Roman Kahramanı - Semiramis Yağcıoğlu


 Editörün Notu: "Yazar bu kitapta eleştirel okumaya dair yapısökümcü bir yol haritası sunarken Türk ve dünya edebiyatının unutulmaz roman kahramanlarına odaklanıyor.  Suat Derviş' in "Suskun kadınlarını".Orhan Kemal'in "Murtaza' sını, Aziz Nesin' in "Zübük' ünü, Fitzgerald' ın "Muhteşem Gatsby" sini Joyce'un Dublinlileri' ni, Durell' in İskenderşye' sini ve daha birçok kahramanını inceliyor.  Roman kahramanının dilinde tekrarların, adılların ve hitap biçimlerinin izini sürerek. dilin asla masum olmadığını gösteriyor. (Kitaptan)
 Yazınsal Metinlerin Derinliğinde
Hülya Soyşekerci

Üniversitelerdeki İngiliz- Amerikan edebiyatı ve dilbilim derslerine yıllarını adayan, pek çok inceleme, araştırma yazısına imza atan Semiramis Yağcıoğlu, bu kez yine akademik dünyadan seslenen ama akademi dışındaki okurlara da yeni ufuklar açan bir kitapla merhaba diyor. Roman Kahramanı ve Öznellik üst başlığı altında roman ve öykülerdeki Söylem İdeoloji Coğrafya konularını odağa alan yazar, seçtiği metinlere alışılagelen yaklaşımların dışına çıkıp farklı bir yerden bakıyor ve onları yapıçözümcü yöntem doğrultusunda ayrıntılı biçimde inceliyor. Akademik tutarlılık ve sağlamlığın deneme tadıyla buluşmasından doğan farklı, nitelikli, özgün yapıda incelemelerden oluşuyor

Roman Kahramanı ve Öznellik.
Eleştirel söylem çözümlemesi alanında çalışan Semiramis Yağcıoğlu, bu kitabında yerli ve evrensel yazından birçok metni yapıçözümcü eleştirinin verileri doğrultusunda yorumluyor. Her söylemin bir ideoloji içerdiği gerçeğinden hareketle o metinlerin dokusuna sinmiş ataerkil ideoloji, tüketim toplumu ideolojisi gibi ideolojilerin dipte saklı duran unsurlarını tek tek açığa çıkararak dilin asla masum olmadığını gösteriyor. Semiramis Yağcıoğlu’nun bir dilbilimci olarak, edebi metinlere dil aracılığıyla sızan ideoloji unsurlarını ortaya dökmesinin değerli bir çaba olduğu kanısındayım. Böylece düşünce, duygu ve yaşam şekillerimizi belirleyen, bilinçaltımızın derinliklerine inen ideolojik unsurlara dair bir farkındalık yaratıyor Semiramis Yağcıoğlu. Metnin derinlerinden, ataerkil ideolojinin en önemli göstergelerinden biri olan eril dile özgü unsurları gün yüzüne çıkaran, eril dilin zihinlere kazınan söylemlerine dikkat çeken yazar, tanık olduğumuz, gördüğümüz, okuduğumuz, dinlediğimiz her şeye, ömür boyu dil yoluyla bize dayatılanlara bilimsel kuşku ile bakmanın yollarını gösteriyor. Bilimsel kuşku, ideolojileri sorgular; ideolojilerin sorgulanmasıyla gerçeğin perde arkasındaki yüzü ortaya çıkar; yeryüzü ve hayat aydınlanır. İnsan, dil yoluyla dayatılan ideolojileri sorguladıkça hayatını ve yaşadığı toplumu dönüştürecek adımları atmaya başlar.

Kitap yazarın önsözüyle başlıyor. Eleştirel Okumanın Yol Haritası başlığıyla sunulan ve dört yazıdan oluşan birinci kısımda yazar, öncelikle kuramsal bir çerçeve oluşturmaya özen gösteriyor; metinleri incelerken başvurduğu temel yaklaşım ve bakış açılarını ortaya koyuyor. İkinci kısımda metinleri yapıçözümcü eleştiri bağlamında inceliyor. Suat Derviş, Orhan Kemal, Aziz Nesin, Füruzan, Necati Cumalı, Tahsin Yücel, Orhan Pamuk gibi yazarların farklı öykü ve roman metinlerini eleştiri odağına alıyor. Diğer bölümde Fitzgerald, Gorki, Durrell, Steinbeck, Joyce, Lawrence, Murdoch, Golding, Hemingway, Kesey’in eserlerini yine yapıçözümcü yaklaşımla inceliyor. Yazar önsözde şunları belirtmektedir: “İnancım odur ki, burada önerdiğim yeni okuma tutamaklarının ışığında yazın tarihinin başart eserlerini yeniden okumak gibi bir görevi yüklenen okur, eskisinden farklı bir okura dönüşecek ve belki de bu yüzden farklı bir insan olacak. Yüzey metinde bize ısrarla anlatılan öykünün baskısına direnmeyi öğrenerek, bu öyküyü tersinleyen farklı bir katmanın okur/yazarı olacak, söylenmeyeni söyleyebilecek” Semiramis Yağcıoğlu, yüzey metnin çekici ısrarına kapılmadan, okuduğu roman ve öykü metninin alt anlam katmanlarına ulaşabilen sorgulayıcı okurların önemine dikkat çekmekte; yaratıcı okurların ancak böyle oluşabileceğini vurgulamaktadır. Suskulardan, söylenmeyenlerden, boşluklardan hareket ederek ya da sık tekrarlananların izinde giderek metnin içerdiği asıl anlamı görebilen, sezebilen, metin içinde dil aracılığıyla zihnimize ve düşüncemize etki eden ataerkil ya da kapitalist tüketim toplumu ideolojisini fark edebilen sorgulayıcı ve dönüştürücü okurun önemi üzerinde durmaktadır. Sorgulayan bir okur, kendini, yaşadığı hayatı ve yeryüzünü değiştirebilir.

“Birbirinden ayrı coğrafyalarda, kültürler arasında benzer duygu bağları kurulmasını sağlayan bir araç olarak kitap, elbette korku üzerine kurulan rejimler için tehlikelidir. Çünkü okumak, duyguları tanımak ve onlara bir ad koymak becerisini geliştirir” diyor yazar.

 

Prof. Semiramis Yağcıoğlu

Dilbilimci. İstanbul Üniversitesi İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümü (1971) mezunu. Lisansüstü diplomasını University Of Newcastle Upon Tyne İngilizce Dilbilimi Bölümünden (1979) aldı. Yüksek lisansını “Structuralism: A Linguistic Model and Its Application to Jack London’s Three Stories” adlı tezle (1987), doktorasını “Rhetorical Factors Serving to Form A Sub-text Underlying Form and Meaning in Joyce’s Dubliners” başlıklı tezle (1991) Ege Üniversitesi İngiliz Dilbilimi Bölümünde tamamladı. Ege Üniversitesi Yabancı Diller Okulunda okutmanlık (1972-91), Dokuz Eylül Üniversitesi Batı Dilleri ve Edebiyatları Bölümünde öğretim görevliliği (1991-92) yaptı, aynı yerde yardımcı doçent (1992-96) olarak çalıştı. 1999’da Dokuz Eylül Üniversitesinde dilbilim doçenti, 2002’de aynı alanda profesör oldu. Ayrıca Dokuz Eylül Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Dilbilim Bölümü başkanlığı (1999-), Fakülte Kurulu üyeliği, Yönetim Kurulu üyeliği, Fen Edebiyat Fakültesi dekan yardımcılığı (1997-2000) görevlerini yürüttü. Araştırma amaçlı olarak davetli öğretim üyesi olarak Avusturya, Almanya, İskoçya ve İngiltere’de bulundu.

Makalelerini Dilbilim Araştırmaları, Ege İngiliz ve Amerikan İncelemeleri, Gündoğan Edebiyat, Edebiyat Eleştiri, Argos dergilerinde, Dilbilim Uygulamaları, VII., VIII., IX., X. ve XI. Dilbilim Kurultayı Bildirileri, Çeviribilim I. kitaplarında yayımladı. Dilbilimle ilgili çeşitli sempozyumlarda bildiriler sundu. American Studies Association ve Poetics and Linguistics Association üyesidir.

ESERLERİ:

DERLEME: 1990 Sonrası Laik Antilaik Çatışmasında Farklı Söylemler (2002).

ORTAK KİTAP: Eleştirel Söylem Çözümlemesi: Disiplinlerarası Bir Yaklaşım (2002), Türkçede Bilgi Yapısı ve Bilimsel Metinler(2002).

KAYNAK: Çiçek Öztek (Virgül, Nisan 2002);; İhsan Işık / Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2. bas., 2009)


 Kurmaca edebiyat metinleri empati duygumuzu geliştirir; bizi başka insanları anlamaya, başka hayatları yaşamaya yönlendirerek iç dünyamızı derinleştirir. Semiramis Yağcıoğluduygulanım kavramına da işaret ediyor. Yararlandığı duygulanım kuramlarının genellikle bilişsel olduğunu belirterek, romanları ve roman kahramanlarını çözümlerken metinsel ipuçlarını değerlendiren, bu ipuçlarını yanal değil asal metin unsurları olarak odağa alan yapıçözümcü bir anlayışı yaptığı yorumlara tanık gösteren bir yakın okuma stratejisinden asla ödün vermediğini de önemle vurguluyor.

Roman kahramanını inşa etmenin, metni çözmenin ipuçlarını veren Semiramis Yağcıoğlu kahramanın söylem ve ideolojisinden, tekrarlardan, adıl kullanımından, hitap biçimlerinden, eylemlerinden hareketle bizi söylenmemişi bulmaya; yüzey metnin alt anlamlarına ulaşabilmeye çağırıyor; söylem çözümlemesiyle derin katmanlardan yankılanan ideolojiye dikkat çekiyor. Mekânın da masum olmadığını belirten yazar, mekânın roman kahramanının sosyokültürel bir varlık olarak öznellik durumunu çözümlemek için göstergebilimsel bir değer taşıdığını ifade ediyor. Bu bağlamda bazı yazınsal metinlerde kahramanın söylemi yoluyla ev içinin kadın için kutsallaştırılırken ev dışının tekinsiz ve günaha yakın bir yer olmasının dile getiriliş şeklini gösteriyor.

Semiramis Yağcıoğlu, Roman Kahramanı ve Öznellik, Söylem İdeoloji ve Coğrafya, Komşu Yayınları, 2017