; korkuyu, kayg?y?, tutkuyu ya?amadan "masal?n da y?rt?l?verdi?i yer"de ye?erecek umuda, dengeye ula?mak olanaks?zd?r.

Tutku ile denge aras?ndaki kar??tl??? biraz daha geni?leterek a?may? deneyelim. Bunun i?in de iki farkl? Karasu'dan s?z edelim: Biri "al???lagelmi? bir d?zen i?inde ak?p giden ya?am?n" y?rt?l?vermesiyle ortaya ??kan?, Karasu'nun bir denemesindeki(4) tarifiyle "ger?ekli?in y?rt?l?veri?i"yle s?zan karanl?k i?eri?i ara?t?r?yor. Tutkuyu ve ?fkeyi, arzuyu ve kayg?y?, hazz? ve korkuyu; sevdi?ini kendi eliyle bo?maya varan bir sevgiyi, ?l?m?n?n efendisinin elinden gelmesini istemeye varan bir k?leli?i; insan?n en temel, en arkaik duygular?n?, en uzla?maz y?neli?lerini inceliyor. "Ertu?rul O?uz F?rat'?n Resimleri ?zerine Akdeniz'den Uzak Bir Metin"de E.O.F. i?in s?yledikleri, bu birinci Karasu i?in de ge?erli: O da "bilincin en alt katlar?nda gezinen imgeler"e sesleniyor, "insan y?re?inin en kanl? i?lerini" tart?p ?l??yor, "d??lerinin, korkular?n?n, isteklerinin dilini" olu?turmaya ?al???yor masallar?nda. Neden masal yazd???n? ??yle a??klam??t?, yukar?da s?z?n? etti?imiz denemede: "Masallar?m?z?n ?zg?rl???, 'd?nya' kar??s?nda bir ?zg?rl?kt? her ?eyden ?nce. 'Ger?eklik' deyiverdi?imizin, deyiverip belli bi?imlerde dile getirilmesi gerekti?ine inanma?a al??t???m?z?n kar??s?nda? O y?llarda 'ger?ekli?in bir noktada y?rt?l?veri?i'nden ?ok?a s?z ettim. Bu y?rt?ktan, g?ndelik a??m?z korkular, kayg?lar s?z?yordu. Bulan?k, 'kirli' d??ler, unutulmu?, unutturulmu? y?neli?ler k?m?ld?yordu bu s?z?nt?n?n i?inde."(5)

Masallar?n ak?ld???, karanl?k i?eri?i, k?t?c?l, zalim do?as? ?ok?a vurgulanm??t?r. ?o?u masal gibi Karasu'nun masallar? da malzemesini karanl?k bir i?erikten, i?imizdeki ilkel, hayvans? yandan, "bulan?k, 'kirli' d??ler, unutulmu?, unutturulmu? y?neli?ler"den al?r. B?t?n masallarda oldu?u gibi orada da temel arketipler yinelenir. Orada da sevmek "simgesel olarak da, ger?ek olarak da yemekten ba?ka bir anlama" gelmez. Orada da korku, malzemesini insan?n en ilkel, en eski yak?nl?klar?ndan toplar: Denizin sevgisi, t?pk? ana sevgisi gibi, yutup yok edicidir. Su, bu dipsiz, u?suz bucaks?z, ?l??s?z b?y?kl?k, bu dirim kayna?? ayn? zamanda da ?l?m kap?s?d?r. Ana-o?ul ili?kisindeki, bu ilksel sevgideki ?ld?r?c?l?k "Usta Beni ?ld?rsen E!"de de tekrarlan?r. Usta ile ??ra??n ili?kisi bir baba-o?ul ili?kisinden ?ok, bir ana-o?ul ili?kisidir. ??ra??, "onu do?uran, emzirip b?y?ten, ona ya?amas?n? ??reten anas?yla bir tutar(d?) ustas?n?". Bo?an, yutan ana bir kez daha kar??m?za ??kacakt?r burada: ??ra??n ustas?n?n iki ka?? aras?nda g?rd???, "o?ultutmaz damar?n?n ye?ilimsi kamas?"d?r ??nk?. B?t?n masallarda oldu?u gibi orada da us uykuda, d??ler ayaktad?r. Bunu daha sonraK?lavuz'da da g?rece?iz: D??ler, insan?n en arkaik, en "?ncesiz" korkular?n?n ayakland??? yerlerdir. Y?lmaz Bey'in U?ur'a arma?an etti?i Goya resminde, "yarasalar, bayku?lar, kediler, gece karanl???n?n yarat?klar?, g??s?zl?k anlar?m?z?n u?ursuz d??manlar?, ?ncesiz bir korkunun kapkara ???nlar?yla" ?evreler uyuyan adam?. " 'Usun uykuya dalmas??' (der) resmin alt?nda Goya, '?canavarlar ?retir' ".

?teki Karasu'dan s?z edecektik; ?b?r u?ta yer alandan, "denge"den s?z a?an ?tekinden. D??ten, geceden, karanl?ktan de?il, kap?l?p s?r?klendi?imiz, bizi "yerimizden oynatan", "kestirilemez" ili?kilerden de?il, ili?kilerdeki "kar??l?kl?l?k"tan yana olandan; ya?am?n i?indeki "al???lm??l?k dokusunun y?rt?l?vermesinden" s?z edenden de?il, sonunda masal? da y?rtmak isteyenden. "Masal?n Da Y?rt?l?verdi?i Yer"de dengeden de?ilse bile ??renmeden, e?itlikten s?z a?ar ??nk?; sevgi ili?kisinde kurulabilecek e?itlikten, "birlikte ya?ama??" ??renmekten.

Bu ?at??may? ??yle tarif etmek m?mk?n ?yleyse: Bir yanda masal var, masalda ki?iye rehberlik eden kirli, karanl?k, kat? i?erik var; hayvans?, ilkel bir do?a var; tutku ve ?fke; d??ler, istekler, korkular var, ?b?r yanda ise "Ye?il G?zl? Yontu" ?yk?s?n?n berisinde yatan e?itlik ve denge aray???; ?l??l?l?k ve denetime, ya?ant?dan edinilmi? g?rg?ye, ??renilmi? ve e?itilmi? olana, ba?kas?n? anlamaya verilen ?nem var; yenilgiyi de i?ermi? daha olgun, daha bilgili, daha bilge bir dilin i?inden konu?ma iste?i var; eksilerek, sakatlanarak da olsa dirimden yana olmak var. "Yeni bir g?n?n umudu"nu ta??yacak olan mutlu masal?n ancak karanl?k iyice ??kt?kten sonra, "geceyar?s?na ula??ld???nda", e?itli?in ancak e?itsizlik ger?e?inin i?inde, mutlulu?un mutsuzlu?un, umudun umutsuzlu?un i?inde bulunabilece?ini, arzular?n doyurulamayaca??n?, "mutlulu?un, ac?y?, sevinci art arda, ayr?m yapmaks?z?n ya?amak olabilece?ini" kabul etmek var. "Eksik ya?anm???n insan? yaralad???(n?) ama umudun yitirilmesinin daha da eksik bir ya?ama g?t?rece?i(ni)"(6) inanc? var. "Korkusuz Kirpiye ?vg?"de oldu?u gibi, "bir gece, yuvas?ndan ??k?p d?nyay? ??renmeye kalkt??? i?in delice y?rekli olan", ya?ad?klar?n?n, g?rd?klerinin heyecan?yla konu?an kirpinin de?il de, yurduna geri d?nm??, "dikenlerinin ucu a?arm??", "d??manlara meydan okuyarak" ??kt??? yolda "arkada? da bulunabilece?ini" ??renmi? ya?l? kirpinin sesini bulma iste?i. "Heyecan? yat??t?ktan sonra, duygular?n?n tortusu i?inde" d???nen, yenilmi? ama yat??m?? bir ses tonuyla konu?ma iste?i. Bir ?eyi dengelemek, onarmak istiyor sanki Karasu: Hazz?n, y?k?c?l???n, y?rt?c?l???n alan?n? terk etmek, ?tekini yaln?zca haz, yaln?zca korku kayna?? olarak de?il, ayn? zamanda kendinden farkl? biri olarak g?rmek, onunla dengeye ula?mak istiyor sanki ? yaz? arac?l???yla.

Karasu'da ikincisine, birincisinden ge?ilerek var?laca??n? s?yl?yordu Sava??r. Bu, do?ru. Yaln?z, ?urada ayr?laca??z: Karasu'da bu iki y?neli? aras?ndaki ?at??madan s?z etmek i?in denemelerine ba?vurmak, masallar?n?n i?eri?iyle denemelerininkini kar??la?t?rmak gerekmiyor. Hatta, b?yle yap?ld???nda, denge yaln?zca Karasu'nun denemelerine ?zg? bir ?zellikmi? gibi g?r?n?yor. Oysa, ?yle de?il, masallar?nda da var bu. ?nsan?n ????a yapt??? yolculu?u, bu yolculu?un tehlikeleri kadar ?d?llerini de anlat?r masallar. ?nsan?n kendi i?indeki karanl?kla y?zle?mesinin, b?y?mesinin, olgunla?mas?n?n da ?yk?leridir. "Masal?n Da Y?rt?l?verdi?i Yer"de i?erik d?zeyinde hissedilir bu. Ama daha ?nemlisi, Karasu'da bir denge aray???ndan, bir yat??ma ?n?ndan s?z edeceksek e?er, esas olarak dilinde aramam?z gerekir bunu. ??nk?, denemelerinde, "Masal?n Da Y?rt?l?verdi?i Yer"de i?erik d?zeyinde fark edilen bu aray??, esas olarak Karasu'nun dilinde var eder kendini.

Ama bu i??ilikte, ayn? zamanda tam tersi bir y?neli?, metnini ele ald??? Nas?l bir dil Karasu'nun dili? Daha ?nce de de?inmi?tim: ??lenmi?, ?zerinde ?ok ?al???lm??, oynanm?? bir dil. Ritm d???n?lerek, ses d???n?lerek, g?rsellik d???n?lerek kurulmu?, kurgulanm??, kusursuz olmas? istenmi? bir dil. Bu kusursuzluk iste?inde de bir haz aray???, bir s?sleme ?abas? g?r?lebilirmalzemenin sertli?inden, tutkusundan ar?tmak, ar?nd?rmak iste?i de hissedilmez mi?(7)

 


 

 

 Masallar?ndaki onca tutkuya ra?men, Karasu'nun malzemesiyle ili?kisi bir tutulma, bir kap?lma, bir kendinden ge?me ?zerinde y?kselmez ??nk?. Tersine, yaln?zca masallar?nda de?il, hemen hemen b?t?n metinlerinde dengeli olmas? istenmi? bir dille kar??la??r?z; "tutulmu? bir solu?un sal? sal?verilmesiyle" olu?mu? bir dil de?il, ?l??lm?? bi?ilmi?, hesaplanm?? bir dil. Ele ald??? y?rt?c? i?eri?in bir kurmas?n? engelleyen; tutkudan s?z etse de tutkulu olmayan, ?l?mden s?z etse de bunu yaz?n?n i? meselesi olarak sunan, konusuyla oldu?u solukta d??ar? at?lmas?na dayanan; arzular?n, korkular?n kendili?inden ya da dolays?z dili de?il, ?al??arak var?lm??, sanki durulmas?, yat??mas?, olmas?, olgunla?mas? beklenmi? bir dil. ?zerinde d???nd??? konuya kap?lmayan, geride duran, okurunu da kendisine yakla?t?rmayan, uzakta tutan, hatta geri iten, ?zde?likler kadar okuruyla da aras?nda mesafe b?rakan bir dil.(8) Yaz?y? uzun s?re dinlendirerek, eskiterek, kendisinden yap?lm?? oldu?u malzemeden uzakla?t?rarak, ?zerinde ?srarla oynayarak ula??lm?? oldu?unu d???nebildi?im bir dil. Bunu kendisi de bir?ok yerde belirtir zaten: "Oysa yaz?, bizim i?in, eskiyip y?pran?p silkelenip bi?ilip bir daha bir daha bi?imlenmedik?e bitmi? say?lmaz; yaz?yla bir arada ya?amak, uzunca bir s?re i? i?e ya?amak isteriz."(9) "Masal?n da Y?rt?l?verdi?i Yer"de de s?yledi?i bu de?il mi: "Yaz? ise, ?ok s?ylemi?imdir, ac?lar?m?, ?fkelerimi kusmak i?in kullanmak isteyece?im bir ara? de?il benim g?z?mde. Yaz?y? ara? diye g?renlere sayg? duyabilirim; ama ben, kalemi elime ald???mda, ?ac?lar?n, ?fkelerin tortusuyla doldursam da yaz?m?? dolays?z ac?m?, dolays?z ?fkemi d?kmeyece?im diye karar verdim."

Uzun S?rm?? Bir G?n?n Ak?am?'n?n ?oakim'i, tepeye ??karken "koyulan bir ?erbet" getirmi?ti g?z?n?n ?n?ne; "g?l yapraklar?n?n, rengini yitirdi?i halde, incelip saydamla?t??? halde, o ?erbetin i?erisinde g?ll?kten, yaprakl?ktan, salt tatl?l?ktan ?te bir nesne oluvermelerini" d???nm??t?. "Koyulan, olgunla?an", arad??? s?z buydu: Olgunla?an yemi?ler d???nm??t? ard?ndan, "olgunla?an, derileri incelen, ?atlayan, i?lerindeki yumu?akl???, tatl?l???, art?k kapal?, ?rt?l? tutamazm?? gibi ?atlayan yemi?ler". "Masal?n Da Y?rt?l?verdi?i Yer"de de "bir yemi?in, haml???ndan kurtulmas? s?reci"nden s?z ediyordu Karasu, bu s?reci "insancaya" ?evirmekten. Demek ki bir olgunla?ma var, hedeflenmi?, ula??lmak istenmi? bir olgunla?ma; ini? yolunu ba?latan, hazz?n da korkunun da geride b?rak?ld???, yenilginin kabul edildi?i, t?pk? ?oakim'in ?mr?n?n kitab?n? tamamlarken hissedece?i gibi "?ans?z, ?erefsiz" bir sona raz? olunulan an. Metinlerindeki onca kanl? i?erikten sonra, Karasu'nun kitab?n?n bitmesini istedi?i an bu sanki. Kahramanlar? i?in oldu?u kadar; ?oakim i?in, U?ur i?in, "G??m?? Kediler Bah?esi"nin anlat?c?s? i?in oldu?u kadar, yaz?s?n?n kendisi i?in de ge?erli olsun istiyor bu olgunla?ma. Metinlerinde olgunla?may? konu almakla kalm?yor ??nk?, ayn? zamanda yaz?n?n kendisinin de bir olgunla?ma olup olamayaca??n?, insan?n hayat?nda bir t?rl? bir araya getiremedi?i uzla?maz i?eriklerin, her zaman korku kayna?? olan y?rt?c? i?eriklerin yaz?da bir dengeye ula??p ula?amayaca??n? anlamak istiyor sanki. ?yk?leri, "bir yemi?in, haml???ndan kurtulmas? s?reci"nin, bir insan?n olgunlu?a ad?m atmas?n?n oldu?u kadar, bir yaz?n?n y?pran?p yumu?amas?n?n, bekleyip yat??mas?n?n ?yk?leri olarak okunmal? bu y?zden. Belki o zaman daha iyi anlayabiliriz: Dilindeki yumu?akl?k tam da bir sertlikle y?zle?mek zorunda olmaktan, yaz? arac?l???yla ondan ar?nmak istemekten kaynaklanm?? olabilir. Var?lm??, ?l??p bi?erek ula??lm??, tedirgin bir yumu?akl?k ??nk? bu:

Bir t?y, 
       bir telek 
       gibi, bir 
       g?z 
       yapra?? 
       gibi 
       k     o     p     m     a     l     ?
                      ku?tan, a?a?tan, 
                      ye?nilikle, incele-
                      rek, 
       ba??rmadan         korkudan.

Bilge Karasu denince Troya'da ?l?m Vard?'y?, G??m?? Kediler Bah?esi'ni, Uzun S?rm?? Bir G?n?n Ak?am?'n?, K?smet B?fesi'ni anmak isteyen, yaln?zca bunlar? anmak isteyen insanlar var. Gece bir d?? k?r?kl??? oldu onlar i?in; Karasu'nun ?izgisindeki bir kopu?un, bir sapman?n, bir da??lman?n ifadesi olarak g?r?nd?. Ger?ekten de farkl? bir metindi Gece; her an kendisinden ku?kuya d??en, par?alanm??, belirsiz, kaygan; Karasu'nun kendi deyi?iyle "her yan? delik de?ik" bir metin.

Neydi Gece'nin ?nceki metinlerden fark?? Uzun S?rm?? Bir G?n?n Ak?am?'ndan, "Tepe"den fark?? Metinlere ad?n? veren imgeler arac?l???yla d???nelim bunu: Her ?eyin ???k i?inde, "hi?bir g?lgeyle kararmam??" olarak, bir ??le vakti parlakl???nda, "hi? erimeyecek bir buz par?as?n?n keskin ayd?nl??? i?inde" g?r?nd??? tepe duruyor bir yanda; bir de karanl???n ??kt???, karars?z, bulan?k gece. T?m ?mr?n ayd?nland???, kopuk kopuk an?larla birlikte yaz?n?n da ?l?ms?zle?ti?i doruk noktas? var bir yanda. Bir de a??r a??r ovaya yay?lan, sonra tepeleri de bo?an, insanlarla birlikte yaz?n?n da par?aland???, yitip gitti?i gece: "Gece yava? yava? geliyor. ?niyor. ?ukur yerlere dolma?a ba?lad? bile. Oralar? doldurup ovaya yay?lma?a ba?lar ba?lamaz, her yer boza d?n??ecek. I??klar yanmayacak bir s?re. Ne ?ukurda ne d?zde. Tepelerin ayd?nl???, bir s?re, yeter gibi g?r?necek herkese. Sonra tepeler de karanl?kta kalacak."

Bu iki imge, yaln?zca "Tepe" ile Gece aras?ndaki de?il, Karasu'nun hemen hemen b?t?n metinlerinde var oldu?unu d???nd???m bir gerilimi, bu metinlerin aras?nda gidip geldi?i iki kutbu dile getiriyormu? gibi g?r?nd? bana. Karasu bir yanda ?yk?s?ne bir ayd?nlanma ?n?, bir b?t?nlenme ?n?, anlat?lan ?yk?yle birlikte yaz?n?n kendisini de anlaml? k?lacak bir tepe noktas? ar?yordu sanki; bir yandan da onu gece gibi karanl?k, karars?z, kaygan k?lmak istiyor, bir doru?a t?rmanmas?n? engelliyor, par?alay?p da??tmak istiyordu. Bunu a?mak i?in, Karasu'nun metinlerinde ayn? anda var oldu?unu d???nd???m iki farkl? y?neli?ten, iki ayr? Karasu'dan s?z edelim yine.

Biri, ?yk? anlat?c?s?: Her ?yk? anlat?c?s? gibi onun da anlatacak bir ?yk?s?, anla??ls?n istedi?i bir derdi var; mutluluk ?zerine, umut ?zerine, sevgi, inan?, e?itlik ?zerine s?yleyecekleri var. Okuruna aktaraca?? bir hissesi, verece?i akl? var. Her ?yk? anlat?c?s? gibi o da ?yk?lerine onlar? ?yk? yapacak bir doruk noktas?, bir ayd?nlanma ?n? ar?yor. Uzun S?rm?? Bir G?n?n Ak?am?, G??m?? Kediler Bah?esi'nin masallar?, ?zellikle de "Av?ndan El Alan", "Usta Beni ?ld?rsen E!", "Bir Orta?a? Abdal?", g?c?n? bilgelikten beslenmi? bu t?r bir ?yk? anlat?c?l???ndan al?r b?y?k ?l??de. G?rm?? ge?irmi?, tepeye varm??, ?mr?ne oradan bakm??, orada ula?t??? bilgiyi okuruyla payla?mak isteyen bir anlat?c?yla kar??la??r?z bu metinlerde:

G?ne?li, ?l?k, ilkyaz koktu kokacak bir k?? g?n?yle, onun d?rt g?n ard?ndan gelecek tipili, k?rt?nlerin iki ?? kar??? buldu?u bir k?? g?n? aras?ndaki ikircik... Masal?m? bu g?nlerden hangisine yerle?tirece?imi d???n?yorum.

D???nd???m bir ?ey daha var:
       Sevmenin simgesel olarak da, 
ger?ek olarak da yemekten ba?ka bir anlama gelmedi?i..
. ("Av?ndan El Alan")

Ya da:

?nsan, soyuna soyuna deriye var?r, onura, ?z sayg?s?na var?r. Bunlar? y?zmek, kopar?p atmak, g??t?r ya, soyunmay? y?rekten benimsemi? ki?i, s?ras? geldi?inde, bu son ad?m? atma?? de?er belledi?inde, ?lmesini bilir. Ne ki, bir tek kez yap?labilecek bu i?i, b?yle bir eylemin de?erini anlayacak ki?iler kar??s?nda yapmak ister. Yan?l?r da, s?ras? geldi diyerek, olmayacak yerde giri?irseniz bu i?e, ac? bir masal olur ??kars?n?z. ("?ncitmebeni")

?nsan?n ya?am? ?zerine ula?abilece?i belki de en sert bilgiyi olabilecek en sakin ses tonuyla, en ilkel arzular?, en arkaik korkular? bir eri?kinin ses tonuyla anlatan bir anlat?c? bu. ?u da var bu ses tonunda: "Bilinecek her ?eyin" bilindi?i, ?l?m?n bile bilgisini i?eren bir taml??a, bilgeli?e ula?ma iste?i: "?l?ler her ?eyi bilir; ??renmenin yolu da ?lmektir. ?l?p yok olan, ?l?lere kar??an, yerin, suyun alt?na inip onlardan sal?k alan, g?ky?z?ne, onun da ?tesine ??k?p ?????, ayd?nl???, bilgeli?i oradan, ?i?ek derer gibi, yan?na al?p g?vdesinin da??lm?? par?alar?n? yeniden bir araya getirerek, tazelenip yeniden do?mu? gibi yery?z?ne d?nerek insan aras?na kar??and?r ki bilinecek her ?eyi bilir."

"?i?ek derer gibi." Daha ?nce de s?z?n? etmi?tik, Gece'de de ge?iyordu bu imge: "Benim dilim ?i?ek dermek ?zere e?ilip kalkan bir g?vdenin yumu?akl???na, dalgalan???na ula?mal?." Demek ki, Karasu'nun metinlerinde (ben'in "binlerce par?a"ya, "art?k ben de olmayan y?zbinlerce par?a"ya b?l?nd??? Gece'de bile) bir derlenme iste?i var; g?vdenin da??lm?? par?alar?n? bir araya getirme, ?l?p dirilme, her ?eyin bilgisini i?erdi?i i?in eksiksiz, ?l?mden ge?ti?i i?in yat??m??, yumu?ak bir ses tonuna ula?ma iste?i var. Ya da dilden, yaz?dan beklenen bu: ?yle bir yerden konu?acak ki yaz?, ?yle bir doru?a ula?acak, ?yle "?rne?i olmayan bir kuma?" dokunacak ki, ?????, ayd?nl???, bilgeli?i yan?na al?p b?t?nlenecek, yumu?ayacak.

?teki Karasu var bir de: ?yk?s?n? par?alamadan, anlat?s?n? b?lmeden edemeyen, ses tonunu, bak?? a??s?n? s?rekli de?i?tiren, adeta ayna kar??s?nda makyaj de?i?tiren, s?yleyece?ini s?rekli erteleyen, c?mleleri yar?m b?rakan ?teki. ?yk? anlat?c?s?n?n bilgece ses tonuna kar?? ?al???yor bu ikinci. ?yk?n?n ak?p gitmesine raz? olmayan, metnin ak???n? i? i?e, yan yana, alt alta getirdi?i ?yk?lerle b?len, ?yk? i?ine ?yk? yerle?tiren, bir c?mleyi ba?ka bir c?mleyle, bir ?yk?y? ba?ka bir ?yk?yle dengelemek isteyen; metni yan notlar, dipnotlar, ara notlarla par?alayan, dipnot d??en, dipnota dipnot d??en, t?rnak i?ine alan, parantez a?an, geriye d?nen, araya giren Karasu; ?zerinde ne kadar ?ok ?al??m?? olursa olsun, yazd?klar?n? hep bir taslakm?? gibi, bitmemi? gibi, hi? bitmeyecekmi? gibi sunan Karasu. Elimizde bir metin var ?imdi: S?rekli yeni ba?tan kurgulanmak, bozulup yeniden yap?lmak, yeniden yontulup bi?ilmek istenen bir metin. Bunun en u? ?rne?i Gece. Ama yaln?zca Gece i?in de?il, K?smet B?fesi'ndeki metinler i?in, Karasu'nun en ?yk?l?, hatta en hisseli anlat?lar?n? i?erenUzun S?rm?? Bir G?n?n Ak?am? ve G??m?? Kediler Bah?esi i?in de ge?erli bu; "Av?ndan El Alan" i?in, "Geceden Geceye Arabay? Ka??ran Adam", "?ncitmebeni", "Yengece ?vg?" i?in, elbette "Masal?n Da Y?rt?l?verdi?i Yer" i?in.

Bu karars?zl?k, bu ku?ku Karasu'nun anlat?lar?n?n yaln?zca kurgusunda de?il, tek tek c?mlelerinde, bu c?mlelerdeki ses tonunda da fark edilir. "??yle diyebilirdim": "Yengece ?vg?" masal? bu c?mleyle ba?l?yor, giri? b?l?m?n?n ard?ndan ??yle devam ediyordu: "De?i?ik bir ?ey olurdu, bakars?n. ?stelik, b?ylesi bir anlat???n ge?er ak?a oldu?u g?nlerden bu yana y?z y?l ge?mesine kar??n, bug?n bile, herhangi bir ?ey 'anlatan' yaz?n?n tek olabilir bi?imi budur diye d???nen pek ?ok okuru, sevindirirdim. Ama eski bardaklar ?am olur mu bir daha?" Yenge? bi?imli maden kutunun i?indeki k?sac?n ?yk?s?n? anlatacak yazar, ama se?ti?i s?zc?klerin do?ru yere yerle?ti?inden, elinden ??kan metnin do?ru yere ula?t???ndan emin olam?yor sanki. Bir ?ey anlat?n?n ak?p gitmesini engelliyor: "??yle diyebilirdim", "Ancak ??yle de olabilir", "?yle de diyebilirdim".

Karasu'nun ba?ka metinlerinde de g?r?l?r bu karars?zl?k: "Olmad?, ?yle de?il, ??yle demeli." Bir t?rl? giderilemeyen bir eksiklik, "?yk?n?n b?ylece anlat?l???nda kaynay?p giden bir ?ey var" duygusu a??r bas?yor. ?yk?s?n? al?p bir ba?ka ?yk?n?n i?ine yerle?tirmek, anlat?s?na her an ba?ka dayanak noktalar? aramak, metnini ba?ka ?nc?llerle yeniden kurmak, y?k?p yeniden kurmak ister gibi: "?imdi, bunu y?rtmal?, g?ne?in batt???n? kabul ederek yazma?a yeniden ba?lamal?."(10) K?lavuz'da da, ses tonunda de?ilse de, kurgu d?zeyinde kendini hissettirir bu: Anlat?n?n sonuna geldi?imizde, ortada ?? ayr? ?yk? oldu?unu anlar?z; U?ur'un ?hsan'a okuttu?u g?nce, M?mtaz Bey'e okuttu?u "t?rp?lenmi?" g?nce, kazadan sonra yeniden kaleme al?nm??, bu iki g?nceyi i?eren ?yk?. Yaz?da taml??a, keskin bir ayd?nl??a ula?ma iste?i tam kar??t?n? do?urmu?tur sanki: Kusursuz olabilmek, daha ?tedeki bir taml??a ula?abilmek i?in anlat? s?rekli par?alanmak, yeniden kurgulanmak, kendisine yeni dayanaklar aramak zorunda kalacakt?r.

Karasu'nun okurunun ?n?nde iki yol birden a??l?r bu y?zden. Hem bir ?yk? vard?r; hem de bu ?yk? kendisinden ku?kuya d??er, yaz?ya olan inanc?n kendisini sorun eder, bu y?zden de kesintiye u?rar, yitip gitme tehlikesiyle kar?? kar??ya kal?r. K?lavuz'a bir a?k roman? olarak, kahraman?n kendi i? d?nyas?n? oldu?u kadar ba?kalar?yla bir arada ya?amay? da ??rendi?i bir olu?um roman?, bir olgunla?ma ?yk?s?, bir eve d?n?? ?yk?s? olarak bak?labilir: "Bug?n ?ar?amba. Aylar s?rm?? bir yolculuktan d?nm?? gibiyim. Her ?ey geride kalm??, kar?? k?y?ya varm???m. Evime d?nm?? olmam bir ?ey de?i?tirmez. Yepyeni bir ?lkeye varm?? gibiyim." Ama ayn? zamanda yaz?n?n, i? i?ten ge?tikten sonra yaz?lan yaz?n?n, d??lerin ele verdi?i onca korkunun, su?luluk duygusunun ard?ndan yaz?lan yaz?n?n, ki?iyi b?t?n bunlardan ar?t?p ar?tamayaca??n?n sorguland??? bir metin olarak da. "Masal?n Da Y?rt?l?verdi?i Yer", sevgide ger?ek e?itli?e ula?may? ba?arm?? sevgililerle ilgili mutlu bir masal anlatma, korkudan dokunmu? bir masallar kitab?n? bir peri masal?yla noktalama arzusunun ?r?n? olarak g?r?lebilir. Ama ayn? zamanda, yaz?y? ?izgisellikten kurtarabilecek bir anlat? bi?iminin ara?t?r?ld???, yazar ile yap?t? aras?ndaki e?itli?in sorun edildi?i bir metin olarak da.Franck Muller Freedom Replica Baz?lar? Gece'de bir imgenin ?yk?s?n? bulur; bir?ok ba?ka imgenin ?st ?ste bindi?i, i? i?e ge?ti?i karanl?k, ele ge?irilmez bir imgenin, "uzak, tehlikeli" gecenin, "b?y?k, ku?at?c?" gecenin ?yk?s?n? bulur. Ba?kalar?, bir metnin yazar?n elinden ??k???n?n, yoldan ??k???n?n, yaz?ya "bir ba?ka el"in kat?lmas?n?n ?yk?s? olarak okuyabilir ayn? metni. O g?ne kadar ya?ad?klar?n?, o g?ne ka"Tepe" ?yk?s?n? batan bir g?n, biten bir yaz, sona eren g?ne?li ak?amlarla birlikte biten bir ?m?r, yenik d??m?? bir ya?am ?zerine bir i? hesapla?ma olarak okuyabiliriz. Ama ?yk?, bitmek zorunda olan bir kitab?n da muhasebesi de?il midir ayn? zamanda?

dar ??rendiklerini tartarak a??r a??r tepeye; ?mr?n t?m?n?n, ?lkenin t?m?n?n, "b?t?n gelmi?i, ge?mi?i, gelece?iyle" g?r?nd??? tepeye t?rmanan adam. Bu imge, Karasu'nun birka? metninde tekrarlan?r. "Uzun S?rm?? Bir G?n?n Ak?am?"nda Andronikos inan?, ?oakim kahramanl?k sorunuyla bir tepe yolculu?unda y?zle?ir. ?oakim'in, ?mr?n?n yar?m kalm?? sorular?na cevap arad???, ya?am?n?n eksik par?as?n? ara?t?rd??? doru?a, onu ?l?me haz?rlayan erin? noktas?na ula?mas?n?n ?yk?s?d?r "Tepe". Ama Karasu'nun ?yk?s? de kendi ayd?nlanma ?n?na, b?t?nlenme noktas?na ula?mak i?in ?abalamaz m? bu tepe yolculu?unda? ?oakim'in bilincini ya?am?n?n art?klar? ?zerine gevi? getirmekten kurtaran bu tepe yolculu?u ise, Karasu'nun ?yk?s?n? de ufalan?p gitmekten kurtarabilecek yer bu tepe noktas? de?il midir? Bu an, bu ???ma olmadan ?yk?n?n de tamamlanamayaca??n? anlar?z. T?pk?G??m?? Kediler Bah?esi'ndeki "Bir Ba?ka Tepe" masal?nda oldu?u gibi. Orada da ?yk?, adam?n tepeye ??k??? boyunca geli?ir; imgeler birikir, i? i?e ge?er, k?meler olu?turur, birbirine dola??r, d???mlenir. Tepeye var?ld??? an, ?yk? de doru?una ula?m??t?r: B?t?n bir ya?am nas?l bir imgede birden ????a bo?ulursa, ?yk? de birden kendisini ?yk? yapan ayd?nl??a, ???ma ?n?na kavu?uverir. Bu an olmadan, bu bilgiye ula?madan ("Usa s??maz bir ?ey bu. Kimse eri?memi?ti bu bilgiye, bu g?rg?ye, y?llar y?l?"), ba?ka tepeleri g?rmek, kendimize d?n?p bakmak imk?ns?zd?r. ?mr?n t?m?n?n, dolay?s?yla s?n?rlar?n?n g?r?ld???; ?l?ml?l???n, eksikli?in, yaln?zl???n, yenikli?in kabul edildi?i and?r bu. Tam da bu y?zden yaz?ya; bu eksikli?i, yoklu?u katlan?l?r k?lacak, ?l?n?n ard?ndan yap?lan bir dizi ayin gibi kurulmu?, eksiksiz, kusursuz bir yaz?ya inan?lan an: Bir kuma? dokundu?una, bir ip ?r?ld???ne, sa??lan yumaklar?n, kopuk kopuk imgelerin birle?tirilebilece?ine, yar?m kalm?? c?mlelerin tamamlanabilece?ine inan?lan, metni gevezelikten kurtarabilecek an. Kitab?n bitebilece?i, susulmas? gereken an: "B?t?n t?mceler belki burada biter, bitmeli."

Ama ger?ekten kurtulabilir mi metin gevezelikten? Yaz?n?n b?yle bir dolulu?a, taml??a ula?abilece?ine inanabilir mi yazar? ??yle s?ylemek gerekir belki: Hem fazla inan?r, her ?eyin ???k i?inde, bilgi i?inde g?r?nd??? tepeye ula?mak ister; hem de bir t?rl? inanamaz, gece insin, metin karars?n, ??z?l?p gitsin ister: "Gecenin ?oktan bast?rd???n? bildi?im halde daha yeni yeni ak?am oluyormu? gibi yaz? yazmakl???m, kolayl?kla, yap?nt?n?n ?zel ?zg?rl???nden dem vurarak a??klanabilir; ?yk?c?, ?yk?s?ne istedi?i yerden ba?layabilir demek, g?? olmasa gerek. Ama bu ba?lang?c? se?erken kendimi h?l? birtak?m umutlara, bo? avuntulara salm?? olmuyor muyum?" Yaz?da kusursuzlu?a ula?ma iste?inin bedelidir sanki Gece. U?suz bucaks?z, tehlikeli, karars?z gece, do?urdu?u d?? d?zeniyle, yaln?zca metnin izle?i olan imgeyi vermekle kalmaz, anlat?n?n d?zenini de belirler sonunda. Ayd?nlanma ?n?n?, tepe noktas?n? ?oktan yitirmi? anlat?d?r Gece. "Tepe"de oldu?u gibi orada da "kitab?n bitmesi"nden s?z eder Karasu, ama par?a par?a an?lar?n birle?ti?i, bir hesab?n yap?ld???, son s?z s?ylenip susulabilecek bir bilgelik ?n? yoktur art?k burada; tersine bir inan?s?zl?k vard?r: "Yazm?? olmak i?in yazmak; eli durmamak i?in yazmak; s?yleyece?ini kararla?t?rmam?? olsan da yazmak? Yazmak gerek. Bu kitab?n bitmesi gerek."

O zaman da ?unu fark eder okur: Yaz?ya olan k?lece ba?l?l?k, onun taleplerine boyun e?mek, yaz?ya bu kadar ?ok y?klenmek sonunda okunmaz bir metne de g?t?rebilir yazan?. Kusursuz bir yap?t yaratma arzusu, "bilinebilecek b?t?n ?eylerin" bilindi?i bir doluluk hayali, buna yaz?da ula?ma iste?inin do?urdu?u huzursuzluk metnin kendisini de yiyip bitirir, i?inden ??k?lmaz bir yuma?a d?n??t?rebilir. Yaz?ya olan inanc?n sars?ld??? and?r bu: "Yaz? yazmak, kitap yazmak, bu iletimin bir par?as?. Bunu unutuyoruz da, kusursuz yap?tlarla, yontulu bi?ili yaz?larla san?yoruz ki s?zc?klere e?i g?r?lmemi? bir d?zen kurduracak, ?l?me kar?? insan?n utkusunu tazeleyece?iz? yaz? yoluyla d?nyan?n kar???kl???na, insan?n karma??kl???na d?zen getirme san?s?, daha ?tesini niye s?ylemeyeyim, sabuklu?u, ?o?umuza, belki de hepimize, bir utku gibi geliyor; bizleri avutuyor; bir sonraki yaz?m?zla bu utkuyu s?rd?rece?imize, b?y?tece?imize g?veniyoruz. Ne zaman vazge?ece?iz, kendimizi, birbirimizi b?yle aldatmaktan?" Gece'nin son s?zleri de kar???k, karanl?k, d?zensiz bir d?nyada yaz?ya olan inanc? bir kez daha g?ndeme getirmez mi zaten: "Bunlar? yazmakla ??ld?rmaktan kurtulunur mu?"

"G??m?? Kediler Bah?esi"ni d???nelim, "Uzun S?rm?? Bir G?n?n Ak?am?"n?,K?lavuz'u. Bu ?? metinde de tekrarlanan bir ?ey vard?r: Yaz?, bir bi?imde ?l?m?n ard?ndan gelir. Sevilen yitirilmi?tir; seven, onun ?l?m?ne yol a?mam??sa bile, buna engel olmam??t?r. Hepsinde de yaz? sevilenin ?l?m?yle, onun ?l?m?ne seyirci kal?nd??? duygusuyla ba? etme ?abas? olarak ??kar kar??m?za. K?lavuz'dan ?u b?l?m: "Hepsi yak?n?n?z; hepsi sevdi?iniz insanlar. Ara ara sevginizin ye?inli?ine ya da tutsak edicili?ine dayanamay?p ?ld?klerini, kurdunuz, d???nd?n?z. Onlar? belki de ?ld?rd???n?z?, ?ld?rtt???n?z? d??lediniz. Hi?biri sizin elinizden ?lmedi. Tersine, ula?amad???n?z bir ikisi d???nda, bakt?n?z onlara; ?leceklerini belki bilerek, bekleyerek, belki de bilmeyerek, paraland?n?z ac?lar?n? biraz olsun hafifletmek i?in? Ama hepsini bir arada d???nd???n?zde, i?inizi yiyen kurt, yeterince ??rp?nmad???n?z?, daha bir?ok ?ey yapabilecekken yapmad???n?z? s?yl?yor. Baban?z, anneniz, iki kediniz? Birinin elini, ?tekinin ba??n?, elleriniz aras?nda biraz daha tutabilirdiniz. Uykunuzdan uyand?rmalar?na, bir an da olsa, sinirlenmeyebilirdiniz?" Zaten K?lavuz'da anlat?lan ?yk?, U?ur'un geride b?rakt??? bir ?l?m?n y?k?yle, B?lent'in ?l?m?nden duydu?u su?lulukla, "bizden ba?kalar?n?n okuyaca?? bir ?yk?" yazma ?abas?n?n ?r?n? de?il midir? "G??m?? Kediler Bah?esi"nde de, ?yk?n?n sonuna geldi?imizde anlar?z: ?len yazar?n ?yk?s?n?, onun a?z?ndan anlatan, ?tekidir; seven, sevdi?ini yitiren, onun ?l?m?ne yol a?mam?? olsa da engel olmam?? olan, "ben hangimizim, g?m?len hangimiz?" diye sorand?r. "Tepe"ye gelince: ?oakim'in, Andronikos' un g?z? ?n?nde t?kenmesine seyirci kalan ?oakim'in, y?llar?n su?lulu?u ile Aventinus'un ete?ine t?rman??? da bir t?r yazmakt?r; t?m bir ?mr? g?zden ge?irmeyi, an?lar? birle?tirmeyi, yar?m kalm?? c?mleleri bitirmeyi gerektirir. O da "kapanan bir tecimevinin, bir ?mr?n, bir kitab?n hesab?n?" yapmaktad?r: "Kitap bitti. D?kk?n kapand?. Bar?? kuruldu." Demek ki, her ?ey olup bittikten sonra, i? i?ten ge?tikten sonra yaz?l?yor yaz?, ?l?n?n ard?ndan konu?uyor. Andronikos, B?lent ya da ba?kas?. Ortada hep bir ?l? var ??nk?: "Kollar?mda can verdi. ?imdi, ard?ndan ya?ay?p gitmek neye yarar?" "G??m?? Kediler Bah?esi"nin bu son s?zleri, ??yle de anla??lamaz m?: "Kollar?mda can verdi. ?imdi, ard?ndan yazmak neye yarar?"

"Yaz?, kendini s?yler, s?ylemedi?ini yok eder." B?yle diyordu Karasu, bir denemesinde: "Bir de, ara bir yol olarak, yok ettiklerinin bir b?l???n? sezdirebilir. Sezdirdikleri 'var' de?ildir ama 'yok' da de?ildir. Yaz?n?n alacakaranl???, ?ok ?retici olabilir?"(11) Karasu, denemesine neden konuyla ?ok da ilgili gibi durmayan bir giri? yazd???n? a??klamak, dostlar? ?zerine bir deneme yazma iste?ini duyduktan sonra "nerelere uzan?p nerelerden doland???(n?) sezdirebilmek i?in" s?ylemi?ti bu s?zleri. ??yle de yorumlanamaz m? bu s?zler: Karasu'nun metinlerinde, metnin i?i ile d??? aras?nda, metne giren ile giremeyen aras?nda hep bir gerilim vard?r. ?unu hisseder okur: B?t?n bunlar birer metindir, yaz?d?r; ama ayn? zamanda yaz?da var edilemeyen bir ?eyler hep kalacakt?r. Bir d?? vard?r ??nk?; yaz?n?n s?ylemedi?i, anlat?lamayan, metne giremeyen, girdi?i an metinselle?en, metnin i?ine ancak bir yokluk olarak ta??nabilen ?eyler. Yazar?n kendi ya?am? olabilir bu; "Masal?n Da Y?rt?l?verdi?i Yer"de bunu hissettirir zaten: "'Sanat??lar?n ya?am? de?il, yapt?klar? ?nemlidir' deriz kolaycac?k." Ba?ka ?eyler de olabilir: "Yengece ?vg?"de kara boyal?, yenge? bi?imli maden kutunun i?indeki k?sa?t?r, ?rne?in. "?ki Kad?n?n I???? Gitgide Azalan Bir Resmi ?zerine Metin"de resimdeki pencerenin boz ?izgisi ile resmin ?er?evesi aras?ndaki darac?k, karanl?k aland?r. "Turan Erol'un Bir Gen?lik Resmi ?zerine Akdeniz'i A/n/r/ar Bir Metin"de resimdeki y?z?n ?st?ne d??en g?lgedir, y?z?n ?st?ne g?lgesi d??en g?ld?r. Yazara, bu resimle birlikte ya?ad?ktan y?llar sonra bu yaz?y? yazd?ran da bu g?lge de?il midir? Bir de "?e?itlemeli Korku"dan s?z edilebilir burada. Karasu, yaz?da bir t?rl? dile gelmeyen, yaz?n?n s?yledi?inden farkl? bir "d??"? aramaktan vazge?memi?, "?e?itlemeli Korku"ya bu y?zden bir "seslendirme metni" yazm??t?r sanki; s?zc?klerle, g?zle, "g?z yaz?lar?"yla yap?lamayan? bir de sesle denemek ister gibi.

Karasu'nun metinlerinin neden hep iki uzak, uzla?maz nokta aras?nda gerildi?ini daha iyi anlayabiliriz belki ?imdi: Tutkuyla denge, yaban?ll?kla bilgelik, y?rt?c? bir i?erikle yumu?ak bir ses tonu aras?nda; tepeyle gece, inan?la inan?s?zl?k, yaz?n?n i?i ile d??? aras?nda gidip geldi?ini. Bu metinleri kusursuz k?lan da bu san?r?m. Uzla?maz i?erikleri yaz?da bir araya getirme, "doruktaki adam"?n g?rd??? eksikli?i yaz?yla tamamlama, taml??a yaz?yla ula?ma iste?i. Ama metinleri, bunun m?mk?n olamayaca??n? da s?ylemiyor mu bize? Doru?a ??kmak, "bilgisiyle, kocamanl???yla" her ?eyin ?st?nde durmak, ayn? zamanda eksikli?i de g?rmek demek de?il mi? Yaz?da kusursuzlu?a ula??nca, yaz?n?n s?n?rlar?n?, yenildi?i yeri de g?rmez mi yazan? Gece'nin s?yledi?i bu de?il mi: "Bir yap?t yaratmak, b?y?k bir i? ba?armak, iyi, dolu, g?zel bir ya?am ya?amas?n? bilmi? olmaktan, ba?arm?? olmaktan daha ?nemli say?labilir mi hi??"

Notlar

(1) "'Dostlar?m ?zerine' Diye S?ze Giri?erek?",
T?rk Dili, 1982; Ne Kitaps?z Ne Kedisiz, Metis Yay?nlar?, 1994, s. 68.
(2) Kokuyla korku aras?ndaki yak?nl??a, Karasu'nun kendisinin de dikkatimizi ?ekti?i d???n?lebilir:
Korku, ?rtme?e en yatk?n
       oldu?umuz kirimiz, gizle-
       me?e en ?ok u?ra?t???m?z
       kokumuzdur. 
       ("Masal?n da Y?rt?l?verdi?i Yer") Metne d?n

(3) ?skender Sava??r, "Masallar?n Y?rt?ld??? Yerden Dostluklara",Bell & Ross Replica Watches Tan, say? 13, Aral?k 1983, ss. 13-23; bkz. bu kitapta bir ?nceki yaz?. Metne d?n
(4) "'Niye Masal?' Dediniz De...", Tan, say? 13, Aral?k 1983, s. 4. Metne d?n
(5) A.g.e., s. 4. Metne d?n
(6) "'Dostlar?m ?zerine' Diye S?ze Giri?erek", a.g.e., s. 71. Metne d?n
(7) Karasu'nun metinlerini seven, ama kulland??? ar? T?rk?e'yi sevmeyen, en az?ndan edebi metinlerdeki kullan?m?n? zorlama bulan bir arkada??mla d???nm??t?k: "Nas?l oluyor da Karasu," diyordu arkada??m, "bir?o?umuzun uydurma, yapmac?k buldu?u s?zc?klerden hi? de i?reti ka?mayan, sahici, inand?r?c? bir d?nya kurabiliyor?" Ger?ekten de, bir?ok ba?ka yazar?n yap?t?nda, okuma keyfini yok edebilecek s?zc?kler bunlar: "alma?" gibi, "savut" gibi, "binit", "atlanga?", "bunluk", "ayr?t", "salt?k" gibi. Karasu'nun bu s?zc?klerden nas?l olup da bize sahici gelen bir d?nya kurdu?u sorusuna bir cevap bulamad?ysak da, ?unu d???nd?m sonradan: T?pk? soyunmaktan ba?ka bir ?ey dilemeyen adam?n masal? "?ncitmebeni"de oldu?u gibi,sanki dili soymak istiyor Karasu; ar?tmak, ar?la?t?rmak istiyor. Yak?n ge?mi?inden, bu ge?mi?te edinmi? oldu?u haf?zadan, anlam katmanlar?ndan, bu s?rada maruz kald??? kirlenmeden ar?tmak; onu an?msanamayacak kadar eski, hemen payla??lamayacak kadar yabanc?, o an t?ketilemeyecek kadar imk?ns?z, ?oktan unutulmu?, yitik bir ge?mi?e geri g?t?rmek istiyor. Bu sayede de hen?z var olmayan, belirlenmemi? bir anlam? ara?t?rmay? deniyor. Metne d?n
(8) Bir arkada??m?n "nekes" dedi?ini hat?rl?yorum Karasu'yla ilgili olarak. Nekes: Daha ?o?unu verebilecekken vermiyor, daha fazlas?n? s?yleyebilecekken s?ylemiyor, tutuyor; kendini oldu?u kadar okurunu da tutukla?t?r?yor; kendisi kap?lmad??? gibi, okurunun da kap?lmas?na izin vermiyor. Metne d?n
(9) "Bilge Karasu Adl? Birinin 50. Ya?? ?zerine Metin Tasla??", Ne Kitaps?z Ne Kedisiz, s. 86. "'Dostlar?m ?zerine' Diye S?ze Giri?erek..."te de vurgulanm??t? bu: "Bense, yaz?lar?mla uzun uzun ya?amak zorunday?m sanki; o yaz?n?n ?at?s?, ya?ayarak (ya?arken, ya?ad?k?a) ?at?lacak; yaz? eklenip butlanacak, budanacak, de?i?ik yerlerinden ba?lanarak, yaz?l?p bozulacak, de?i?ik yollar denenip b?rak?lacak; s?nan?p 'i?lenme?e de?er' bulunmu? damarlar, y?re?e giden yolu olu?tursun diye d?zene konup birle?tirilecek, ayr?lacak; ortaya 'bitmi? gibi' g?r?nen bir yaz? ??kt???nda da en ac?mas?z makaslamalarla kurguya yeniden giri?ilecek, yaz?n?n y?zlerce yerine ufak-b?y?k birtak?m ekleme, ??karma, d?zeltme i?lemleri uygulanacak. S?z?n k?sas? vakit ge?ecek, o yaz?yla ya?aman?n getirdi?i (anlams?z k?ld???, ?nemlile?tirdi?i) ne varsa, yazma da oralardan ge?ip dola??p bir yerlerde e?lenecek, bir yerlerde h?zlanacak. Sonunda ortaya bir yaz? ??kacak...", Ne Kitaps?z Ne Kedisiz, ss. 68-9. Metne d?n
(10) "?apavulun ?att??? ?apar?z", K?smet B?fesi, Metis Yay?nlar?, 1991. Metne d?n
(11) "'Dostlar?m ?zerine' Diye S?ze Giri?erek?", a.g.e., s. 70. Metne d?n