Elliot Engel
Oscar Nas?l Wilde Oldu

Elliot Engel

 

Anasayfaya
Ele?tiri sayfas?na

 

27.03.2013


 Edit?r?n Notu: Anglo-Amerikan edebiyat?na y?n veren ve ?ngiliz dilinde ?nemli yap?tlara imza atan 19 yazar?n ya?am? ve yaz? d?nyas?na e?iliyor. 14. y?zy?ldan Geoffrey Chaucer?la ba?l?yor, 16. yy. dehas? William Shakespeare?den sonra s?ray? 18. y?zy?l yazar? Jane Austen?e veriyor. Kitab?n a??rl?k merkezini 19. y?zy?l edebiyat??lar? olu?turuyor: Edgar Allen Poe, Charlotte ve Emily Bronte, Elizabeth Barret Browning/Robert Browning, Charles Dickens, George Eliot, Emily Dickinson, Oscar Wilde, Mark Twain... 20. y?zy?la damgas?n? vuran Thomas Hardy, Sir Arthur Conan Doyle, D.H. Lawrence, F. Scott Fitzgerald, Ernest Hemingway ve Robert Frost?un ya?am ?yk?leri ve yap?tlar? ilgin? ayr?nt?larla anlat?l?yor.

 Oscar Nas?l Wilde Oldu
 H?LYA SOY?EKERC?

http://blog.milliyet.com.tr/

Edebiyat tarihi dersleri, kitaplar?n i?eri?i ve yenilenmeyen y?ntemleri nedeniyle ?o?u kez s?k?c?, ciddi ve renksiz dersler aras?nda g?sterilir. K?lt?r tarihinin yarat?c?lar? olan yazarlar?n ya?am? ve yap?tlar?n?n kronolojik d?zenle i?lendi?i edebiyat tarihi kitaplar?, farkl? bak?? a??s?yla haz?rlanmalar? durumunda ilgiyle okunan, yazarlar ve yap?tlar?na y?nelik merak ve heyecan uyand?ran kitaplara d?n???rler. Bu d?n???m, yarat?c?l?k ve dinamizm gerektiren bir s?re? i?inde ?ekillenerek ger?ekle?ir. Edebiyat tarihi yazar?n?n farkl? bak?? a??s? ve yarat?c? tarz?n?n yan? s?ra keyifli ?slubu yap?ta bamba?ka renkler kazand?r?r, okuyan?n zihninde yepyeni d?? ve d???nce pencereleri a?arak edebiyat sanat?na ilgiyi art?r?r.

ABD?de otuz y?ldan beri ?niversitelerde verdi?i derslerle tan?nan Elliot Engel, Oscar Nas?l Wilde Oldu? ad?yla ?evrilen kitab?nda edebiyat tarihine farkl? cephelerden bakmam?z? sa?l?yor; bizi yazarlar?n ya?am?n?n ilgin?, s?ra d??? y?nlerine ve yap?tlar?n derinlikli d?nyas?na davet ediyor. Kitab?n alt ba?l???n?n ??ve di?er Edebiyat??lar?n Okulda ??renemedi?iniz Ya?amlar?? olu?u, okullardaki kitaplardan daha farkl? bir edebiyat tarihi kitab?n? i?aret ediyor.

Elliot Engel?in yazarlar?n ya?am ?yk?s?ne dayal? edebi ele?tiriden yana oldu?unu okuyoruz ilk sayfalarda. ??ya?am ?yk?lerine dayal? edebi ele?tirmenlik ak?m?n?n bir ?yesi olmaktan gurur duyuyorum ve Freud?cu, Marx???, postyap?salc?, dekonstr?ktivist ya da benzeri edebi ak?mlardan hep uzak durdum.? s?zleriyle kendini ifade ediyor Elliot Engel. Yazar?n ya?am?ndan yola ??karak yap?tlar?na a??lmay?, daha canl? ve dinamik bir yaz?nsal ili?ki olarak g?rmek, yazarla yap?t aras?nda diyalektik bir ba??n varl???n? belirtmek m?mk?n. Elliot Engel kitab?nda bu ba?dan hareket ederek ?nemli yaz?nsal sonu?lara ula??yor.

Edebiyat eserlerini yaratan yazarlar?n ya?am?, farkl? ve s?ra d??? y?nleri daima merak uyand?rm??; ilgin? anekdotlara konu olmu?tur. Yazar, Oscar Nas?l Wilde Oldu??da Anglo-Amerikan edebiyat?na y?n veren ve ?ngiliz dilinde ?nemli yap?tlara imza atan 19 yazar?n ya?am? ve yaz? d?nyas?na e?iliyor. 14. y?zy?ldan Geoffrey Chaucer?la ba?l?yor, 16. yy. dehas? William Shakespeare?den sonra s?ray? 18. y?zy?l yazar? Jane Austen?e veriyor. Kitab?n a??rl?k merkezini 19. y?zy?l edebiyat??lar? olu?turuyor: Edgar Allen Poe, Charlotte ve Emily Bronte, Elizabeth Barret Browning/Robert Browning, Charles Dickens, George Eliot, Emily Dickinson, Oscar Wilde, Mark Twain... 20. y?zy?la damgas?n? vuran Thomas Hardy, Sir Arthur Conan Doyle, D.H. Lawrence, F. Scott Fitzgerald, Ernest Hemingway ve Robert Frost?un ya?am ?yk?leri ve yap?tlar? ilgin? ayr?nt?larla anlat?l?yor. Yazarlar?n az bilinen y?nlerinin renkli anekdotlarla anlat?ld??? bu edebiyat incelemesinde s?r?kleyici bir roman? okur gibi dikkat ve ilgimizi anlat?lanlara yo?unla?t?r?yoruz. Metinlerin derinli?ine inerken insanl?k tarihinin ve evrensel insan ger?e?inin gizemlerine ula??yoruz. Bu yaz?lar?, ??rencileri e?itmek, e?lendirmek ve onlara esin kayna?? olmak ?zere haz?rlad???n? belirtiyor yazar. B?l?mlerin keyifli ve nitelikli bir deneme ?slubuyla yaz?lm?? olmas?; bu ?slubun ?eviriye yans?mas?, kitab?n de?erini art?ran etmenler aras?nda.

Yazarlar?n ya?am? ve ya?ad?klar? d?nemle ilgili ?yle ilgin? durumlar anlat?lm?? ki bunlar?n ?o?uyla ilk kez kar??la??yor olabilirsiniz. Matbaa ?ncesinde yaz?lan Canterbury Hik?yeleri?nin Chaucer taraf?ndan y?ksek sesle okunmak ?zere kaleme al?nd???n?; hik?yelerin hac yolculu?unda ge?ti?ini ??renirken, ?ngiliz dilinden baz? s?zc?klerin etimolojik k?kenlerine de iniyorsunuz: O y?llarda H?ristiyan hac?lar? kap??onlu bol pelerin giyerlerdi; yolda haydudun biri hac?y? yakalamaya ?al??t???nda pelerini son derece bol oldu?u i?in hac? haydudun elinden kolayca kurtulup ka?abilirdi. ?Chaucer?in hac?lar?ndan g?n?m?ze ula?an bir ?ngilizce s?zc?k vard?r: Escape(ka?mak) Escape ex(d???na) capus(pelerin) s?zc?klerinin olu?turdu?u bir s?zc?kt?r yani pelerinin d???na ??kmak anlam?na gelir.? diye s?r?yor sat?rlar.

Kitab?n en ilgin? anekdotlar?n?, ya?am? efsanele?en Shakespeare ile ilgili olanlar olu?turuyor. Shakespeare?in yap?tlar?n?n ona ait olmad???n? iddia edenlere kar??, Elliot Engel, Shakespeare?in ya?ad??? d?nem (16. y?zy?l) ?ngiliz e?itim sistemi ?st?ne ciddi ara?t?rmalar sonucunda ula??lan bilgilerin ?nemine dikkatleri ?ekiyor. Bu d?nemde bir ta?ra kasabas?nda bile parlak bir ??rencinin on be? ya??na geldi?inde m?kemmel bir klasik e?itim alm?? oldu?unu; g?n?m?zdeki ?ngiliz tarihi doktoras? adaylar?n?n bilgisine ek olarak Yunan ve Roma mitolojileri lisans?st? adaylar?n?n bilgisini edinebildi?ini vurgulayarak Shakespeare?in muhte?em yap?tlar?n? sa?lam k?lt?rel altyap? ?zerine kurmu? oldu?unu belirtiyor. O d?nemde b?t?n tiyatrolar?n i?inde sahneye at?lmak ?zere domates sat?l?rd?; Shakespeare?in hi?bir oyununda domates at?lmam??t?; ??nk? ?Shakespeare, izleyenleri oyunun ba??ndan sonuna kadar b?y?leyip sahneye ba?layabilme yetene?ine sahipti.? Shakespeare?in, ?ngilizceye yakla??k ?? bin yeni s?zc?k arma?an etti?ini ??renmek heyecan veriyor insana; bu say?y? on bine ??karan ele?tirmenler var. Yazar?n, yap?tlar?n? olu?turdu?u dile yarat?c? katk?lar sa?lad???n? g?r?yor, dil-edebiyat ili?kisindeki dinamikleri ke?fediyoruz b?ylelikle.

Sonra, Jane Austen??n yazar olarak m?cadelesine tan?k oluyoruz. O d?nemde erkekler ya?am?n her alan?na, edebiyata ve dile egemendi; kad?nlar?n bu alanda u?ra?malar? ho? kar??lanm?yordu. Jane Austen romanlar?n? ads?z olarak yay?mlayabildi. ?ngilizcede kad?nlara uzun s?re, yazan(writer) dendi?ini; yazar(author) olarak adland?r?lmad?klar?n? ??reniyoruz; ??nk? otorite(authority) sadece erkeklere aitti ve yazmak tamamen eril bir i? olarak g?r?l?yordu. Austen, her ?eyden ?nce eril dille ba? etmek durumundayd?.

Kitaptaki yazar ya?amlar?ndan en dramatik olan? Edgar Allen Poe?ya ait. ?evresinde soluk alan ?l?m ve mezarl?k mek?nlar? Poe?nun yazg?s?n? ?ekillendiriyordu, yazd?klar?n? da.

Charlotte ve Emily Bronte karde?lerin ?ocukken oyunlar?nda harika bir d??sel d?nya kurmalar?n?, oyundan ?yk? yaratmaya ge?melerini ilgiyle okuyor; d?? g?c?n?n ?ok erken ya?larda olu?tu?una tan?k oluyoruz. K?sac?k ya?amlar?nda Jane Eyre, U?ultulu Tepeler gibi romanlar?n? erkek ad?yla yay?mlayabildiklerini ??reniyoruz.

Charles Dickens??n ya?arken ?n? ABD?ye kadar yay?lan ve ?ok satan bir yazar oldu?unu okumak ilgin? geliyor insana. Sayfalar aras?nda Dickens?in romanlar?n?n hayli kal?n olu?unun gizemine ula??yor; Dickens??n k???t s?rtl? kitab?n mucidi oldu?unu, fasik?ller halindeki romanlar? dolay?s?yla g?n?m?zdeki TV dizilerinin temel format?n? icat etti?ini; inan?lmaz ticari zek?s? sayesinde ?ayn? kitab? ayn? okurlara ?? kez satabilen tek yazar? oldu?unu hayretle okuyoruz.

Kitapta Oscar Wilde??n s?ra d??? ya?am?n?n ayr?nt?lar?na ula??l?yor ve ya?am? boyunca ikiy?zl? buldu?u Victoria ahlak?n? alt ?st etmeye y?nelik bir ?aba i?inde oldu?u g?r?l?yor.

Mark Twain?in takma ad oldu?unu ?ok ki?i bilmez. Gen?lik ya?am?n?n her an?nda Mississippi nehri akan gen? adam?n Mark Twain ad?n? almas?n?n ger?ek hik?yesi kitab?n i?inde okurunu bekliyor. G?neyli bir beyaz olan Mark Twain?in, kahramanlar?ndan birinin siyah? oldu?u Huckleberry Finn?i yazarak toplumsal ?nyarg?lar? a?mas? da takdirle okunuyor.

Yap?tlar?n?n sinemaya uyarlanmas? sayesinde epeyce para kazanan ilk yazar?n Thomas Hardy oldu?unu ??reniyoruz sayfalardaki okuma yolculu?umuzda. Sherlock Holmes ve Watson?un iki ki?ili?e b?l?nm?? yazar Arthur Conan Doyle olmas? nedeniyle birbirlerinden ayr?lmad?klar? yorumu ?zerinde d???n?yoruz ayr?ca.

D.H. Lawrence??n Freud kuram?ndan yararlanan ilk roman? (O?ullar ve Sevgililer)yazd???; F.Scott Fitzgerald??n romanlar?nda o g?ne dek benimsenen tipik Amerikal? k?z imgesini de?i?tirdi?i; onlar? kar?s? Zelda?dan esinlenerek yaratt??? anlat?l?yor. Hemingway?in fiziksel g?ce dayal? erkeksi bir d?nyas? oldu?u; metne sadelik, k?sal?k ve yo?unluk kazand?rd???, b?ylelikle farkl? bir bi?emin yolunu a?t??? da dile getiriliyor.

E?lenceli, renkli oldu?u kadar bilgilendirici ve ufuk a??c? Oscar Nas?l Wilde Oldu?, uzmanlar?n yan? s?ra ??rencilere hitap eden, edebiyat merakl?lar?n?n ilgisini ?ekebilecek nitelikte bir kitap. Bu s?ra d??? edebiyat tarihine her ?eyden ?nce yazar?n?n ola?an?st? i?tenli?inin damgas?n? vurdu?unu da belirtmeliyim. Edebiyat e?itiminde i?tenlik yarat?c?l?k kadar ?nemlidir bence.

(Taraf Kitap Eki, 11.02.2011)


 

Oscar nas?l Wilde oldu?

Mehmet Y. YILMAZ


myy@hurriyet.com.tr 

http://www.hurriyet.com.tr

ELLIOT Engel, ?ngilizcede yaz?lm?? edebi eserler ?zerine ?al??an bir ?niversite hocas?. T?rk?ede yeni yay?mlanan kitab? ?Oscar nas?l Wilde oldu??yu tatilde iken okudum ve ba??ma yeni bir i? a?t?m. ??nk? bu kitab? okuduktan sonra b?y?k b?l?m?n? daha ?nce okudu?um romanlar? bir kez daha okumak i?in i?imde dayan?lmaz bir istek duyuyorum. (Sel Yay?nlar?, ?eviren: Zeynep Avc?)Engel, kitab?nda Shakespeare, Jane Austen, Edgar Allan Poe, Charles Dickens, Charlotte ve Emily Bronte, Emily Dickinson, Mark Twain, George Eliot, Thomas Hardy, Oscar Wilde, D. H. Lawrence, F. Scott Fitzgerald, Ernest Hemingway, Robert Frost, Geoffrey Chaucer, Robert ve Elizabeth Browning, Sir Arthur Conan Doyle?un ders kitaplar?nda anlat?lmayan y?nlerini yaz?yor. Romanlar?n? hangi ?artlar alt?nda yazd?klar?n?, ba?lar?ndan ge?en ilgin? ?yk?leri ?yle bir anlat?yor ki U?ultulu Tepeler?i ve hatta Silas Marner?? bile yeniden okumak istiyorum!

Kitapta ilgin? bir ayr?nt? var. Viktorya d?nemi edebiyat?n?n b?y?k yazarlar?n?n ?nemli b?l?m? neredeyse birbirleriyle ya??tlar. Krali?e Viktorya?n?n 63 y?l 7 ay h?k?m s?rd???n? ve bu ?mre birka? ku?ak s??abilece?ini hesaplarsan?z bunun ?nemi daha iyi ortaya ??k?yor.

Viktorya d?neminin alt? dehas? birbirini izleyen sekiz y?l i?inde do?mu?. Thackeray 1811, Dickens 1812, Trollope 1815, Charlotte Bronte 1816, Emily Bronte 1818, George Eliot 1819 do?umlu.

Elliot Engel, belli bir d?nemin se?kin yazarlar?n?n do?um y?llar?n?n b?yle k?melenmesine ba?ka bir yerde rastlanmad???n? yaz?yor. Merak ettim ve yan?t?m? da buldum, Engel yan?l?yor. En az?ndan T?rk?e edebiyat i?in b?yle bir genelleme yap?labilir gibi geldi bana: Halide Edip Ad?var ve ?mer Seyfettin 1884, Refik Halit Karay 1888, Re?at Nuri G?ntekin ve Yakup Kadri Karaosmano?lu 1889 y?llar?nda do?mu?lar. Be? y?l i?ine s??an 5 b?y?k isim. Ayn? ?ekilde bir ba?ka grup daha var: Faruk Nafiz ?aml?bel 1898, N?z?m Hikmet 1901, Sait Faik 1906, Sabahattin Ali ise 1907 do?umlu. Dokuz y?l i?inde d?nyaya gelmi?ler, ayn? tarihsel olaylardan de?i?ik ?ekillerde de olsa etkilenip, edebi eserler vermi?ler.

Bu ilgin? kitab? okuman?z? ve m?mk?nse ?zellikle edebiyata merakl? lise ?a??ndaki ?ocuklar?n?za da ?nermenizi tavsiye ederim.

O kad?n?n ad? neden Mrs. Robinson? BEN?M ya??mdaki erkeklerin hayatlar?nda ?nemli izler b?rakm?? bir film vard?: T?rkiye?de ?Mezun? ismiyle g?sterilen The Graduate filminde Dustin Hoffman ve Anne Brancroft oynuyordu. Filmin afi?inde ?oraplar?n? giyen Anne Brancroft?u seyreden t?f?l Dustin Hoffman??n bir foto?raf? vard? ki o y?llar i?in hayli erotik bir g?r?nt?yd?. Film, ya?l? kad?n-gen? erkek a?k?n? anlat?yor ve Charles Webb?in ayn? isimli roman?ndan uyarlanm??t?. Filmin m?zi?ini de h?l? severek dinliyoruz, Paul Simon ve Art Garfunkel?in Mrs. Robinson isimli ?ark?s?.

Elliot Engel, kitab?nda bu roman?n (ve dolay?s?yla hem ?ark?n?n, hem de filmin) kad?n kahraman?n?n neden Mrs. Robinson ismini ta??d???n? da anlat?yor. Emily ve Charlotte Bronte karde?lerin bir de erkek karde?leri varm??: K?z karde?lerinin tam tersine yak???kl? bir gen? olan Branwell Bronte! D?rd?nc? karde? Anne Bronte, Robinson ailesinin yan?nda m?rebbiye olarak ?al???rken, ailenin yaramaz erkek ?ocu?u i?in de bir bak?c?-e?itmen aranm??. Anne Bronte aileye erkek karde?ini ?nermi? ve kabul ettirmi?.Yak???kl? Branwell ile kendisinden olduk?a ya?l? evin han?m? Mrs. Robinson aras?nda ?nce duygusal ve sonra da cinsel yak?nla?ma olunca evin beyi Bronte karde?leri i?ten atm??. Roman?n yazar? Charles Webb?in roman?ndaki ya?l? kad?n kahramana Mrs. Robinson ismini vermesinin nedeni bu imi?!

Yaz ak?amlar? i?in romantik bir ?neri

TEMPO dergisi bu ay ?Yaz Ak?amlar? ??in Romantik Klasikler? isimli bir CD veriyor.  Dvorak, Chopin, Schuman, Bizet, Korsakov, Paganini, Rossini, Berlioz ve Debusy?nin eserlerinden yap?lm?? bir se?ki bu. CD?de dinleyece?iniz eserleri ben se?tim. Klasik m?zik konusunda bir uzman de?ilim, s?radan bir dinleyiciyim ama bir yaz ak?am?nda, yan?n?zda sevdi?iniz bir insanla bir kadeh ?arap i?erken dinlerseniz neden bunlar? se?ti?imi anlayacaks?n?z.

CD ile birlikte alaca??n?z ciltli kitap??kta bu besteciler ve eserleri ile ilgili ?z bilgilere de ula?abileceksiniz. Serhan Bali?nin yazd??? bu kitap???? CD?yi dinlerken okursan?z s?z konusu par?alar?n ruhuna daha iyi n?fuz edebilirsiniz. Bunun ?n?n?ze yepyeni bir ufuk a?aca??n? ve klasik eserleri dinlemenin tad?n? alman?z? sa?layaca??n? ?imdiden s?yleyebilirim.

 

Oscar Nas?l Wilde Oldu?- Elliot Engel

http://ewelzamanicinde.blogspot.com

Y?zy?llar sonra bile okunan, dahi olarak an?lan bir yazar olmak hi? kolay de?il. Ama yetene?iniz konusunda emin oldu?unuz halde bir t?rl? istedi?iniz sonu?lar? alam?yorsan?z ya?am?n?zdaki baz? konular? g?zden ge?irmenizde fayda var derim.

Edebi ba?ar?y? etkileyen nedenlerin ilk s?ras?nda i?ine do?mu? oldu?unuz aile geliyor. Alkolik, dengesiz, ailesinin karn?n? doyurmak konusunda ba?ar?s?z, m?mk?nse bencil ya da bunal?m i?inde bir baba. Yan?nda, ?ocuklar?na kar?? ya ?ok ilgisiz ya da a??r? ilgili bir anne gerekli.

?ocuklu?unu s?k?c? bir ?ehirde ya da k?rsal b?lgede ge?irmek de, a??r? tutucu ya da ?ocuklar a??s?ndan g?venli olmayan bir ?evrede ya?amak da yazar aday? a??s?ndan olumlu ?zellikler.

E?er bunlara sahip de?ilseniz i?iniz bir par?a zorla??yor ama hala imkans?z de?il. Bir an ?nce pi?mi? tavuk misali, m?mk?n olan t?m talihsizlikleri ?st?n?ze ?ekebilme becerisini geli?tirmelisiniz. Ama, diyelim ki do?u?tan ?ansl? olanlardansan?z, hayat size c?mert davranmakta ?srar ediyorsa, bu durumda kendi ?anss?zl???n?z? kendiniz yaratmay? mutlaka ??renmelisiniz. Ayr?ca ba?ar?s?z bir e?itim hayat? o da yoksa e?itiminiz ne olursa olsun hi? bir i?te diki? tutturamamak ya da tembellik gibi ?zellikler yarat?c?l???n?z? a???a ??karmak i?in iyi bir ortam sa?lar. Normal yollardan para kazanamayaca??n?za emin oldu?unuzda, i?te o zaman kalemi ele alman?n zaman?d?r. Hikaye ya da ?iir yazarak i?e koyulabilirsiniz.

?lk eserlerinizi ortaya ??kard?n?z ama yay?nevlerinden s?rekli red cevab?m? al?yorsunuz? Umutsuzlu?a kap?lmay?n deneyebilece?iniz birka? yol daha var. ?ehir ya da ?lke de?i?tirin, para kazanmak i?in bir i? bulup kendinizi kovdurun, size uygun olmayan, ?m?r boyu mutsuzlu?u garantileyen biriyle evlenin ve sonra tekrar yazmay? deneyin.

Bu a?amada art?k eserlerinizden birka??n? yay?nlatmay? ba?arm?? olmal?s?n?z. Evet mi? O zaman edebiyattan para kazanmak i?in yeterli ticari zekaya sahip oldu?unuzdan emin olun ve bunu iyi de?erlendirip m?mk?n olan en fazla paray? kazanmaya ?al???n ??nk? yeniden paras?z kalmak, yarat?c?l???n?z? artt?rmak ve sonunda en ?nemli eserinizi yazabilmek i?in har vurup harman savuraca??n?z bu paraya ihtiyac?n?z olacak.

Paras?zl?k yarat?c?l???n?z ?zerinde olumlu etkiye sahip olsa da ilk g?r??te a??k oldu?unuz ki?iyle ka?arak bir di?er mutsuz evlili?e ad?m atman?z, bunal?ma girmeniz, hi?bir fikrinizin olmad??? meslek dallar?nda kendinizi denemek gibi faaliyetleriniz de bu d?nemde size gerekli olan ilham? verecektir.

Ve i?te sonunda istedi?iniz oldu, ?ok satan ama daha ?nemlisi sonraki ku?aklar? etkileyecek, edebiyat tarihine ge?ecek ?slubunuzu ortaya koyacak romanlar yazd?n?z. Ama i?iniz bununla da bitmiyor, ?imdi de ?n?n?z? peki?tirmek i?in yeterince bencil, depresif, k?skan?, kendini be?enmi?, sansasyon yaratmaya ve her ortamda kendinizi g?stermeye hevesli ve yetenekli olmal?s?n?z.

K?saca ?zetlemeye ?al??t???m bu yol haritas? hayallerinizdeki yazar tan?m?na uymuyorsa ya da abartt???m? d???n?yorsan?z Edebiyat profes?r? Elliot Engel?in Sel yay?nlar?ndan ??kan Oscar Nas?l Wilde Oldu? adl? kitab?na bir g?z atman?z? ?neririm.

Elliot, ?zellikle ya?amlar? ve edebi eserleri aras?nda ba? oldu?una inand??? i?in kitab?nda yer verdi?ini s?yledi?i yazarlar?n ?ok ilgin? ayr?nt?lar i?eren hayat hikayelerini bug?nk? ?artlarda benzersiz diyebilece?imiz eserlerini, onlar? e?siz k?lan ?zellikleri ile paralel olarak anlat?yor.

?rnek mi? Mesela, ?ngiltere?nin k?rsal kesiminde olduk?a dar bir ?evrede b?y?yen Jane Austen, edebiyat maceras?na ?iirle ba?lar. 16 ya??ndayken ?ngiltere tarihini yazma giri?iminde bulunur, 23 ya??na geldi?inde ise tamamlanm?? ?? romana (Sa?duyu ve Duyarl?l?k, A?k ve Gurur, Northanger Abbey) sahip bir yazar olmas?na ra?men d?nemin ?artlar? gere?i bunlar? bast?rma ?abas?na girmez. Maddi s?k?nt? ?eken ailesiyle birlikte romanlar?nda s?k?a duydu?umuz Bath ?ehrine ta??nd???nda ald??? evlilik teklifini ?nce kabul sonrada reddeder. Bu utan? verici ve g?rg? kurallar?na d??k?n d?nem kad?n?ndan beklenmeyen bir davran??t?r. Bir s?re sonra babas?n? kaybeder. Annesi ve k?z karde?iyle birlikte evsiz kal?rlar. Uzun y?llar tek kelime yazamaz ta ki erkek karde?i kendisine miras kalan evi onlara ba???lay?ncaya kadar. Yeniden yazmaya ba?layan Jane?in, ilk roman? ?Bir Han?m? imzas?yla yay?mlan?r. Son g?nlerine kadar ?retken bir yazar olan Jane Austen 39 ya??na geldi?inde Addison hastal???na yakalan?r ve 41 ya??nda hayat?n? kaybeder.

Jane?in hayat? talihsizlik a??s?ndan pek fena say?lmasa da Edgar Allan Poe?nun bu konuda daha yetenekli oldu?u a?ikar. Elliot, Poe?yu anlatt??? b?l?me ?Edgar Allan Poe?nun hayat? derslerde inceledi?imiz b?t?n edebiyat??lardan daha acayip daha karanl?k, ?ok daha t?yler ?rpertici, ?ok daha ac?kl? olarak tan?mlanabilir.? diyerek ba?l?yor. Devam?nda anne unsurunun Poe?nun hayat? ve eserlerinde nas?l bir yer tuttu?unu g?r?yoruz. A??k oldu?u kad?nlar konusunda da ayn? ?anss?zl??? s?rd?ren yazar hayat?na giren t?m kad?nlar? annesininkine benzer hastal?klar y?z?nden kaybediyor. 20 ya??nda ne bir akrabas? ne de paras? olan Poe, yazmak i?in so?uktan donan parmaklar?n? mum ?????nda ?s?tmak zorunda kal?r. ?ocuklu?unda ya?ad??? olaylar nedeniyle eserlerinin konusunu mezar, ?l?m karanl?k ve korku temalar? olu?turur. Yazd?klar? s?rekli reddedilen Poe?nun hayat?, o d?nemde pop star muamelesi g?ren Charles Dickens?la tan??mas?yla de?i?ir Dickens?dan ald??? ilham -ki hikayesi de ?ok ilgin?- hi? para kazanamasa da en ?nl? ?iirlerinden olan Kuzgun?un do?umuna neden olur. Paras?zl?k y?z?nden hastal??? tedavi edilemeyen kar?s?n? kaybeder. Bug?n hemen herkesin bildi?i Annabel Lee ?iirini onun i?in yazar. Sonunda okunan bir yazard?r, ?yk?leri dergilerde bas?lmaya ba?lar. Ama ne demi?tik, iyi bir yazar olmak i?in pi?mi? tavuk ?rne?ini unutmamak gerek ve Elliot?un anlatt??? hikaye de buna g?zel bir ?rnek. Poe?ya Amerika?n?n en b?y?k ?iir dergisinde edit?rl?k teklif edilir. New York?a do?ru yola ??kar, Baltimore?da aktarma yapmak i?in trenden iner. Tesad?fe bak?n ki o s?rada belediye ba?kanl??? se?imleri vard?r ve se?imleri kazanmak i?in sahte oy toplamak isteyen ve bunun i?inde tren gar?ndaki saf tipleri kendilerine kurban se?en bir grubun tuza??na d??er. Bara davet ettikleri Poe?ya bolca i?ki i?irirler, oyunu kulland?rd?ktan sonra da bir k??ede b?rak?rlar. Alkol komas?na giren Edgar Allen Poe ?? g?n sonra k?rk ya??ndayken hayat?n? kaybeder. New York?a asla ula?amaz.

Elliot Angel, kitab?nda Bront?lerin hayat?na da yer vermi?. Daha ?nce okuduklar?mdan biraz farkl? da olsa onlar?n hayat?ndaki talihsizliklerinde di?er yazarlardan altta kal?r yan? yok.

?anss?zl???n dozu biraz daha art?yor. Virgina Woolf?un Flush roman?ndan tan?d???m?z Browning ?ifti ka?arak evlendikleri i?in d??lanan ve hayatlar?n? ?lkelerinden uzakta ge?irmek zorunda olanlara bir ?rnek.

Charles Dickens ise kitapta yer alan ?nl? yazarlardan bir di?eri. Oliver Twist, B?y?k Umutlar ya da ?ki ?ehrin Hikayesi?ni bilmeyen yoktur san?r?m. Ama Elliot?un s?yledi?i gibi hayat? romanlar?ndan ?ok daha ilgi ?ekici. Heyecan? ka?mas?n diye ayr?nt?lar?n? girmek istemiyorum ama k?saca ailesinin m?srifli?i y?z?nden k???k ya?a bor?lular evinde ya?amak, ?ok zor i?lerde ?al??mak ve hayat? kendi kendine ke?fetmek zorunda kalan Dickens edebi yetene?inin yan?nda ticari zekas? sayesinde ?ayn? kitab? ayn? okurlara 3 kez satarak? 40 milyon pound kazanmay? ba?arm??. Bence ?zerinde d???n?lmesi gereken bir konu diyerek ba?ka bir yazara ge?iyorum.

George Elliot, yani ger?ek ad?yla Mary Ann Evans, tutucu ?evrede b?y?yenlerden. Annesini k???k ya?ta kaybetti?i i?in ev han?m? i?lerini o yapmak zorunda kal?yor. Kendi kendine ??rendi?i ?talyanca ve Almanca?dan ?evriler yap?yor. Dini inanc? nedeniyle roman okumay? b?rak?yor ama bir s?re sonra tan??t??? d???n?r ve yazarlar ?evresinin de etkisiyle inan?lar?n? sorgulama d?nemine ge?iyor. Yazd?klar?nda hayat?n?n bu y?llar?n?n etkisi g?r?l?yor. 37 ya??nda ilk edebiyat denemesini kendi ismiyle satmayaca?? i?in George Elliot ismiyle yay?mlat?yor ama ?ansa bak?n ki Dini Ya?amdan Sahneler ismini ta??yan bu kitab?n yazar?n?n bir kad?n oldu?u Charles Dickens taraf?ndan anla??l?p if?a ediliyor. 40 ya??nda yazd??? Adam Bede ile b?y?k ba?ar? yakal?yor. ?zel hayat? ?alkant?larla dolu olan George Elliot evli bir adamla daha do?rusu kar?s? taraf?ndan terk edilmesine ra?men evlili?i ka??t ?st?nde de olsa s?ren Henry Lewes ile ili?kisi nedeniyle ailesinden hatta ?lkesinden d??lanm?? y?llarca Almanya?da ya?amak zorunda kalm??. George Elliot so?uk alg?nl??? nedeniyle 61 ya??nda hayat?n? kaybediyor.

Daha iyi yazmak i?in kendini yaln?zl??a mahkum eden Emily Dickinson; filmlere konu olacak hayat? bir de k?rek mahkumu olmas?yla ta?lanan Oscar Wilde; ?ocuklu?u korkun? a??r i?lerde ?al??arak ge?en, ?e?itli i?lere girip ??kt?ktan sonra nehir kaptan? olma sevdas?yla 3793 km uzunlu?undaki Mississippi k?y?lar?n? ??renmek i?in y?llar?n? harcayan ve sonunda patlayan i? sava? nedeniyle bu mesle?i hi? icra edemeden yeniden i?siz kalan, yazar olarak kulland??? ismi bir denizci teriminden alan ve Amerikan edebiyat?na ????r a?an iki ?nemli arma?an veren Mark Twain.

Tembel babas? ve a??r? h?rsl? annesi ile k?rsal kesimde b?y?yen ve t?pk? roman? Ads?z Sans?z Bir Jude?un ana karakteri gibi bir s?re (olduk?a kapal? ve i? karart?c? bir roman oldu?unu d???nm??t?m ama hayat? hakk?nda bir ?eyler ??renince yeniden okumam gerekti?ini anlad?m) kilise onar?m? i?i yapan ve t?m arzusu ?iir yazmakken para kazanmak i?in romanlara y?nelen Thomas Hardy.

?rlanda?n?n o d?nemde olduk?a yozla?m?? Edinburg ?ehrinde, annesinin peri masallar?yla b?y?yen, doktor olsa da bir t?rl? bu i?ten para kazanamay?p, hasta gelsin diye bekledi?i bo? ofisinde Sherlock Holmes?? yaratan sonra da en pop?ler d?neminde karakterini ?ld?rerek b?y?k protestolar?n hedefi olan, o?lunu sava?ta kaybeden ve ya?am?n?n son y?llar?nda kendini ispritizmaya adayan bu nedenle de alay konusu haline gelen Arthur Conan Doyle.

??inden geldi?i i??i s?n?f?n? romanlar?na ta??yan, ya?am?ndan ve Freud ??retilerinden hareketle romanlar?nda cinselli?i kullanmas? nedeniyle sans?re u?rayan D.H Lawrence.

Ailenin hayata kalabilen tek ?ocu?u oldu?u i?in annesinin a??r? ilgisiyle ??mart?lan, b?y?d???nde z?ppeli?i nedeniyle ?evresinde pek de sevilmeyen, kat?ld??? birinci d?nya sava??nda ?lece?inden emin, ?n kazanmak i?in roman yazan, yay?nevlerinden ald??? red cevaplar?ndan sonra ge?en paras?z d?neminin ard?ndan para kazanmas?n? sa?layacak ucuz romanlara y?nelen ama d?nyan?n de?i?en ?izgisini takip edemedi?inden g?zden d??en ve hayat?n? 44 ya??nda kalp krizi nedeniyle kaybeden Muhte?em Gatsby?nin yazar? Scott Fiztgerald.

Bir di?er yazar?m?z olan Ernest Hemingway,Blancpain Replica Watches maceraperest ve sert erkek grubuna girer ?yle ki hayat?n?n bir y?l?n? akla gelmeyecek kazalarla, yaralanmalarla ge?irmi?tir. Ba?ar?s?z d?rt evlilik yapar. E?lerinden biri onu ?kalpsiz, d???ncesiz, bencil, ??mar?k nank?r, kibirli ve reklam pe?inde ko?an bir canavar? olarak tan?mlar. ?slup a??s?ndan edebiyatta bir devrim yapm??t?r. ?anlar Kimin ??in ?al?yor, ?htiyar Adam ve Deniz gibi eserleriyle, kazand??? ?n?n keyfini ??kartmaya ?al???rken sa?l??? bozulur bu s?rada art?k yazamad???n? da farkeder ve t?pk? babas? gibi intihar eder.

?rnekler vermeye ?al??t???m kitapta Robert Frost, Geoffrey Chaucer ve tabiki Shakespeare ?de yer veren Elliot Engel, edebiyat tarihini g?z ?n?ne alarak bana kal?rsa iki ilgin? saptamada da bulunmu?. Birincisi Amerikal? ve ?ngiliz erkek yazarlar?n babalar?n?n genelde ?dirayetsiz? ve ?hi?bir meziyetleri olmayan? adamlar oldu?u buna kar??l?k kad?n yazarlar?nsa genelde hastal?kl? babalar?ndan kurtulmaya ?al??mak gibi ortak ?zellikleri oldu?u y?n?nde.

?kinci olarak da ? baz? d?nemlerin 20-30 y?l boyunca do?an ki?ileri kendilerinden sonrakilere miras kalacak ?nemli yap?tlar b?rakmam??ken sonraki on y?l boyunca b?t?n edebiyat devleri bir arada ??kar? diyor ve iki d?nemi ?rnek veriyor. Viktorya d?nemi yazarlar?ndan Dickens, Thackeray, Trollope, Charlotte Bront?, Emily Bront? ve George Elliot?un birbirini takip eden y?llar i?inde do?du?unu s?yl?yor. Ayn? durum yirminci y?zy?l?n ba?lar?nda da ya?anm?? ve Hemingway, Faulkner, Eugene O?Neill, Fitzgerald bir y?l arayla do?mu? ve yine uzun bir s?re bunlara yakla?acak yazarlar d?nyaya gelmemi?. Ne diyelim umar?m daha fazla beklemeyiz.


Yekta Kopan
http://filucusu.blogspot.com

?Paper back? yani ?ka??t ciltli kitap? fikrinin ilk olarak Charles Dickens?tan ??kt???n? biliyor muydunuz? Ya da Mark Twain?in kaderinin ?ili?ye koka ticaretine giderken bindi?i nehir gemisinde de?i?ti?ini? Peki Edgar Allan Poe?nun son g?n?, b?t?n hayat?n? ?zetleyecek kadar h?z?nle mi doluydu? D.H.Lawrence??n hayat? boyunca yapmak istedi?inin ?Uyuyan G?zel? masal?n? ?a?da? ya?ama aktarmak oldu?unu ka? ki?i biliyor?

B?y?k edebiyat??lar?n ya?amlar? hakk?nda pek ?ok kitap yaz?lm??t?r bug?ne kadar. Kimileri bir gizli sand??? a?ma, deyim yerindeyse kirli ?ar?aflar? ortaya sermek amac?ndad?r. Kimileri, o yazar?n edebi anlay???n? tarihsel bir yap?n?n i?ine oturtmaya ?al???r. Yazarlar?n eserleriyle ya?amlar? aras?nda paralellik kurmak isteyenler ?okluktad?r. Daha derine inip, yazar?n yap?t?n? ruhsal analizi ile ??z?mlemeye ?al??anlar da vard?r elbette.

Profes?r Elliot Engel?in T?rk?ede ?Oscar Nas?l Wilde Oldu?? ad?yla yay?mlanan kitab? b?t?n bu bak?? a??lar?n?n hem toplam? hem de daha fazlas?. ?Fazlas?? vurgusuna bir a??kl?k getirmeli; Profes?r Engel, yazarlar?n ya?ad?klar? d?nem ve ki?isel hikayeleri ?st?ne yo?unla??rken, yarat?lar?n? ayr? bir yap? olarak de?erlendirmeyi ve okutmay? ba?ar?yor. Dolay?s?yla, bir yap?t?n kayna??n? sadece ger?eklikte arayan okurlar?, daha fazlas?n? d???nmeye davet ediyor. ?stelik bunu yaparken, inan?lmaz s?cak ve samimi bir dil kullan?yor. Hani ??ok okunur? kitaplar i?in kullan?lan ?sayfa ?evirten kitap? diye bir deyim vard?r ya; i?te bu da tam ?yle bir kitap. Her bir b?l?m?n?, soluk solu?a okudum.

Kitab?n bir ba?ka g?zelli?i de Zeynep Avc? gibi bir usta taraf?ndan dilimize kazand?r?lm?? olmas?. Bu ak?c?l?kta, bir an ?nce sonraki b?l?me ge?me, b?t?n kitab? yutma iste?inde onun da pay? tart???lmaz. Ellerine sa?l?k.

Alt ba?l?ktaki ?Edebiyat??lar?n Okulda ??renemedi?imiz Ya?amlar?? vurgusu her ?eyi anlat?yor, ?stelik s?rf ilgin?lik olsun diye konulmu? bir alt ba?l?k de?il bu. Kitap vaat ettiklerini fazlas?yla veriyor. B?yle bir kitab? k?t?phanelerimize kazand?rd??? i?in bir te?ekk?r de Sel Yay?nlar??na.

Kitap ?st?ne dostlarla konu?urken dedi?imiz gibi: Bell & Ross BR 01-92 Replica ?Ke?ke bu kitab? 20?li ya?larda okusaym???z. Ke?ke bu kitab?n izinde farkl? bir okuma deneyimi ya?asaym???z.?
Hi? ge? de?il?

 

Valid HTML 4.01 Transitional