Ra?el Rakella Asal


Tarih ve edebiyat?n ortakl???
Ra?el Rakella Asal
 


Anasayfaya
Ele?tiri sayfas?na

 

18.12.2013


 Tarih ile edebiyat?n ortak bir ?r?n? olarak ortaya ??kan tarih? romanlar, ?stlendi?i toplum m?hendisli?i misyonuyla tarih? bilgileri, belgelere bo?ulmu? kasvetli bir anlat?mdan kurtararak okura sunma gayretinin ve ge?mi?i edeb? a??dan yeniden in?a etme ?abas?n?n bir ?r?n?d?r. Tarih? olaylar?n insan a??s?ndan sonu?lar? ?zerinde yo?unla?an bu ?r?nler, okuru hayal? olarak ge?mi? zaman yolculu?una ??kar?r ve hayal edemedi?i mek?nlarda ya?anm?? baz? ger?eklerle bulu?turur

  Tarih ve edebiyat?n ortakl???

Ra?el Rakella Asal
20 Kas?m 2013

Tarih ile edebiyat?n ortak bir ?r?n? olarak ortaya ??kan tarih? romanlar, ?stlendi?i toplum m?hendisli?i misyonuyla tarih? bilgileri, belgelere bo?ulmu? kasvetli bir anlat?mdan kurtararak okura sunma gayretinin ve ge?mi?i edeb? a??dan yeniden in?a etme ?abas?n?n bir ?r?n?d?r. Tarih? olaylar?n insan a??s?ndan sonu?lar? ?zerinde yo?unla?an bu ?r?nler, okuru hayal? olarak ge?mi? zaman yolculu?una ??kar?r ve hayal edemedi?i mek?nlarda ya?anm?? baz? ger?eklerle bulu?turur

Bu eserler, yaz?ld??? d?nemin pek ?ok a??dan ?ekilmi? foto?raf? durumundad?r. Bu y?n?yle edeb? eserler, s?zl? ve yaz?l? ?r?nler, gelecek i?in tarihsel bir anlam y?klenir; ge?mi?le gelece?i bulu?turma noktas?nda oynad??? rol bak?m?ndan b?y?k bir ?nem ta??r. Tarih ile edebiyat?n bulu?tu?u kav?ak noktas? da buras?d?r.

Tarih bilimi veya tarih?i, genelde insanl???n, ?zelde toplumlar?n ge?mi?te kar?? kar??ya kald??? ?nemli olaylar? ayr?nt?s?na girmeden konu edinir. Edebiyat ise, daha ?ok tarihin anlatmad??? s?radan ki?i ve olaylarla, bunlar?n b?rakt??? izlerin ayr?nt?lar?yla ilgilenir.

K?lt?r kavram?na giren her ?ey gibi, uluslar?n edebiyat? da tarih boyunca bir miras olarak ku?aktan ku?a?a aktar?l?r. Bir milletin ge?mi?teki varl???, yani bug?ne ula?an izleri da pek ?ok y?n?yle kendi edebiyat?na mal olmu? tarihidir. Tarih denilince biri ?ya?an?lan?, di?eri de ?yaz?lan? olmak ?zere iki ?eyin anla??ld???n? belirten Mehmet Kaplan?a g?re ?yaz?lan tarih?, ?ya?an?lan tarih?in binde biri de?ildir.? Konusu ne olursa olsun tarih, ya?anm?? bir olay?n geli?im ve olu?umunu bildiren o d?nemden kalma hat?ralardan, iz ve e?yadan, yaz?l? belge ve kitaplardan ??renilir. Buna g?re ?ya?an?lan tarih?i ??renmemiz ancak ?yaz?lan tarih? vas?tas?yla m?mk?n olabilmektedir (Kaplan, 1982).

T?rk roman?nda roman kahraman? olarak ??retmeni en ?ok kullanan edebiyat adam? kimdir denilince akla hemen Re?at Nuri G?ntekin gelir. Bu y?zdendir ki, kendisi "??retmenlerin romanc?s?" olarak an?lm??t?r. Onun romanc?l??? ve romanlar?ndaki ??retmen tipleri ?zerine bir hayli ?al??ma yap?lm??t?r.

??retmenler, T?rk roman?nda ?o?unlukla idealist ve m?cadeleci insanlar olarak kar??m?za ??kmaktad?r. Feride, idealize edilmi? bir ??retmen tipini sergilemektedir. Gerek Me?rutiyet d?neminde gerekse Cumhuriyet'in ilk y?llar?nda olsun, ?lkemizin ilk??retim sorunu ??zememi? olmas?, e?itimden ?ok ?ey beklenmesi ve sorumlulu?un ilkokul ??retmenlerine y?klenmesi, dolay?s?yla romanc?lar?nda genellikle onlar? konu edinmesine yol a?m??t?r.

Bununla birlikte, Orhan Pamuk, Adalet A?ao?lu gibi ?a?da? T?rk romanc?lar? da karakterlerini ?zellikle tarih ??retmenlerinden se?mi?tir.

Orhan Pamuk ? Sessiz Ev ? Tarih?i Faruk

Faruk, ?niversitede ?al??an bir tarih do?entidir. Romanda Faruk'un ?niversitedeki ??retim ya?ant?s?ndan ?ok onun bir tarih?i olarak ge?mi?i imgelemi ve zihninde yeniden in?as? anlat?lmaktad?r. Bilim adam? olarak Gebze ar?ivindeki ferman, tapu kay?tlar?, mahkeme sicillerinin sa?lad??? ya?anm?? ge?mi? hik?yelerle "sisin arkas?ndaki kara par?as?n?n" incelemektedir. Kendisinden ?nce " mesle?ini seven ve cumhuriyetin ilk y?llar?na ?zg? o b?rokratik milliyet?ilikle yan?p tutu?an bir lise tarih ??retmeni bunlara bir d?zen vermeye ?al??m??, hatta kendi hayat hik?yesinden ve Gebze'nin tarihsel yap?lar?yla, ?nl?lerinden s?z etti?i bir kitap??k yay?mlam??t?r. Bu ba?lamda, II. Me?rutiyet sonras? Dar?lf?nun'un Edebiyat ?ubesi Tarih b?l?m?nden mezun olan gen? ??retmen adaylar?n?n tarih ??retmeni olduklar? yerin "yerel tarihlerini" ve baz?lar?n?n kendi otobiyografilerini de yazma giri?imi i?ine girmeleri bir ger?ektir.

Orhan Pamuk, bu roman?nda bir bilim adam? olarak tarih?i ile ge?mi?ten kalm?? bir vesika aras?ndaki ili?kiyi "ya?am???as?na" anlat?r. Okuyucu, Osmanl?'n?n ilk d?nemlerinde ?zmit'in ad?n?n "?znikmit" oldu?u gibi ?ok ayr?nt? bilgi ile bile sat?r aralar?nda bilgilendirilir. Faruk, ar?ivde okudu?u tarihi metinlerdeki ?eriyye Sicilleri'ndeki kahramanlarla empatik bir ili?ki kurar. Faruk, bu haliyle Herbert Butterfield?in tarih hakk?ndaki g?r??leri ile ?rt???r:

" Sizler( tarih?iler), ki?ileri i?erden g?rmeden oynad??? rol? bir akt?r gibi hissetmedi?inizde onlar?n d???nceleri ?zerine tekrar tekrar d???nmedi?inizde, g?zlemci rol?nde de?il de eylemi yapan konumunda olma??n?zda, hik?yeyi do?ru anlatamazs?n?z.?

Adalet A?ao?lu - Romantik bir Viyana Yaz?

K?mil Kaya - T?rk edebiyat?nda ele ald??? konular kadar, ele al?? bi?imi ve roman tekni?i bak?m?ndan se?kin ve ?nc? bir yere sahip olan Adalet A?ao?lu?nun Romantik Bir Viyana Yaz? (2000) adl? roman? bu ba?lamda ?rnek bir eserdir. Adalet A?ao?lu kendiyle ?ok ac?t?c? bir hesapla?man?n sonucunda, kendi roman?n? kurmu? bir yazard?r. Ona g?re, T?rk roman?yla hesapla?man?n yaln?zca ?zle, anlatt???yla ilgili bir y?n? yoktur. Ayn? zamanda yaz?l?? bi?imiyle, kurgusu, bi?emi, roman ki?ileri, topluca roman diliyle ilgilidir. ?nsana ve tarihe alayc? ve sorgulay?c? bir ?slupla yakla??rken bir?ok soruyu cevaps?z ve olay ?rg?s?n?n ucunu a??k b?rak?r. B?ylece hem anlat? kurgusuyla oynar, hem de yaz?l? tarihin ger?eklik olgusunu soru?turmu? olur.

Romantik bir Viyana Yaz??nda bir tarih ??retmeni, kentler, her y?l tekrarlanan konular, ??retmenin anlatt??? yerleri g?rme ?zlemi, anlat?lanlar? dinleyen tip tip ??rencilerle kar??m?za ??kar Adalet A?ao?lu. Roman? okuduk?a her tablo, her ki?i, irdelenen her kavram sizi tarihi sorgulamaya iterken tarihsel olaylarla bi?imlenen insan?n ?simgesel varl???n? ? aramaya s?r?kleniyorsunuz.

Verilen bilgilere g?re, K?mil Kaya 25 ya??nda 1953 y?l?nda g?reve ba?lam??t?r. Kendini romantik bir tarih ??retmeni olarak tan?mlar. Tarih anlatman?n yan? s?ra edebiyatla da ilgilenen biridir. ?iir yazmay? sever. Daha ilk dersinde K?mil Kaya'n?n e? zamanl? bir tarih anlay???n? benimsedi?i g?r?lmektedir. Yani, bir yandan T?rklerin ?slamiyet'e ge?i?lerini ve Osmanl? devletinin kurulu?unu anlat?rken, di?er yandan Avrupa'n?n ve d?nya'n?n durumunu g?z ?n?ne getirmektedir. ??rencilerin bilmedikleri kavramlar? a??klamakta, edebiyat metinlerine (?iirlere) g?ndermeler yapmaktad?r.

K?mil Kaya: ? Avrupa haritas?n? g?ndermediler,? diye inleyen bir tarih ??retmenidir. Tarihi g?rsel malzemeler ile ??retiminin ?nemini ?u c?mlelerle vurgular:

" Yaln?z haritalar m? karde?ler, elimizin alt?nda ??yle bol bol grav?r, resimler, foto?raflar falan olmal?. M?s?r dedik mi Allah?m, ben size Firavun mezarlar?n?, Bizans dedik mi Ayasofya'y? her yan?yla g?sterebilmeliyim. Sel?uklu deyince k?pr?leri, kervansaraylar?... Bak?n i?te, tarih kitab?n?zda Sel?uklu ?mparatorlu?u diye bir ?ey ?izilmi?tir, ancak koskoca imparatorluk neyle ?evrili, bu yok. Bir iki nehir, bir iki g?l resm edilmi?, o kadar. Bunlar d???nda ne yaylalardan, ne da?lardan haber var. Bilhassa kom?ular, hi?. Ne yaz?yor ?urada okunmuyor bile. ?mparatorluk diye g?z?m?zde canlanan m?cerret, yani soyut kocaman bir bo?luk. Bu imparatorlu?un hi? mi b?lgeleri, ?ehirleri yoktur. ?sfahan nerede biter, Hamedan nerede ba?lar, de?il mi ya?..."

K?mil Kaya'n?n bu c?mleleri o g?n?n tarih ??retmenlerinin tarih kitaplar?ndaki resimlerin ve haritalar?n ilkelli?i hakk?ndaki ?ik?yetlerine terc?man olur. K?mil Kaya harita yoklu?unun bir ?aresini bulmu?tur. Tahtaya b?lgenin haritas?n? eliyle ?izer ve ??rencilerden d??leriyle bu ?izgilerin i?lerini doldurmas?n? ister. K?mil Bey, yerel tarihten yola ??karak ?lke ve d?nya tarihini anlatan bir ??retmendir. Bu konuda kendini ??yle ifade eder:

" Ay?p ay?p insan do?du?u, hem de doydu?u yerin

tarihini bilmezse ne memleketin ne d?nyan?n tarihini bilebilir?"

K?mil Bey, tarihi, co?rafya ve edebiyat ile ili?ki kurarak i?ler. Kastamonu Lisesi II. s?n?f ??rencilere kentin tarihini sorarak, ?nce kentin m?ze ve tarihi yerleri gibi ya?ad?klar? topraklar ile ilgilenmelerini sa?lar. Ona g?re tarihle insan hayat? birbirine benzer. Onun i?in, insan hayat?n? en iyi anlatan, a???a ??karan edebiyatla toplumlar?n hayat?n ayd?nlatan tarih aras?nda s?k? bir ba? oldu?unu d???n?r.

?n?m?zde s?rekli akan, de?i?en bir hayat vard?r. Tarihte ise hep oldu?u gibi duran bir ge?mi? tarih? Ve biz tarihi yorumlarken hep ?imdinin bak?? a??s?yla bak?yoruz. Bu bak?? a??s? bizi k?reltir. Tarihe ak?p ge?en, de?i?en bug?n?n aynas?ndan bakmal?y?z. ??nk? tarih, san?ld??? gibi ?l? de?ildir. Canl? bir ?eydir. Sanki bir insan? anlat?r gibi, tarihin anlat?lmas? gerekti?ine inan?r. ??nk? insanlar taraf?ndan yap?lm??t?r. (s.90-91)

K?mil Kaya resm? tarihten ?ok ?zel hayatlar arkas?nda ko?ar. ?nsanl???n ortak bilincinin uyanmas? i?in tarihe tek yanl? de?il ?ift yanl? bak?lmas? gerekti?ine inan?r.

?Viyana kap?s? dedik mi,yeni?erilerin tak tak vuran ?ahdamar? da,Viyana kalesi i?inde sersefil yatan gariplerin k?t k?t atan y?recikleri de? gen? k?zlar?n yar?m kalm?? ?ehiz kanavi?eleri,ba? bozumlar?nda dama?a vuran ??ran?n tad?,sava? tarlalar?nda a?an kiraz a?a?lar?n?n ?i?ekleri de ak?lda olmal?d?r. ?

?lk ??rencilerinden Yusuf?un halas?, K?mil ??retmen?in ?iirlerini radyodan dinledikten sonra Kamil ??retmen?e, ?Hayalci Hoca? lakab?n? takar. B?t?n ??retmenli?i boyunca lakab? de?i?mez. K?mil ??retmen lakab?ndan dolay? rahats?z olmaz. ??nk? ?hayalsiz tarihin olmayaca??n?? s?yler. Ona g?re tarih ezberlemektense, o tarihi ete kemi?e b?r?nd?rmeliyiz.

?Ey tarih, ey tarih, seni tarih kitaplar?ndan, tarih ??retmenlerinden ?ok, o tarihi ya?ayanlar?n ta?a, k???da, kile, tu?laya, boyaya, ?izgiye d?kt?klerinden sorsunlar. Konaklad?klar? hanlardan, i?inde y?kand?klar? ?rmaklardan ve hamamlardan, yedikleri kaplardan, i?tikleri k?selerden, giyip ??kard?klar?ndan sorsunlar. Ara? ve gere?lerden, onlar? ne bi?imde kulland?klar?ndan ve kad?nlar?n eli?lerinden sorsunlar; yakt?klar? kandillerden, ba? koyduklar? yast?klardan, d?kt?kleri g?zya?lar?ndan sorsunlar??



 

 Hayatla edebiyat aras?nda s?k bir ba? vard?r. ?rne?in hayal-d??-r?ya-?topoya ?st?ne soru sormalar?n? ister ??rencilerinden. Bu soruyu yan?tlamak i?in edebiyattan, resimden ve hayattan ?rnek vermelerini ister. Tarihi insan hayatlar?yla d???nmek, onlar?n sevin?leri, kederleriyle hayal etmek onu heyecanland?r?r. Bir imparatorlu?un kurulu?u, ??k??? ya da sava?lar?, saraylar, kaleler, deniz sava?lar? g?z?nde b?t?n bu olaylar olurken insanlar?n yiyip i?tikleri, yat?p kalkt?klar? halleriyle canland?r. D???nleri, cenazeleri, insan ili?kileriyle? Krali?e Elizabet, der demez ?rne?in, yan?ndan biri ipek etekli?inin h???rt?lar? ve hatta birazc?k koltukaltlar?n?n ter kokusuyla ge?iverir.

K?mil ??retmen, atand??? illerdeki ilk dersinde, o ilin tarihini anlat?r. B?ylece kitap baz? illerin tarihini ??renmemizi sa?lar. Kastamonu ilinin tarihini anlat?rken, bir yandan da bizim ?apka devrimini ??reniriz. K?r?e?hir?e tayin oldu?unda, ??rencilere kentin bir zamanlar ad?n?n G?l?ehri de denilmi? oldu?unu ??reniriz. (Kim bilir, ya g?lleri boldu, ya insanlar b?ylece bir ?zlemlerini dile getirmek istedi. Y?z? g?len, g?llerle bezeli bir ?ehir hayal ettiler belki. ) B?ylece ??rencilere bir ad i?in bile birka? t?rl? olas?l?k oldu?unu g?stermi? olur.

K?mil ??retmen K?tahya?dan ayr?l?rken K?tahya kent haritas?n? ?izip s?n?f?na hediye eder. Kent k?t?phanesinin rengini, keder ve yaln?zl?k rengi olan griye boyar. ??rencilerini k?t?phaneye gitmeleri i?in te?vik eder. K?tahya?daki son dersinde Asaf isimli ??rencisi, su kaba?? ?st?ne yerk?reyi i?leyip getirir. Kamil ??retmen bu duruma ?ok duygulan?r.

??rencilerine sordu?u en can al?c? sorulardan biri tarihin ne i?in ??renildi?idir. Tarihe kendisini o kadar adam??t?r ki, g?nd?z anlatt??? tarihi gece hayal etmeden uyumad???n? ?u s?zleriyle anlat?r: ?Geceleri yata??mda g?zlerimi kap?yor, g?nd?zleri size anlatt???m olaylar? as?l o zaman anlamland?rabiliyorum. ??nk? bu imparatorlu?un kurulu?u, ??k??? ya da bilmem ne sava??, saraylar, kaleler, deniz muharebeleri g?z?mde b?t?n bu olaylar olurken insanlar?n yiyip i?tikleri, yat?p kalkt?klar? halleriyle canlan?yor. D???nleri, cenazeleri, insan ili?kileriyle? Krali?e Elizabeth der demez mesela, yan?mdan biri ipek etekli?inin h???rt?lar?yla ge?iveriyor? G?z?m?zde canland?rmazsak, onu duymazsak tarihi nas?l anlay?p anlamland?raca??z? Kuru kuruya filan sava? ?u tarihte ba?lad?, ?u tarihte bitti, demekle olur mu?? K?mil ??retmen yirmi y?l aradan sonra ikinci kez K?tahya?ya tayin olur. ?imdi elliyle altm?? ya?lar? aras?nda, ya?am?n?n orta dura??ndad?r. Kastomonu?dan K?tahya?ya yirmi y?l aradan sonra yapt??? bu ikinci yolculuk onun hayat?n?n bir olgusu olarak kendi ?ahsi tarihine ge?ecektir.

K?mil ??retmen meslek hayat? boyunca hemen hemen hep ayn? tarihi olaylar? hep ayn? bi?imde anlatt???n?n s?k?nt?s? ya?ar. Kentte kente s?r?l?r, ??retmenlikten at?l?r, ??kan af yasas? ile tekrar ??retmenli?e d?ner, zaman i?inde ??rencileri de?i?ir ama o mesle?inde hep ayn? konular? tekrar tekrar i?lemektedir. Oysa hayalinde o anlatt??? yerleri g?rme ?zlemiyle yan?p tutu?ur.

Ayr?ca barok d?nemin m?zi?ine, resmine ?zel bir merak? vard?r. Barok kentler, o tuhaf tantanal? hayatlar ilgisini ?eker. Viyana?ya hep gitmek istemi?, ancak ??retmenli?i devam etti?i s?re i?erisinde gidememi?tir. ??inde kopan, ?iddetli bir f?rt?na, bir depremdir sanki. Ans?z?n kendini g?r?r. Otuz yedi y?ld?r Bizans, Venedik, Avusturya-Macaristan, Roma-Cermen, Hotin-Budin, Viyana yine Viyana diye anlat?p duran, kafas?ndan s?rekli kaleler, kuleler, kiliseler, katedraller, saraylar, nehirler ve denizler ge?en, ama benli?ini ku?atan s?n?rlar?n ?? ad?m ?tesine ge?ememi? olan kendini g?r?r. (s.105) Bu ?zlemini ?u s?zleriyle dile getirir:

? Viyana? Oralara gitmeliyim, elimi saray duvarlar?na s?rmeliyim, eski alanlarda durmal?, darac?k ta? d??eli sokaklar?nda gezinmeliyim. ?ok ay?b?ma gidiyor, bir tarih ??retmeni k?rk y?l ayn? kentlerin, yollar?n, ?lkelerin ser?venini anlats?n da, oralara ayak basmas?n!?

??retmenli?i boyunca haritalar? eliyle ?izmi?tir. Yunus isimli bir ??rencisi Kamil ??retmen?e harita ?izme i?inde ?ok yard?m etmi?tir. Bakanl?ktan materyal (harita, yerk?re vb.) istemekten asla b?kmam??, bakanl?k her seferinde bu isteklerini yerine getireceklerini s?ylemi?, ancak hi?bir zaman Kamil ??retmen?in isteklerini yerine getirmemi?tir.

Otuz y?l ??retmenli?inden sonra, ??rencilerine bir ?eyler veremedi?ini d???nmeye ba?lar. Y?llar i?inde olu?an bir k?lt?rel a??nma vard?r. Gen?lerin d?nyas? da de?i?mi?tir. ?imdiki ??rencileri anlatt?klar?n? hayal d?nyas?ndan dinlerken, o da gen?leri anlamakta zorlan?r. Art?k ya?am?n?n bu d?nemini kapamak zorundad?r. Okuttu?u derslerin kentlerini gezmeyi hep arzulam??t?r. Bu arzusunu Venedik, Floransa, Milano ve ?stanbul olarak d?zenlenen bir tura kat?lmakla ger?ekle?tirir. B?ylece y?llarca anlatt???, hayalini kurdu?u kentleri de g?rebilecektir. Gezide her ?eyi daha iyi g?r?r. ?a?lar?, imparatorluklar?, Ha?l? Seferleri?ni, ku?at?lan kentleri, insan ruhlar?n?, al?nan kaleleri, y?k?lan kuleleri, kurulan cumhuriyetleri? Kafka?y? da daha iyi g?r?r, Milena?y? da. Garlar?, ta?ra istasyonlar?n?, vilayetleri, par?alan??lar?, da??l??lar?, bozgunlar?, kendini daha iyi g?r?r.

Gezi boyunca tarihin kokusunu arar. Kentlerin duvarlar?nda o duvarlar? a??r ta?larla ?ren i??ileri, kire? kuyular?na d??m?? amelelerin hat?ras?n? arar. Tarih sava?lar?nda yaralananlar?, ?lenleri, iktidar h?rs? ile bo?durulan sultanlar?n izini arar. Tarihe tekil insan a??s?ndan yakla?arak onda kaybolmu? kan ve g?zya?? "kokusunu" arar ama bulamaz. ??nk? tarihin kokusu yoktur. Tarihin g?lgesinde kalm?? k???k, tekil ac?lar?n tarih taraf?ndan yutuldu?unu s?yler. ?stelik bu ac?lar?n ?st?n?n kapat?ld???n?, tarihin bu tortular? yok etti?ini, b?yle olunca da sahili?ini yitirdi?ini; romantik ile roman-tik'in hayal g?c? ve yaz? arac?l???yla el ele vererek tarihi yeniden ke?fetmemiz gerekti?ini ima eder.

A?ao?lu i?in, tarihin kokusuzlu?unu yani duyars?zl???n? ya da insans?zl???n? s?rd?rd???, edebiyat ve roman?n gitgide insana iyice yabanc?la?t???ndan yak?n?r. Edebiyat? ??k?? yolu olarak g?r?r. Bu duruma i?aret eden anlat?c?- yazar, "roman ?ld?" fikri i?in ise ??yle der:

?Bir de roman ?ld?, diyorlar. ?lmek kolay m?? Roman, arkas?nda kocaman ay?s?, k???c?k merkebi, elinde defiyle ortal?kta dolan?p durmakta, ?al?p oynamaktad?r? Olsa olsa ne olmu? olabilir? Eskilerin enine boyuna, a??rs?klet "tik" romanlar?, bir yanda zurna-tef, ?te yanda ?e?it ?e?it cinayet giri?imcili?inin yol a?t??? y?rt?c? ???l?klar, bela ve ?eytan kovucu tam tam, zom zom'lar nedeniyle 'stres olup' 'tike yakalanm??,' roman-tik bir hal alm??t?r." (s. 231)

Yazar, roman?n ??retmen karakteri K?mil Kaya arac?l???yla yerel tarihin ?nemini kavratmaya ?al???r. ??retmen, romanda yerel tarihten yola ??karak ?lke ve d?nya tarihini anlat?rken, ?ocuklar?n ve gen?lerin ayaklar?n?n bast??? y?relerinin tarihini mutlaka bilmeleri gerekti?ini vurgular. Adalet A?ao?lu roman?n? bu g?r?? ?zerine temellendirir. Olaylar hayalden somuta, anlat?dan ya?anm??l??a,Replica Franck Muller Conquistador Grand Prix romandan hayata do?ru bir ak?? i?inde anlat?l?r. Yazar?n yazma s?reci de ?st kurmaca olarak roman?n hayat yan?n? olu?turur. Yaz?lan metin yani yazar?n yazd?klar? Romantik bir Viyana Yaz??n?n kurgu yan?n? olu?turur. Ba?lang??ta birbirinden ayr? y?r?yen bu ?izgiler yazar?n Viyana?da k?r kahvesinde ??rencisi Asaf?la kar??la?mas?ndan sonra (IV.b?l?m,Hayat?n Kumar?) birbirine ge?er ve art?k roman ile hayat?n ayr?l???ndan s?z etmek imk?ns?z olur.

Romantik bir Viyana Yaz?, hayat?n, tarihin ve roman sanat?n?n sorguland??? bir roman olarak okuru sarsarken hayat?n zenginli?ini ?ne ??kar?r. Deneyci, aray?? bir yakla??mla yazar?n roman?n? yazmaya ?al???rken (ba-rok oh-huhh ile ba?layan ?arp?c? c?mleleri ile roman yazman?n sanc?s? vurgulan?r. Yazar bu t?kan?kl??? ancak hayat?n i?inde giderecektir. ?Hayat?n Kumar?? ba?l???n? ta??yan b?l?mde hayat?n bir kumar oldu?u g?r??? s?k?a vurgulan?r. Bir kumar oldu?u i?in ne zaman ne getirece?i belli olmayan hayat daima romandan zengindir.

Hayatta her ?ey da??n?k ve kopuk bir bi?imde bulunur ; romansa sonucu ve ba?lamlar? ?oktan belirlenmi? bir kompozisyondur. Onda her ?ey daha ba?lang??tan belli bir sonu? i?in se?meci bir tav?rla d?zenlenmi?tir.

Roman?n hayattan en b?y?k fark? bu se?meci tavr?d?r.
Adalet A?ao?lu bir s?yle?isinde romana bak?? a??s?n? ??yle a??klar :
?Roman (oyun da), zaman?n tek ?izgide akt???, tek fikir, tek izlekle kurulamaz. Ya da ??yle s?yleyeyim : Geldi?imiz bilin? d?zeyi toplumsal bilnci a?ar, onunla ?at???r. O zaman bir?ok izlek birbirinde birbiriyle yank?lanarak yer al?r. B?yle olunca di ive tekni?i de de?i?kenleriyle bulmak zorunda kal?yorsunuz. Aslolan, bundan ka??nmamak. B?ylece, bir kere ? roman yazmakla yetersiz g?r?nen ? T?rk?enin, san?ld?l?l?ndan olanakl? bulundu?unu ??reniyorsunuz. ?nerilebilir teknikler, deyi? bi?imleri buluyor, hatta bunlar?n benimsendi?ine tan?k oluyorsunuz. ?okseslilik sa?l?yorsunuz. Anlat?y? geldi-gitti?nin, m??t?-mi?ti?nin ilkel, tekd?ze, tektelli halinden kurtarabiliyorsunuz."

Adalet A?ao?lu ya?amdan yola ??k?p, tarihteki de?i?ik d?nemdeki ?a?lar? metinleraras? g?ndermelerle ?r?yor. Yazara g?re tarih ??zemedi?imiz bir bilmecedir ve bu bilmecenin gerisinde yatan ger?e?in bulunmas?na ancak de?i?ik bak?? a??lar?yla bakarak eri?ebiliriz. Simgesel alan, bir d?? alan?d?r. Her tarih ?al??mas? altta ?rg? dokusuyla ?ste metinsel okuma i?erisinde, bir u? yerini bir ba?ka bir uca b?rakmas?yla, okurun tarihe de?i?ik a??lardan bakmas? sa?lan?r. Bu ?aba, ya?amla tarihin, d??le ger?e?in birbirine kar??mas?d?r. Bir araya getirilen farkl? tarihsel d?nemler d?z bir tarih d???ncesini siler, b?ylece ?ok boyutlu bir tarih d???ncesine eri?ilir.

Adalet A?o?lu romandan ya?anm??l??a, d??ten ger?e?e,do?u k?lt?r?nden bat? k?lt?r?ne gelgitlerle bir anlat? evreni olu?turuyor. Francoise Giroud?un eseri "Alma Mahler ve Sevme Sanat?"ndan Graham Greene?in " ???nc? Adam" filmine, Kafka?dan Milena?ya, Stefan Zweig?den Wergel?e,Richard Mille Replica Watches Gustav Klimp?ten Cannetti?ye, Gottfried Benn?den Burghard?a, Strauss?a metinleraras? g?ndermelerle bir okuma yolculu?u sunuyor. Yazar?n da ifade etti?i gibi, " Baz? yolculuklar b?yledir. Bizi b?y?ler ve s?n?r?n " ?te yan?"na, orbidin d???na kadar s?rer gider ; ondan sonra da art?k hep s?rer. "

Kaynak?a
1. Dilek Yal??n-?elik, Yeni Tarihselcilik Kuram? ve T?rk Edebiyat?nda Postmodern Tarih Romanlar?, Ak?a? yay?nlar?, Ankara 2005
2. Semih G?m??, Yaz?n?n ve Tarihin Bilinci, Can yay?nlar?, Eyl?l 2012
3. Nazan Bekiro?lu- Romantik Bir Viyana Yaz? ?www.kadinlarkulubu.com
4. Mustafa Zeki ??rakl? ? Romantik ya da Roman-tik: Adalet A?ao?lu?nun Bir Viyana Yaz??nda ?ok katmanl? anlat?m, Tarih ve ?roni - mzekicirakli.blogspot.com/2008/.../romantik-ya-da-roman-tik-adalet.htm 5. Yrd. Do?. Dr. Kemal Erol - Tarih - Edebiyat ?li?kisi ve Tarih? Romanlar?n Tarih ??retimine Katk?s? (jllesite.org/sayilar/1(2)/erol.pdf‎
6. Bahri Ata - T?rk roman?nda tarih ??retmeni tipolojisi ?www.egitim.aku.edu.tr/bata07.htm‎
7. Kaplan, Mehmet- ??retmenler ve Memurlar Romanc?s? Re?at Nuri G?ntekin,Audemars Piguet Royal Oak Offshore Replica Watches ?stanbul, 1982
8. Anlar?n Uzun Soluklu Yazar?, Adalet A?ao?lu, Tuyap ?stanbul Kitap Fuar?, T?YAP yay?n?, 1994 ? Haz?rlayan Alpay Kabacal?
9. Adalet A?ao?lu, Romantik bir Viyana Yaz?, ?? Bankas? Yay?nlar?, 2007, l4. bask?

>

../valid-html401-blue.png