Bu kitap ufak fakat çok renkli bir etnik grubun tarih ve kültür yolculuğudur. Kitap yazmak kararını vermek için yıllarca tereddüt ettim. Nereden başlamalıydım? Neleri yazmalıydım? Acaba bu işi becerebilecek miydim? 15 yıldan fazla bir süre, sürekli bilgi toplamış ve kendi çabalarımla çeşitli sonuçlara varmıştım. Bunları mutlaka bir araya getirmeliydim. Arkamda beni bu işi yapmaya teşvik eden çok sayıda dostum da vardı.

Ve nihayet kararımı verdim: büyük araştırmalar sonucunda uzmanlar tarafından İzmir hakkında yazılmış değerli kitapları, dergileri ve makaleleri, potansiyelim elverdiğince derleyip, kendi bilgi ve yorumlarımı da kattıktan sonra, konuşma dilinde ve kısa, basit cümlelerle kitabımı kaleme alacaktım.

Beni büyük bir tutku ve heyecanla yaptığım bu çalışmaya yönelten etkenler neydi? Amacım ne olacaktı? Köklerine bağlı bir kişi olarak daima inandığım ve söylediğim gibi, kişi, kendine saygı duyulmasını istiyorsa, önce kendisine saygı duymalıdır. Kendine saygı duymak, köklerine ve tarihine saygı duyup onları araştırmak, öğrenmek, korumak ve gelecek nesillere bu duygu ve bilgilerini aşılayıp yok olmasını önlemeye çalışmaktan başlar.

Son yıllarda Yahudi Cemaatinin elbirliğiyle gerçekleştirdiği birçok yenilik ve onarım çalışmaları neticesinde tüm toplumun ve yabancıların gözünde saygınlığımızın arttığını görmek hepimize gurur veriyor. Beni en çok mutlu eden husus ise, Yahudi Cemaatinin özgüveninin gözle görünür bir şekilde arttığını izlerken büyük bir heves, canlılık ve heyecan kazandığını, özellikle genç neslin tarihine ve kültürüne sahip çıkmaya hazır olduğunu görmektir. Ben de İzmir Yahudilerinin tarihini, kültürünü, sanatını, eğitimini, geleneklerini ve bugününe ilişkin bilgilerini tek bir kitapta toplayarak bu bilgileri gelecek nesillere sevdirerek aktarmayı, kaybolmaya yüz tutmuş değerleri, bilgileri, kişileri gündemde tutmayı amaçladım. Bu arada cemaatin içindeki saklı bilgi ve hatı­raların inanılmaz boyutlarda olduğunu ve kayıtsızlık yüzünden heba edildiğini fark ettim. Gönül isterdi ki hepsini buraya alabileyim! Bu büyük projenin genç neslin yeni bir ideali olmasını dilerim.

Bu kitabı hazırlamada ki diğer bir amacım, 46 yıllık bir Tercüman Rehber ve gerçek bir İzmir Sevdalısı olarak, şehrimizin renkli mozağininin bir parçası olan İzmir Yahudilerini, hem İzmir halkına hem de dünyaya daha iyi tanıtarak, İzmir'imizin gelişmesine katkıda bulunmaktır. Binlerce yıllık parlak tarihi olan İzmir'in gerçek değerinin küçümsenmesi bana büyük hüzün vermektedir. İşte bu nedenle, bu kitabın, aynı zamanda Tercüman Rehber dostlarıma da bir klavuz olmasına çalıştım. Bir rehberin gözü ve diliyle, kolay okunabilen, gerekli tüm bilgileri gerektiği kadar yazmaya çalıştım. Bazı daha önce işlenmemiş veya çok merak edilen konularda ise daha fazla ayrıntıya inmeye gayret ettim. Hatalarım, eksiklerim, unuttuğum isimler, mutlaka vardır. Özellikle dipnotlarda yapmış olabileceğim eksikler ve hatalar için değerli ustalarımın affına sığınıyorum.

Kitabıma büyük fotograf ustası sevgili Yusuf Tuvi ve İzzet Keribar'ın fotoğraflarını da ekleyince, kitabın canlılık ve İzmir Yahudilerini merak eden herkesin daha çok ilgisini çekebilecek bir boyut kazandığına inanıyorum.

Bu kitabı yazarken her zaman bildiğim bir gerçeği tekrar yaşadım: İzmir mozağinde tarihimizin ve kader­lerimizin birbirine ne kadar bağlı olduğu, gelenek ve göreneklerimizin birbirine ne kadar benzediği, anılarımızın ne kadar birbirinin içine geçtiğini bir bütünün ayrılmaz parçaları olduğunu bir kez daha anladım.  

Yazdığım bilgilerin birbirimizi daha da yakınlaştırması dileğimIe
 

Halkların, şehirlerin, semtlerin, insanların, hatta yaşanmış öykülerin köklerini araştırmak, bazen kutsal bir görevdir. Günümüzün tarih ve yazın dünyasında kök araştırması, yepyeni modern bir disiplin olarak karşımıza çıkmakta. Acaba bu yeni disipline "Kökoloji" mi, demek lazım? Çağdaş yaşamda ne yazık ki, insani değerlerin azalması, yabancılaşma, kimliksizlik ve bunalım gerçeği ile karşı karşıyayız. Kökünü kaybetmiş topluluk veya bireylerin psikolojisinin pek düzgün olmaması önemli bir araştırma konusudur.

Sosyolog Doç. Dr. Hale Okçay, uzun araştırmaların sonucunda bugünkü İzmir cemaatinin fiziksel ve sosyolojik tanımını son derece isabetli bir şekilde yapıyor ve İzmir Yahudi cemaatinin değişik fertleriyle yaptığı görüşmelerde şu sonuçlara varıyor.

"İzmir Yahudi erkeği, iş hayatında çalışkan, alçak gönüllü, başarı arzusuyla dopdolu, güvenilir; işini iyi yapmak için çabalayan, kendine güveni olan, dikkatli ve işinden mutlu bir vatandaştır. Aile hayatı ise çok dengelidir. Ailesine çok değer veren, kuvvetli aile bağları olan, çocuklarına sağlam bir gelecek hazırlamanın çabası ve mutluluğu içinde olan bir kişidir. Artık Judeo Espanyol lisanını ve kendi mesleğini çocuklarına devredemeyeceğinin bilincindedir. Dinî bakımdan ise zayıf sayılır. Dindar olmayan, dini ahlâk kuralları olarak gören, dini kuralları tam olarak yerine getirmesede bazı ritüelleri yapan bir mümindir.

İzmir Yahudi kadını, geçmiş dönemlerdeki kadınlardan çok daha açık görüşlü, daha Avrupai olmakla birlikte çoğunlukla geleneklerine son derece bağlıdır. Aile hayatı aynen erkeğinki gibidir. Çocuklarına ömür boyunca kanat gerer ve sorumlulukların çoğunu üstlenir. Ev, ondan sorulur. Yahudi erkeği, her nekadar batılılaştıysa da genellikle evin yükü kadının omuzlarındadır. Erkek eve geldiğinde belli bir düzeni hazır görmek ister. Çocukların sadece okul değil, spor sanat, müzik alanında da en iyi eğitimi görmesi için çabalarlar.

Sosyal bağları erkeğinkinden daha kuvvetlidir. Bugün İzmir Yahudi kadınlarının bir kısmı dışarıda çalışmakta ve aileye katkıda bulunmaktadır. Geriye kalan büyük ekseriyet, sosyal yardımlaşmaya daha çok vakit ayırabildik-lerinden oldukça aktiftir. İlerde, çalışan kadınların sayısı arttıkça bu durumunda değişime uğrayacağı bellidir. Fakat gerçek şudur ki, İzmir'li kadınların sosyal faaliyetlerdeki başarılarının kaynağında eşlerinin, maddi ve manevi destekleri çok büyüktür.

Okçay'a göre; "Son yüzyılda yaşanan modernizasyon sürecinde büyük güçlükler yaşamış olan Yahudi cemaati, sonunda bugünkü başarısını elde etmiş, İzmir'deki yerini almış ve sonuçta büyük bir transformasyona uğramıştır. Buna kan kaybı denilebilirse, evet, İzmir Yahudi cemaati kan kaybetmektedir. Ticaret, , itahalat ve ihracat eski canlılığını yitirmekte, şehrin endüstri ve ticaret üstünlüğünün İstanbul'a geçmesiyle genç nesil artık burada kalmamaktadır. Bu durumda elli yıl içinde İzmir Yahudi Cemaati büyük değişimlere uğrayacaktır. "(Hale i 91- ı 92)

Her ne kadar sevgili Okçay'ın tüm söylediklerine katılıyorsam da, olaylara daha Poliannavari bir gözle bakmayı tercih ediyor, zorluyor ve kan kaybı olayını başka şekilde yorumlamaya odaklanıyorum. "İzmir'e aşık bir İzmir'li olarak", daha ufak da olsa burada daima bir Yahudi cemaatininin var olacağını ümit ederek yaşıyorum.

Yılların verdiği hayat tecrübem ve gözlemlerim beni şu sonuca ulaştırdı; İzmir'in Yahudi Türk'leri, eskisinden çok daha fazla Müslüman Türk toplumu ile kaynaşmış durumdadır. Doğduğu günden ölene kadar, okullarda, iş hayatında ve sosyal yaşamında daima beraberdir. İzmir'in kosmopolit yapısına tamamen uyan Yahudi Cemaati özellikle Müslüman Türk'lerle entegre olmuş, aynı duyguları paylaşan, aynı yollarda yürüyen bir bütünün parçasıdır.