Marcel Proust

Sainte- Beuve'e Kar??

Marcel Proust


 

 


Anasayfaya
Ele?tiri sayfas?na

 


 

  

Marcel Proust, (1871-1922) Frans?z yazar.10 Temmuz 1871'de Auteuil'de do?du.1890'da Hukuk Fak?ltesi'ne ve Siyasal Bilgiler Okulu'na kaydoldu. 1895'te felsefe lisans? diplomas? ald?.1908'de Kay?p Zaman?n ?zinde isimli eserini yazmaya ba?lad?.Bu eserin baz? ciltleriyle ?d?ller kazand?ktan sonra, Ekim 1922'de ge?irdi?i bron?it krizinin ard?ndan zat?rree oldu ve 18 Kas?m 1922'de hayata veda etti.

Eserleri [de?i?tir]

  1. Du c?t? de chez Swann (Swann'lar?n Taraf?), 1913
  2. ? l'ombre des jeunes filles en fleur (?i?ek A?m?? Gen? K?zlar?n G?lgesinde), 1918
  3. Le c?t? de Guermantes (Guermantes Taraf?), 1920
  4. Sodome et Gomorrhe (Sodom ve Gomorra), 1922
  5. La prisonni?re (Mahpus), 1923
  6. Albertine disparue (Albertine Kay?p), 1925
  7. Le temps retrouv? (Yakalanan Zaman), 1927
  • Pastiches et m?langes, 1919
  • Contre Sainte-Beuve, 1954
  • Jean Santeuil (yar?m kalm??), 1954

Kay?p Zaman?n ?zinde, T?rk?ede 7 cilt olarak Yap? Kredi Yay?nlar? taraf?ndan Roza Hakmen ?evirisiyle 1999 y?l?nda yay?nland?. Contre Sainte-Beuve, [ Sainte-Beuve'e Kar?? ][ DO?UBATI Yay?nlar? ] taraf?ndan [ Roza Hakmen ] ?evirisiyle [ 2006 ] y?l?nda yay?nland?.



Aram?zdaki Sainte-Beuve?ler !

M. ?LHAN ATILGAN
 

An?tsal ?Kay?p Zaman?n ?zinde?nin yazar? Marcel Proust?un, g?ndelik ya?am?ndan, sanata bak???ndan, ele?tiri y?nteminden kesitler ta??yan ?Sainte-Beuve?e Kar??? adl? kitab? T?rk?ede ilk kez yay?mland?.

Roza Hakmen?in kusursuz ?evirisiyle (?kusursuz? s?fat? geli?ig?zel kullan?lm?? bir niteleme de?il, Hakmen?in ?evirisi ger?ekten Proust?un titizli?ine yak??acak kertede g?zel ve yanl??s?z) yay?mlanan kitap, Proust?un o tan?d?k, ?slup?u anlat?m?n?n b?t?n cazibesini ta??yor. Kitab?n kabaca iki b?l?me ayr?ld??? s?ylenebilir: Yaz?lar?n bir k?sm?nda romanc?, Sainte-Beuve ?zerinden edebiyat?n sorunlar?n? tart???yor. ?teki k?sma dahil edilebilecek yaz?larda ise Proust, romanlar?nda oldu?u gibi yine mucizevi ge?mi? zaman?n anlat?c?s? konumuna geliyor ve ?ocuklu?un uykular?n?, g?nbat?mlar?n?, balkonlara d??en g?ne? ?????n?, belle?in i?leyi?ini ve kay?p zamandan geriye kalan ne varsa, b?t?n?n? tasvir ediyor. Flaubert?in deyi?iyle, neredeyse ger?e?i yaln?zca hayalin tasviri i?in kullan?yor Proust.

Kitaptaki kimi metinler, ?okurun niyeti?ne g?re elbette, Proust?un kendi poetikas? olarak da okunabilir. O, ge?mi? ve ak?l aras?ndaki keskin ?izgilerle belirlenemeyen ili?kiyi irdelerken, iyi edebiyat okuru, burada konu?an ?zne ile Kay?p Zaman?n ?zinde anlat?c?s?n?n ayn? ki?i olduklar?na var?r. Proust, ?zellikle ?Uykular?, ?Odalar?, ?G?nler? ba?l?klar?n? ta??yan kitab?n ilk yaz?lar?nda birka? saniyelik hat?rlay??lar?n ?????nda ge?mi?e yolculuk yaparken, sat?r aralar?nda kay?p zaman poetikas?n? ve sanat??n?n en b?y?k sermayesinin bellek oldu?unu ortaya koyuyor. B?t?n bunlar? Proust?un yap?t?n? me?rula?t?rma ?abas? olarak g?rmek d?ped?z yan?lmak olur; ama bu yaz?lar?n, onun as?l yap?t?n? okurken yol g?sterici olabilece?ini de hat?rda tutmak gerekir. ?Sanat?n tek konusuna, akl? bir kenara b?rakarak ula?abilece?imi her ge?en g?n daha iyi anl?yorum.? diyordu Proust. Sanat?n tek konusu, i?te ge?mi?, kaybolan zaman, elden kay?p gitmemesi gereken zaman, bellek, zamana direnemeyi?, f?nilik ve b?t?n bunlar?n ?a?r???m?yla: ?l?m!

G?n?m?z?n Sainte-Beuve?leri?

B?y?leyici belle?inin ve ba? d?nd?r?c? hassasiyetinin ?ekillendirdi?i bu kat?ks?z edebiyat lezzeti veren yaz?lar?n ard?ndan Proust, hi? tan?k olmad???m?z ?l??de sert, ironik, ele?tirel bir ?slupla ??k?yor kar??m?za. 19. y?zy?l Frans?z edebiyat?n?n sayg?n, yaz?lar? okurlar ve yazarlar i?in sa?lam birer referans say?lan ele?tirmeni Sainte-Beuve??n ele?tiri y?ntemini ve baz? saptamalar?n? ele al?yor. ?a??n?n en b?y??? say?lan bir yazar ?zerinden genel ge?er yanl??lara itiraz eden Proust, bu kez hayal g?c?n?n renkli ve zengin oyunlar?yla de?il, keskin zekas?n?n ac?mas?z yarg?lar?yla ?ne ??k?yor. Sainte-Beuve??n yaz?lar?n? oda?a alarak, Baudelaire, Balzac, Flaubert, Nerval gibi Frans?z edebiyat?n?n aslar? ?zerine yazd?klar?nda, Proust?un ?a?da?lar?n? nas?l al?mlad???n? da okumak m?mk?n oluyor. ?zellikle, Proust?un yaz? boyunca Nerval?e ?G?rard? diye hitap edi?inin b?y? katt??? ?G?rard de Nerval? ba?l?kl? yaz? mutlaka okunmal?. Proust, bu ele?tiri yaz?lar?nda bile dehas?n? bir kenara b?rakm?yor; hat?rlay?p bize de hat?rlat?yor.

Alain de Botton, ?Proust Ya?am?n?z? Nas?l De?i?tirebilir? adl? unutulmaz kitab?nda, Proust?tan ??renilebilecek ?eylerin listesini veriyordu. ?Sainte-Beuve?e Kar??? kitab?yla birlikte, T?rk okuru Proust?tan yeni bir ?ey ??renmi? oldu: G?n?m?z?n Sainte-Beuve?lerini ciddiye almamak! Kimdir Sainte-Beuve? Ya?am?n? yeteneksiz yazarlar? ?verek ge?irmi?, bir d?nem ?iir de yazm??, roman yazmaya heveslenmi?, ?a?da?? olan hi?bir b?y?k yazar?n deh?s?n? fark edememi? bir gazete yazar?. G?n?m?z edebiyat ?evrelerine ve dergilere bir bak?n; aram?zdaki Sainte-Beuve?lerin say?s? az m??
 


http://www.radikal.com.tr/ek_haber.php?ek=ktp&haberno=6589
  • G?ndelik ya?amdan par?alar
     
  • SAINTE-BEUVE'E KAR?I
    Marcel Proust, ?eviren: Roza Hakmen, Do?u Bat? Yay?nlar?, 2006, 227 sayfa


    Marcel Proust, Sainte Beuve'e Kar?? adl? kitab?nda de?i?ik d?nemlerde kaleme ald???, zaman, r?ya, uyku, e?yaya dair d? ??nceleri ile G?rard de Nerval, Baudelaire ve Balzac'a ili?kin kimi g?zlemlerini aktar?r. G?ndelik ya?am?ndan par?alar sunar. Bir denemesinde Le Figaro'da yay?mlanan yaz?s?n? k???k Marcel'in dilinden anlat?r. Ba?ka bir yerde Sodom ve Gomorra etraf?nda 'Lanetli Soy'un bir okumas?n? yapar. Kitapta romanlar?nda geni??e yer verdi?i soylu Guermantes ailesi k?sa tasvirlerle yeniden kar??m?za ??k?yor. Dikkat ?ekici ??elerin ba??nda Proust'un Sainte-Beuve'e y?neltti?i ele?tiriler geliyor. Proust, a??ktan a???a Sainte-Beuve'e kar??d?r ve ?fkesini gizlemez.
    Tan?nm?? bir ele?tirmen olarak Sainte-Beuve, 19. y?zy?l?n Frans?z edebiyat salonlar?nda 'babacan' tavr?yla boy g?sterir. Yan?ndakilere kendine ?zg? bir sevecenlikle yakla??r. Flaubert iyi biri, Baudelaire tatl?ve ?zg?n bir ?ocuk, Stendhal g?venilir bir insand?r. Sempatik tav? rlar?n?n kendine bir ?st?nl?k kazand? rd???n? d? ??n?r. Yapay ve m?stehzi bir sevgiyi ?slup edinir. Salon ortamlar? nda herkese hitap eder gibi konu ?tu? undan olsa gerek, yaz?lar?ndaki tespitleri de her t?rl? yoruma a?? kt?r. Bu y?zden c?mlelerinde ?zde ?lik kurabilece? iniz bir ba? bulamazs? n?z. Bir 'ke?if' yoktur s?ylediklerinde, sadece i?inde yer ald??? atmosferi daha diri tutacak te ?vik dolu s?zler vard?r.
    Sainte-Beuve gibi ele?tirmenler nedense daima ya ?? yormu? izlenimi uyand?r?rlar. Her y?zy?lda edeb? topluluklar kendi ?evrelerinin Sainte-Beuve'lerini yaratm??lard?r. Bu t?r ele?tirmenlere s?rt?n?z? ?evirmeniz, cephe alman?z m?mk?n de?ildir. Sadece Proust'un yapt??? gibi onlara uzaktan "ihtiyar ahmak" diyebilirsiniz. Asl?nda, edebiyat ?evrelerinin do?al d?ng?s? a??s?ndan onlar?n varl?klar? bir bak?ma zorunludur. G??l? uzla?ma yetenekleri sayesinde en u?taki insanlar? biraraya getirirler ve yerle?ik d?zenin devam?n? sa?larlar.
    Proust, s?ylem ve i?erik d?zeyinde oklar?n? Sainte-Beuve'e y?neltirken her ?eyde oldu?u gibi yaz?da da do?al olan? ar?yor, saf izlenimlerin pe?inde ko?uyordu. O, izlenimleri, ak?ldan ba??ms?z olarak d???n?yordu. "Akla verdi?im ?nem her ge?en g?n azal?yor" diyen bir sanat?? zor olan? se?mi?tir. Geriye akl?n ?tesinde ?retmeniz gereken ??z?mler kalm??t?r. Bu da her an dikkatli, her an duyarl? olmay? gerektirecek kadar sonsuz derecede t?ketici bir u?ra?t?r.
    Ta?k?n Tak??

  •  

    SAINTE - BEUVE'E KAR?I
    http://www.dogubati.com/publish/book17.html

    Mucizevi ge?mi? zaman?n, edeb? ziyafetlerin ve kibar ?lemlerin en parlak anlat?c?s? olan Marcel Proust, edebiyat ?evrelerinde mest edici bir zirve noktas? say?l?r. Yaz? ve dile ait akla hayale s??mayan b?t?n oyunlar, sonu gelmeyen tasvirler, ba? d?nd?r?c? hassasiyetler ve keskin zek?lar, Proust?un ?slubunda toplanm??t?r. Proust, uzun ve zor c?mleleriyle zaman?n ve e?yan?n b?y?leyici ili?kisini kelimelere aksettirirken, her hal?k?rda duyular d?nyas?nda adeta Platonik g?zellikle kabaran bir heykelt?ra? oldu?unu an?msat?yor.

    Proust, Sainte- Beuve?e Kar???da g?ndelik ya?am?ndan kesitler sunman?n ?tesinde, bir insan?n ?evresiyle kurabilece?i ola?an?st? ili?kiyi de g?zler ?n?ne seriyor. Proust, Sainte-Beuve etraf?nda Balzac, Baudelaire, G?rard de Nerval okumalar? yap?yor. Bu kitaptaki denemeler ayn? zamanda onun sanata ve romana bak???n? yans?tan ?nemli taslaklard?r.  

    Kay?p Zaman?n ?zinde?yi Proust?a yara?acak bir m?kemmeliyet alg?s? i?erisinde T?rk?e?ye kazand?ran Roza Hakmen, ?evirinin sanatlar i?erisinde nas?l bir sanata d?n??ebilece?ini de g?steriyor.


     

  •  

    Sainte-Beuve?e Kar?? - Marcel Proust
    Y?cel Nural
    Dipnot Kitap Kul?b?

     Sainte-Beuve on dokuzuncu y?z y?lda Frans?z edebiyat?na damgas?n? vurmu? en ?nemli edebiyat ele?tirmenidir.Bu y?zy?lda ,Tarih bilimi gibi ele?tiri de giderek daha ayd?nlanmac? olmaya ve bir bilim kisvesine b?r?nmeye ba?lar.Bu evrim, deney ve bilimsel metota dayanan bir felsefeden, positivizmden do?mu?tur.

    Sainte-Beuve 1804 y?l?nda do?mu? 1818 de t?p e?itimi almaya ba?lamas? ile giderek dini inan?lar?n? kaybetmeye  ba?lam??t?r. Bir s?re gazetecilik  te yapt?ktan sonra edebiyata y?nelmi?tir.Ele?tiri alan?nda geli?tirdi?i metotla Sainte-Beuve, ?a??n?n pozitif felsefesini eserlerine yans?tm?? ve? E?er eser saf geometri de?ilse yazar? eserinden ayr? tutmak olanaks?zd?r.Bir yazar?n ?Din hakk?nda ne d???nd???, kad?nlara nas?l davrand???,parayla ili?kisinin ne oldu?u, zengin mi, fakir mi oldu?u, g?nl?k ya?am?n? nas?l s?rd?rd???? bilinmezse eserini irdelemek,(e?er o eser edebi ise) olanaks?zd?r?,der.

       Bu ?nl? ele?tirmen  R?nesans?tan 19.yy??n ikinci yar?s?na kadar Frans?z d???n?n? etkilemi? ?nl? ayd?nlar?n ya?am?n? ve karakterini 

    Sainte- Beuve?e Kar??  adl? eserinde Proust, bir yazar?n eserinin kendi ya?am?n?n yans?mas? oldu?u tezini savunan  bu ??nl? ele?tiri metodunu? reddeder.Ger?ekten de ,yarat?c? duyarl?l???n  zenginli?i ve karma??kl??? bir yazar?n biyografisinin etkisi ile de?erlendirilemez .Proust, ? Bir kitap, bizim toplum i?inde ortaya koydu?umuz al??kanl?klar?m?z?n, k?t? (ve iyi) huylar?m?z?n d???nda ?  ba?ka bir   Ben?in ?r?n?d?r?. Bu a??dan bak?ld???nda,Proust?un  ilgin? yan? da, ?zellikle gen?lik y?llar?ndaki  u?ar? ve rahat ya?am?na kar??n ger?ekten ac?l? ve f?rt?nal? ge?en ya?am?ndan ?ok eserlerinin bize telkin ettikleridir.Ama  z?ppelik  gibi  k???k kusurlar, ac?l?  f?rt?nalar, s?rlar, yazarda a?k?nla?arak, t?kenmez bir deneyimler ve ??z?mlemeler alan? olu?turmu?tur.

     1892 y?l?nda, yazar hen?z yirmi bir ya??nda iken  bir yaz?s?nda yazd??? gibi ?Sanat k?klerini toplum ya?am?n?n o denli derinliklerine uzat?r ki, ?ok genel bir duygusal ger?ekli?in giydirildi?i herhangi bir kurguda bir ?a??n  veya bir s?n?f?n gelenekleri t?releri ,zevkleri b?y?k bir yer kaplar.?Usta Avundurucu Sanat? i?in ?onun yalanlar?  yegane ger?eklerdir,ve  ger?ek bir a?kla  onu birazc?k bile seversek, etraf?m?zda olup biten ve bize zorla boyun e?diren o ?eylerin varl???n?n etkisi  yava? yava? azal?r, bizi mutlu yada mutsuz yapan g??leri bizden uzakla??r,onlar? ruhumuzda b?y?terek,ac?y? g?zelli?e d?n??t?r?r?z.? Der.

    Proust?a g?re sanat??,?Hakikatin, ama bilgelerin ve metafizik?ilerin Hakikatinin aray?c?s?d?r.Kendi eserleri i?in ?bir bina,bir in?aat? terimini kullan?r.Ama bu ideolojik bir bina de?il,bir,?peint?re des erreus? ,?yanl??lar?n resmidir.?         Bilin? d??? haf?zan?n en karanl?k derinliklerinde insan ruhunu irdeler.Bu felsefi bir d???ncenin ?r?n?d?r ve ZAMAN  bu binan?n ana harc?d?r.

    Fakat,?Yitik Zaman?n ?zinde? a??r? y?kl? ve me??um bir kitap olarak alg?lanm?? ve fazla ra?bet g?rmemi?tir.Eserin ana temas?, da??lmaya ve zaman kayb?na yol a?an nedenleri ara?t?rmak...Zaman? bo?a harcamay? b?rakman?n ve ya?amdan keyif almaya ba?laman?n yollar?n? g?stermeye  ?al??an ,evrensel yararl?l??? olan bir ?yk?.(Alain Button)Ama Proust i?in ?yk?den ?ok o ?yk?n?n  nas?l anlat?ld??? ve neden anlat?ld???  ?nemlidir.Nitekim Proust?ta ?slup bir teknik sorunu de?il,Replica Franck Muller Aeternitas Tourbillon bir vizyon sorunudur.Dil yazar?n  kendi yaratt??? dil olmal?,basmakal?p ucuz felsefi jargonlar i?ermemelidir.Teoriler i?eren bir eser, ?zerine ?creti ili?tirilmi? bir e?ya gibidir.(Vincent Descombes,Proust,Philosophie du Roman,)

    Bu ilk eserinde ?kendisi i?in bile hen?z ?ok yeni ve belirsiz olan YEKPARE ZAMAN  kavram?n?n,?travmatik zamansall?k? olarak tan?mlanabilecek bir anlay???n,edebiyat kuram?ndaki ilk zorlu ifadesini yaratm??t?r.(Alain de Button).

    Bergson felsefesinden etkilenen Proust,?Yekpare ,geni? bir an?n par?alanmaz ak???nda ? y?zmekte oldu?una inanmak isteyen bir yazard?r.Bu ak???n i?inde isten? d??? bellekle isten?li bellek aras?ndaki fark egemendir.Ba??na buyruk bir sihirbazd?r isten? d??? bellek, ?a?r?lara cevap vermez.Mucizesini ger?ekle?tirece?i tarih ve yeri kendi se?er.Bir bisk?vinin ?aya bat?r?lmas?yla ilgili ?nl? epizot ,irade d??? belle?e onun eylemlerinin destan?na adanm?? bir an?tt?r.Proust?un b?t?n ?ocukluk d?nyas? bir ?ay fincan?n?n i?inden ??kar gelir.

    Zaman denen ?canavar ya da ilah?tan ka?an zihin?in,Ya?am?n i?ine batm??ken beliren  bu  rastlant?sal ve firari kurtulu?u, ancak irade d??? bellek, al??kanl???n bir anl?k ihmaliyle uyar?ld???nda ger?ekle?ebilir?.Proust, Samuel Beckett)

    Bazen de baz? ac?lar? kabul etmeye direnen isten? d??? bellek  zaman? tersine ?evirir ,?geride b?rak?lm?? olan?n hala ilerde oldu?u sanr?s?yla sars?l?r.?

    Ger?eklerin takvimi ile duygular?n takvimi ko?ut geli?memektedir.Ve biz d?nden ?t?r? sadece yorgun de?il ba?kay?zd?r.D?n?n felaketinden ?nceki halimizden farkl?y?zd?r.Ge?mi?, ?stesinden gelinemeyecek, sindirilemeyecek bir kat?l?k olarak belirir ve bizi yap?sal bir ge? kalm??l?k konumunda b?rak?r?(S.Beckett)

    Proust?un kronolojisini izlemek son derece zordur.Olaylar ?spazmozlu bir ritmle birbirini izler.

    Birinci cilt bir yanl?? anla??lmaya yol a?m??t?r.Proust?un ya?anm?? g?nleri geri almak,yeniden bulmak istedi?i san?lm??t?r.Oysa Proust?un amac? filozoflar ve mistiklerin amac? olan ?Hakikat??n aray???d?r.(Collection Critique).Bu s?ylemde Hakikat majisk?lle yaz?l?d?r.Bu tarih?ilerin ve  ansiklopedistlerin  olgusal ger?e?i de?ildir.Bilgelerin ve metafizik?ilerin Ger?e?idir.Bu durum eserin speculatif-nazari bir okunu?unu gerektirir.Bir hipoteze g?re romanc?n?n d???ncesi ile teorisyenin ?kuramc?n?n d???ncesini ay?rmak gerekmektedir.

    Kuramc? Proust  ?a??n?n felsefi tezlerini Richard Mille Replica Watches edebiyatta savundu?u dogma (eser yazar?n?n ya?am? ve ki?ili?i ile a??klanamaz) emrinde seferber etmi?tir.Modern felsefenin en ?apra??k s?ylemlerini, apa??k ger?ekler gibi ,s?kunetle yakalam??t?r: i?sellik miti,solipsizm e?ilimi, yazara ?zel dil,?znellik,ileti?imin hemen hemen imkans?zl???,Sanat?n estetik teorisi v.s...,Sanat?? s?zel tan?tmayla ileti?imi m?mk?n olmayan? iletebilme zorundad?r.

    Sanat??,gizemli bir tanr?n?n hizmetkar? olarak insanlara tanr?dan esinler ve hatta g?nahlardan kurtulu? sunar.

    Kaynak?a:

    1.XIX.? Siecle,Collection Litteraire,Lagarde &Michard.Bordas

    2.XXe Siecle ,Collection  Litteraire, Lagarde & Michard,Bordas

    3.Proust ,Philosophie du Roman, Collection ?Critique?,Les Editions de Minuit.

    5.Proust Ya?am?n?z? Nas?l De?i?tirebilir, Alain de Botton