Romantik Komünist

Edward Timms, Saime Göksu

Anasayfaya
Eleştiri sayfasına

Editörün Notu:
"Şiirlerim, okurlarımın tüm sorunlarına yanıt versin istiyorum. Bir delikanlı bir kızı sevdiğinde, şiirlerimi okusun. Yaşlı bir adamı ölümün kederi kapladığında, şiirlerimi okusun. (...) Bürokratın biri size kötü bir oyun oynadığında, şiirlerimi okuyun. Komünist yazar, tüm insan duygularını yanıtlamak zorundadır." diyordu Nazım Hikmet.Romantik Komünist'in yazarları Edward Timms ve Saime Göksu, "Nazım'ın yaşamı 20. Yüzyıl siyasetinin aynasıdır... Nazım'ın şiirleri, oyunları, mektupları ve otobiyografik eserleri, insan ruhunun baskı altındaki dayanma gücünün çarpıcı birer kanıtıdır" diyorlar.

Nazım'ın dediği gibi, "mesele esir düşmekte değil, / teslim olmamakta bütün mesele!"

Romantik Komünist

http://www.radikal.com.tr/

Nâzım Hikmet'i gerçekten okumak ve anlamak, onun evrensel boyutlarını kavramak istiyorsanız, şiirini hayatından, komünistliğinden ayıklamaya kalkışmamalısınız. Nâzım'ı bütünlüğü içinde okur ve severseniz korkmayın, komünist olmazsınız

MURAT ÇELİKKAN
(Arşivi)

Çağdaşımız

Şair, kasaplık mal olmadığı için etini kemiğinden ayıramazsınız. Kasaba tarif ettiğiniz gibi 'Döş tarafından olsun, kemiksiz' diyemezsiniz. Şair, hayatıyla ve şiiriyle bir bütündür, eti kemikten ayırır gibi hayatını yapıtından ayıramazsınız.

Nâzım Hikmet'i gerçekten okumak ve anlamak, onun evrensel boyutlarını kavramak istiyorsanız, onun şiirini hayatından, özel hayatından, komünistliğinden, sürgünlüğünden ayıklamaya kalkışmamalısınız. Özellikle de 'şiiri bir yana, komünistliği bir yana' dememelisiniz. Nâzım Hikmet'i bütünlüğü içinde okur ve severseniz, korkmayın, komünist olmazsınız. Birileri de 'Komünizmle Mücadele Dernekleri' kurmaya kalkışmazlar. Eski cumhurbaşkanlarından Süleyman Demirel bu dernekleri pek severdi.

Gerçi komünizm iktidardan uzaklaştı, iflas etti, siyasal ufku kapandı, Doğu'daki demir perdesi tıpkı Berlin'deki ünlü duvarı gibi yıkıldı. Ama Nâzım Hikmet'in komünistliği adının önünde ve arkasında duruyor."

Çağdaşımız, çağının çağdaşı Nâzım Hikmet'i sevecekseniz, dikenine (dikense) katlanacaksınız. Çünkü Nâzım Hikmet komünist olmasaydı, yazdığı şiirlerin hiçbirini yazamaz, atlayıştan vazgeçen bir yüksek
atlayıcı atlet gibi ulaştığı şiirsel düzeyin ancak altından geçebilirdi."

Bütünsel bir insan bireyi

Enver Ercan 1986 yılının aralık ayında, Aziz Çalışlar, Onat Kutlar ve beni bir araya getirip bir toplu söyleşi düzenlemiş ve söyleşinin tutanaklarını Nâzım Hikmet 85 Yaşında başlığı altında Yeni Düşün dergisinin Ocak 1987 sayısında yayımlamıştı.

O metinden bir alıntı yapacağım:
"Nâzım'ın kişiliğine baktığımız zaman şöyle bir birlik görüyoruz: Bütünsel bir insan bireyi. Ki insan bireyi dediğimiz şey tarihsel, toplumsal, ekonomik, psikolojik bir varlıktır, yani bütünsel bir varlıktır. Bu bütünsellik içinde, Nâzım'ın varlığında büyük bir tutarlılık görüyoruz. Zaten Nâzım bunun bilincinde olan bir şair ve insandı. Şiirine izleksel, temasal açıdan baktığımız zaman, gene yapısal ve dilsel açıdan baktığımız zaman, bugün de bir bütün olarak devam ettiğini görüyoruz. Bir fire söz konusu değil, zamanaşımı da kesinlikle söz konusu değil. Elli yıl önce olduğu gibi bugün de yeni ve öncü bir şair, hem izleksel hem de biçimsel açıdan."

* * *
Yazıma üç yıldız koyup günlük gazetelerimi okurken, 28 Aralık tarihli Hürriyet gazetesinden, 36 yıl önce TBMM'de kavga eden Şadi Pehlivanlıoğlu ile Çetin Altan'ın barışmış olduklarını öğrendim. Aslında, kavgadan çok Çetin Altan, Pehlivanoğlu'nun saldırısına uğramıştı. Pehlivanoğlu olayı şöyle anlatıyor:

"Dönemin İçişleri Bakanı olan Faruk Sükan, Meclis Genel Kurulu'nda bakanlığının bütçesi üzerinde konuşma yapıyordu. Sükan konuşurken, Altan kendisine laf atmaya başladı. Sükan da ona dönerek, 'Sen Nâzım Hikmet için büyük şair demiştin. Hep böyle şeyler yaparsın' dedi. Çetin Altan bunun üzerine, 'Şimdi de söylerim. Nâzım Hikmet büyük vatan şairidir' diye karşılık verdi. Bu lafları duyunca benim tepem attı. Adalet Partisi sıralarından kalkarak salonun diğer ucundaki İşçi Partisi sıralarına koştum ve Altan'a yumruğu yapıştırdım. Ben yumruğu atınca yere düştü. Diğer arkadaşlar da arkamdan gelip üzerine çullandılar. Bunun üzerine Çetin Altan korkuya kapıldı ve 'Çocuklarım var, öldürmeyin beni' dedi. Biz de zaten yatışmıştık. Onu bırakıp yerimize döndük."

"Pehlivanlıoğlu, bu olay için pişman olup olmadığı sorusuna karşılık, 'Tabii o yıllarda ben çok genç ve heyecanlı bir kişiliğe sahiptim. Tahammülsüzlük vardı' dedi. Pehlivanlıoğlu, Altan'ın da o yıllarda
İşçi Partisi'nin en başarılı üyesi olduğunu söyledi. Bu kavgaya neden olan 'Nâzım
Hikmet büyük vatan şairidir' sözleri için şimdi ne düşündüğü sorulması üzerine de Pehlivanlıoğlu, 'Şimdi Nâzım Hikmet'e övgü yapmak serbest. Her tarafta övgü düzülüyor. Artık komünistlik de kalmadı. Çetin Altan da benim gibi ortacı oldu. Onunla benim aramda fark kalmadı,' dedi."1965 yılında Pehlivanoğlu büyük bir olasılıkla Komünizmle Mücadele Derneği üyesiydi, Çetin Altan ise marksist İşçi Partisi'nin milletvekiliydi. Şimdi Orta'da birleşmişler. Oysa 'komünist' Nâzım Hikmet olduğu yerde duruyor. Bu sıfattan kimse arındıramaz onu!

Siyasal mihenk taşı
Ben şanslı adamım, önem verdiğim bir yazıyı yazarken böyle beklenmedik yardımcılar çıkar. 35 - 40 yıl önce Nâzım Hikmet yüzünden adam döven kafa, şairin nefret odağı olan ideolojisi bugün bozguna uğradı diye o şairi sevemez, böyle bir şeye hakkı yoktur. Yani Şadi Pehlivanlıoğlu 37 yıl önce Nâzım Hikmet yüzünden dövdüğü Çetin Altan'la barıştığı için 'şair'i sevme hakkına sahip olamaz. Aslında Şadi Pehlivanlıoğlu herhangi bir politik evrim geçirmediği gibi hoşgörü erdemine de ulaşamamış. Nâzım Hikmet'i, kendisi beğeni değişikliğine uğradığı için değil, ideolojik evrim geçirdiği için de değil, Nâzım Hikmet gerçeği de facto'laştığı için metazori kabul ediyor. Bu da bir aşama.

Nâzım Hikmet sadece yazınsal olarak değil, siyasal olarak da Türkiye'de bir mihenk taşı olmuştur!

* * *
Bazıları Nâzım Hikmet ile Yahya Kemal'i karşılaştırmaya pek meraklıdırlar. İkisi de Doğu - Batı sentezi yapmışlar(mış). Nâzım Hikmet'in herhangi bir sentez yapmadığı bir yana, ister 'sentez', ister 'analiz' ortamında olsun bu iki şairi mukayese etmek son derece yanlıştır. Nâzım Hikmet biçim ve içerik açısından tam anlamıyla yenilikçi ve devrimci bir şair, Yahya Kemal ise aynı bağlamda, iyi bir 'tutucu' örneği. Yahya Kemal, Divan'ın dışına çıkınca tam anlamıyla bir acemi şair. Yahya Kemal geçmişin çağdaşı,

Nâzım Hikmet ise çağının ve geleceğin çağdaşı. İki şair ancak böyle mukayese edilebilir. Neymiş, iki şair de Doğu - Batı sentezi yapmışlar, Nâzım Hikmet'in şiir sesinde Divan şiirinin geleneksel sesi varmış. Belki vardır. Ama nerede ve ne için olduğunu yanıtlamadan bu noktada da mukayese yapılamaz.

Geçmişe bugünden bakıyor
Nâzım Hikmet 'Yeni' bir şairdir, çünkü Cumhuriyet gibi tam anlamıyla bir kopuşmayı temsil etmektedir. 'Cumhuriyet'in şairidir, onun ürünüdür. Nâzım Hikmet, şiirinin kimyasını divan ve halk şiirlerinin kimyasından ayırmış ve çağdaş evrensel şiire açılmıştır. Bu açılma Tanzimat şairlerinin biçimsel ve anakronik açılımına benzemez. Nâzım, evrensel şiire açılırken, dönemin öncü şairlerinden hiza ve istikamete bakmıştır. Oysa yaşça kendisinden daha genç olan, A. H. Tanpınar, A. M. Dranas, C. S. Tarancı, Z. O. Saba gibi şairler 1940'lı yıllarda Baudelaire'den ve hece vezninden öteye geçememişlerdir. Dolayısıyla, Nâzım Hikmet, hem kendisinden yaşlı şairlerden hem de daha gençlerden çok daha çağdaştır. Nâzım Hikmet'e bir 'ikili' mukayese uygulayalım. Şunu görürüz: Tema bağlamında, alabildiğine geniş insansal ve toplumsal sorunları kapsamaya ve içermeye çalışan bir zenginlik ki, bu tema, bu temalar içinde, geçmişe bugünün içinden bakan, gelecek karşısında da çok sağlam temellere dayalı ve düşünsel açılımlar yapabilen bir şair. Aynı zamanda bir şiir düşünürünün de varlığını görürüz. Her temayı en iyi şekilde açıklayacak, bu temayı en iyi estetik yapıya kavuşturacak bir yöntem getirdiğini ve önerdiğini görürüz.

Çünkü perspektifi, yöntemi, yöntembilimi çok yeni, çok genç... Nâzım Hikmet, Rimbaud ile Lautreamont'un şiirsel dolaşıma getirdiği düzyazı şiiri kullanış tarzıyla da yenilikçi ve örnek bir şair. Örneğin, Benerci Kendini Niçin Öldürdü?, Taranta Babu'ya Mektuplar, Şeyh Bedreddin, Kuvayi Milliye Destanı, Memleketimden İnsan Manzaraları ve Jokond ile Siya U genelde birbirine çok yakın akrabalıklar, akrabalık bağları taşıyan temalara sahip oldukları halde şiirsel ve dilsel yapılarının farklı olduklarını görürüz. Yani Nâzım Hikmet söylem bağlamında tek boyutlu ve tekrarcı değildir, geleneği hedeflemez, onu kendine katar. Ki bu, Yahya Kemal'in karşıtı bir tavırdır.

Evrensel şiirin yörüngesinde
Yahya Kemal ufak - tefek rötuşlarla geçmişin, Divan şiirinin estetiğini ve zihniyet dünyasını yeniden üretiyor, 'yeni' yeni konusunda son derece beceriksiz ve yeteneksiz; Nâzım Hikmet ise onun yeniden ürettiği şeyi reddetmiş ve yeni bir estetiğin ve zihniyet dünyasının peşine düşmüş... Ama yeni yapıyı bina ederken, gerektiğinde, eski yıkılmış yapının taşlarını kullanmayı da ihmal etmiyor.

* * *

Nâzım Hikmet'in şiirde bir Doğu - Batı sentezi yapmayı amaçladığını sanmıyorum. Biçim ve yapı açısından Doğu ve Batı şiirlerinin sentezini mi yapmıştır? Yoksa bu sentez tematik ve içeriksel midir? Hayır, ikisi değil. Nâzım, 1920'lerde köktenci bir devinim ve atılımla yatak değiştirmiş ve o yıllarda yazılan evrensel şiirin yörünge ve yoluna girmiştir. Ama başkalarının ne yazdığına bakıp onları izlememiş, kendisi neyi yazmak gereksinimi duyuyorsa onu yazmıştır. Daha başlangıçta bile, özgün ve yenidir, çağının çağdaşıdır. Bu özelliğiyle Nâzım Hikmet'i en önemli öteki çağdaşlarının yanına koyabilirsiniz. Örneğin 20 yıl sonra yazacağı Memleketimden İnsan Manzaraları onun Kantolar'ıdır. Ezra Pound'un Kantolar'ı da bir tür onun kendi İnsan Manzaraları'dır. Ama (her nasılsa) Doğu ile Batı'nın sentezini yaptığı ileri sürülen Yahya Kemal'i herhangi bir 20. yüzyıl şairinin yanına koyamazsınız. Çünkü çağının ve geleceğinin çağdaşı değildir. Onu ancak bir 18. ya da 19. yüzyıl şairinin yanına koyabilirsiniz.

Yenilikçi şair bilinci
Nâzım, Rubailer'inde ne sufidir ne de mevlevimeşreptir. Rubai biçiminin dize yapısını ve zaman zaman da uyaklar kullanmıştır. Bunun sonucu olarak, kuşkusuz, rubaimsi bir tını çıkar. O kadar. Temalar ve içerikler Rubai dünyasına ait değildir. Nâzım Hikmet, Rubai tarzının biçim ve biçeminden yararlanmamış, ona benzeyen bir yapı içinde, ağzında gezdirdiği yeni şiiri söylemiştir. Öyle ki sırtı Rubai dünyasına dönüktür.

Nâzım'ın Şeyh Bedreddin Destanı'nda Divan şiirinden yararlandığı söylenir. Geleneksel şiirimizin 'geleneksel sesi'ni yeniden ürettiği için başarılı sayılır. Ve bu uzun şiirin ulaştığı başarı, şairinin Divan şiirini unutmamasına bağlanır. Nâzım, bu şiirde herhangi bir Aruz kalıbı kullanmış mıdır? Biraz çaba gösterirseniz, bir Aruz kalıbına (tesadüfen) uyan birkaç dize bulabilirsiniz. Aynı çabayla, benim şiirlerimde bile Aruz kalıbı bulmak mümkündür.

Doğrudur, Destan'ın özellikle giriş bölümündeDivan'sı bir hava ve ses yakalanabilir. Nâzım, dünü ve bugünü aynı düzlem ve anda, eşzamanlı algılamak ve algılatmak istediği için bu yönteme başvurmuş olabilir. Tarihsel tipikliği yansıtmak için bir olanağı özel efekt olarak kullanmaktadır. Bu tutumu, geçmişe kement atma özlemiyle karıştırmamak gerekir. Nâzım Hikmet'in yenilikçi şair ve şiir bilinci Simavne Kadısı Oğlu Şeyh Bedreddin temasını onu yeniden üretmek için ele almamıştır. Tam tersine çağdaş bir olguyu

dile getirmek için yapmıştır bunu. Tıpkı Yannis Ritsos'un Grek mitolojisinin kişiliklerinden hareketle dramatik şiirler yazması gibi. Aynı yöntemi Pablo Neruda Cantos General'de kullanmıştır. Dikkat ederseniz kullanılan bir biçim olanağı değil yöntemdir, yöntem birliğidir. Vecihi Timuroğlu'nun tanımıyla (Adam Sanat, sayı 191, Aralık 2001) "yenilik bilincinin, yenilik coşkusunun ve yeniciyi kucaklayan tarihsel bilinç"in birliğidir."

* * *

Nâzım Hikmet'in çağının ve geleceğin çağdaşı, evrenseli yeni, yenisi evrensel, büyük şiiri önümüzde duruyor, ama bizler henüz Nâzım'ın 'N'si çevresinde dolaşıp duruyoruz.

Büyük dünyanın büyük şairi

DÜNYA ŞAİRİ NÂZIM HİKMET

Nazım Hikmet, Türkiye'nin ve Türkçenin bu en yüce şairi, sonsuz bir derya...

Zeynep Oral
http://www.zeyneporal.com

Eserleri ülkemde yıllar boyu yasaklanmış olsa da , onu önce kendi eserlerden tanıdık.

Nazım Hikmet, aynı zamanda üzerine en çok yazılmış insanlarımızdan biri. Yazar, şair, ressam dostları, anılarını, mektuplaşmalarını önümüze serdiler. Bir çok edebiyat insanı , eleştirmen, araştırmacı, eserleri ve yaşamı üzerine sayısız kitap sundu. Bu yolda Memet Fuat'ın katkılarını anmamak mümkün değil. Yabancı yazarların çalışmalarının da bir bölümü dilimize çevrilip, bizleri zenginleştirdi. Hepsine müteşekkirim.

Ama bu kez çok farklı bir biyografi var karşımızda : Doğan Kitap'tan çıkan "Romantik Komünist"... Farklılığı bütünsellikte. Farklılığı bilimsellikte.

Nazım Hikmet'in tüm eserlerini ve bugüne dek Nazım üzerine yazılmış her kitabı okumaya çalışan ( okuduğunu sanan) biri olarak, "Romantik Komünist " beni çok etkiledi. Sarsıldım. Hala da etkisindeyim... Oysa kitabı okumadan önce, bir süre de uzak durmaya çalışmıştım. Çünkü, günlük popüler bir gazetede öyle bir tanıtımı yapılmıştı ki, sanki bir aşk resmi geçidi ... Baştan aşağı yanlış bir tanıtım. Bu kitap dört dörtlük, çok geniş kapsa mlı bir araştırma.

Bütünsellik

Son zamanlarda Türkiye'de Nazım Hikmet'in şiirlerini, dileyen , dilediği gibi kullanır oldu. Hani neredeyse komünistliği, siyasal inançları, ideolojisi, yok sayılır oldu. .. Oysa bu kitapta ulusal kimliğine tutkun, yurtsever şairle, yaşamını enternasyonalizme adamış, politik ideallerinden inançlarından ödün vermeyen , dönemin tarihsel determinizmine meydan okuyan, ideal bir gelecek inancına bağlılık duyan şair bir bütün.

"Romantik Komünist Nazım Hikmet'in Yaşamı ve Eseri" iki yazar tarafından İngilizce yazılmış, 1999'da İngiltere 'de yayınlanmış ve Türkçeye, Barış Gümüşbaş tarafından çevrilmiş.

İki yazar, Saime Göksu ve Edward Timms, iki bilim insanı. Saime Göksu, terapist , Edward Timms, tarihçi, Sussex Üniversitesi'nde profesör, edebiyat ve siyaset üzerine yayınlanmış eserleri var. Evliler. Önsözden, Saime Göksu'nun, babası İbrahim Göksu'nun 1940'larda Malatya'da sağlık memuru olduğunu ve cezaevindeki sağlık koşullarını denetlemekle görevli olduğunu öğreniyorum. İbrahim Bey , Kemal Tahir'i Malatya Cezaevinde tanımıştır ve Nazım Hikmet'in o tarihlerde elden ele dolaşan şiirlerini eve taşımıştır. Saime Göksu o şiirlerle büyümüştür.

Göksu ve Timms on yıl çalışmışlar bu eser üzerine. Yalnız çeşitli ülkelerde yayınlanan sayısız yazılı kaynağa , kitap ve dergilere, gazetelere değil , Moskova, Budapeşte, Amsterdam gibi kentlerde radyo, tiyatro , edebiyat arşivlerine girmişler, kimi belgelere ilk kez ulaşmışlar, İngiltere Türkiye arasında gidip gelerek onlarca kişiyle konuşmuşlar. Kılı kırk yaran bir araştırma yapmışlar. Anlatılan her olaya kaynak gösteriyorlar.

Baştan beri araştırmaları, sistemli çalışmayı, belge ve kaynaklara dayanmayı vurgulamam sizleri yanıltmasın, " Romantik Komünist" edebiyat tadı olan bir biyografi. Nazım Hikmet'in yaşamı ve yaratıcı gücü, eserleri, bir arada irdeleniyor bu kitapta.

"Nazım'ın yaşamı 20. Yüzyıl siyasetinin aynasıdır" diyor "Romantik Komünist"in yazarları.

Doğru. Kitapta Nazım Hikmet'in adımlarını izleyerek , özellikle 1920'lerden başlayarak yalnız Türkiye siyasetini değil, dünya siyasetini de izliyoruz. Birinci Dünya Savaşı sonrasında İstanbul'un işgali, antiemperyalist direniş, Ankara , Kurtuluş Savaşı, Sovyet Devrimi sonrasına Lenin'in politik misyonu, dünya sanatında yeni arayışlar, uluslararası ilişkiler, Harp Okulu ve Donanma davaları, 1938'de 28 yıl hapse mahkumiyet , İkinci Dünya Savaşı ... 1950'de ilan edilen af , Soğuk Savaş'ın antikomünist ortamında baskılar, yurtdışına kaçış...

1951'den, hayata gözlerini yumduğu 1963'e dek Barış Elçiliği, Avrupa ve Asya kentleri, Stalinizm, TKP ile ilişkiler ve çatışmalar, dünya aydınlarıyla ilişkiler, dünyada ve Türkiye'de yaşananlar, Hruşçev, Menderes, gericilere karşı tepkileri, radyo konuşmaları...

Evet doğru, Nazım'ın yaşamını izlerken, dünya ve Türkiye'nin politikasını izliyordum aynı zamanda.

Bu arada yazarlardan bir saptama : Nazim'ın davalarında bütün yanlışlar, saçmalıklar, adli hatalar ortaya çıktığı halde, 13 yılını içeride doldurduğu halde, sağlık durumu daha çoğunu kaldıracak durumda olmadığı halde af ya da adalet sağlanamaması konusunda şöyle diyorlar:

"Bu dava konusunda en büyük sorumluluğun kimde olduğu sorusuna , 'Nazım hapiste olduğu sürece görevde bulunan cumhurbaşkanında' yanıtı verilebilir. Bilindiği üzere, komünistlere karşı cadı avını başlatan Fevzi Çakmak olsa da , güç bakımından kıyaslandıklarında, İnönü , Çakmak'ı etkisiz kılabilecek durumdaydı.(...) Almanya'nın yenilgisiyle birlikte , İnönü'nün temkinli tarafsızlık politikası tamamiyle haklı çıkmıştı. İnönü 1945'ten sonra başlayan liberalleşme sürecine de sahip çıkarak, çok partili sisteme geçişte önayak olmuştu. Nazım'ın mahkumiyetinin sürmesinden de bütünüyle Cumhurbaşkanı İnönü sorumluydu. Nazım, ancak İnönü iktidarı yitirdikten sonra özgürlüğüne kavuşacaktı."

"Romantik Komünist"in başında Yevgeni Yevtuşenko'nun (Rusya'da Nazım'a suikast planını da içeren ), ve Memet Fuat'n birer önsözünün yer aldığını belirtmeliyim.

"Romantik Komünist", Şairin yüzüncü yaşında, bizlere verilebilecek en güzel armağanlardan biri... Yazarlara teşekkürüm sonsuz.

"Şiirlerim, okurlarımın tüm sorunlarına yanıt versin istiyorum. Bir delikanlı bir kızı sevdiğinde, şiirlerimi okusun. Yaşlı bir adamı ölümün kederi kapladığında, şiirlerimi okusun. (...) Bürokratın biri size kötü bir oyun oynadığında, şiirlerimi okuyun. Komünist yazar, tüm insan duygularını yanıtlamak zorundadır." diyordu Nazım Hikmet.

Nâzım'ı tanımak

Nâzım'ı en iyi tanımanın yolu elbette yapıtlarını okumak. Ama onun kişiliğini tanımak, yapıtlarının arka planını görmek isteyenler için yazılmış otuzun üzerinde kitap var. Yani hiç bir Türk yazara nasip olmayan, ama Nâzım Hikmet'e yakışan bir toplamla karşı karşıyayız. Bu kitaplar Nâzım'ın şiirini, diğer ürünlerini inceledikleri gibi özel yaşamına, sürgün yıllarına, siyasi kimliğine de odaklanıyorlar. Kimi inceleme, kimi anılar kimi de mektupları sunuyor okura. Kemal Sülker'in kapsamlı incelemesi, İbrahim Balaban'ın, Ekber Babayev'in anıları gibi önemli kitapların baskısı tükenmiş. Onları ancak sahaflardan bulabilirsiniz. Kitapçılarda sizi bekleyen kitapların en önemlilerini hatırlatmak istedik.

Biyografiler
Romantik Komünist - Nâzım Hikmet'in Yaşamı ve Eseri, Saime Göksu, Edward Timms, Doğan Kitap, 2001, 11 milyon 500 bin lira Nâzım Hikmet'in ailesinden, çocukluk yıllarından ölümüne kadarki yaşamını inceleyen kitap, şairin hakkında yazılmış en derli toplu ve en yeni incelemelerden biri.

Nâzım Hikmet - Yaşamı, Şairliği, Sanatı, Eserleri, Asım Bezirci, Evrensel Basım Yayın, 1996, 4 milyon 500 bin lira. Artık hayatta olmayan edebiyat araştırmacısı Asım Bezirci'nin imzasını taşıyan derli toplu bir inceleme.

Nâzım Hikmet, Yaşamı, Ruhsal Yapısı, Davaları, Tartışmaları, Dünya Görüşü, Şiirinin Gelişmeleri, Memet Fuat, Adam Yayınları, 2000, 14 milyon 500 bin liraMemet Fuat'ın Nâzım Hikmet üzerine kaleme aldığı bu en kapsamlı kitapta, şaire dair her şeyi bulabilirsiniz.
 Nâzım Hikmet, Dietrich Gronau, Altın Kitaplar, 1995, 4 milyon 300 bin lira Nâzım'a dışarıdan bakan bir araştırmacının kitabı.

Anılar
 Nâzım Hikmet'in Son Yılları, Zekeriya Sertel, Remzi Kitabevi, 2001, 6 milyon lira Özellikle sürgün yıllarındaki yakın dostu Zekeriya Sertel'in 'Nâzım Hikmet'in yaşamında gizli birşey kalmaması' için yazdığı bu kitap, birlikte geçirdikleri yılları, sürgündeki Nâzım'ı anlatıyor.

"Sana Tütün ve Tesbih Yolluyorum", Semiha Berksoy'un Anıları, Füsun Özbilgen, Broy Yayınları, 1997, 3 milyon 500 bin lira. 30'larda Beyoğlu'nda Gül Apartman'da sık sık biraya gelen üç arkadaşın Nâzım Hikmet, Semiha Berksoy ve Fikret Mualla'nın ortak hikayesi.

Nâzım Hikmet'le 3.5 Yıl, Orhan Kemal, Tekin Yayınevi, 2000, 3 milyon 100 bin liraTürk edebiyatının klasikleşmiş yazarı Nâzım'la birlikte geçirdiği hapishane günlerini anlatıyor.

Bu Dünyadan Nâzım Geçti, Vala Nurettin (Va - Nu), Milliyet Yayınları, 1999, Gençlik yıllarından itibaren yakın arkadaşı olan Vala Nurettin'den anılarla yüklü bir biyografi.

Sertellerin Anılarında Nâzım Hikmet ve Babıali, Zekeriya Sertel, Sabiha Sertel, Yıldız Sertel, Adam Yayınları, 1993, Yıldız Sertel kitabı 'hayatımızın büyük bölümünü birlikte geçirdiğimiz Nâzım'a dair orijinal bilgiler' sözleriyle tanıtıyor.

Sanatı üzerine

Nâzım Hikmet Üstüne Yazılar, Memet Fuat, Adam Yayınları, 2001, 7 milyon 400 bin lira. Memet Fuat'ın 1965'ten itibaren 33 yıl boyunca yazdığı tartışma, anı, değerlendirme türündeki yazılar.

Türk Edebiyatı'nda Nâzım Hikmet, Hikmet İlaydın, Akçağ Yayınları, 1997, 4 milyon 200 bin lira. İlk baskısı 1947'de yapılan kitap özellikle gençlere ve öğrencilere Nâzım'ın şiirini tanıtmaya yönelik.

 Mavi Gözlü Dev, Nâzım Hikmet ve Sanatı, Zekeriya Sertel, Belge Yayınları, 1996,

Zekeriya Sertel'den Nâzım'ın şiirlerini eksen alan bir biyografi. Sertel, şairi en iyi yapıtları yoluyla anlamanın mümkün olduğunu söylüyor.

 Nâzım Hikmet ve Geleneksel Türk Yazını, Nedim Gürsel, Adam Yayınları, 1992, 7 milyon lira. Nâzım Hikmet'in Türk edebiyatı içindeki yerini sorgulayan karşılaştırmalı bir inceleme.

Özel yaşamı

Nâzım Hikmet'in Aşkları - Sevdayım Tepeden Tırnağa, Emin Karaca, Gendaş Kültür, 1999, 5 milyon lira. Nâzım'ın en çok gizem barındıran yanlarından birini,aşklarını anlatan bir kitap. Tanıklıklar, belgeler taranarak oluşturulmuş romantik bir öykü.

Siyasi yaşamı

Nâzım Hikmet Şiiri'nde Gizli Tarih - Şiirler Eşliğinde Bir Siyasal Yakın Tarih Okuması, Emin Karaca, Gendaş Kültür, 1999, 5 milyon lira.

Nâzım'ın şiirlerinde sembolleşen dava arkadaşları, onu etkileyen siyasal olaylar. Emin Karaca, bu kitapta dizeler arasında gezinerek şairin siyasi yaşamını anlatıyor.

Şafakta Suydu Evler - Nâzım Hikmet Romanya'da, Erem Melike Roman, Broy Yayınları, 1987, 3 milyon lira. Sürgün yıllarına dair bir tanıklık kitabı daha. Yazar, şairin özellikle Romanya'da geçirdiği az bilinen günleri anlatıyor.

 

Partisine muhalif bir komünist

29 Aralık 2001