Orhan Pamuk


Babam?n Bavulu

Orhan Pamuk

Anasayfaya
Ele?tiri sayfas?na

 


 

Edit?r?n Notu: 
2006 Nobel Edebiyat ?d?l? 'Kentinin melankolik ruhunun izlerini s?rerken k?lt?rlerin birbiriyle ?at??mas? ve ?r?lmesi i?in yeni simgeler bulan' Orhan Pamuk'a verilmi?tir. ? ?eklindeki bas?n bildirisiyle Nobel Edebiyat ?d?l?'n?n Orhan Pamuk'a verildi?i resmen a??kland?. Pamuk 7 Aral?k 2006'da, ?sve? Akademisi'nde "Babam?n Bavulu" ba?l??? alt?nda haz?rlad??? Nobel konu?mas?n? T?rk?e yapt?,  Orhan Pamuk ?d?l?n? 10 Aral?k 2006 g?n? Stockholm Konser Salonu'nda d?zenlenen ?d?l t?reninde ?sve? kral? XVI. Carl Gustaf'?n elinden ald?.

 

 

?l?m?nden iki y?l ?nce babam kendi yaz?lar?, el yazmalar? ve defterleriyle dolu k???k bir bavul verdi bana. Her zamanki ?akac?, alayc? havas?n? tak?narak, kendisinden sonra, yani ?l?m?nden sonra onlar? okumam? istedi?ini s?yleyiverdi.

 ?Bir bak bakal?m,? dedi hafif?e utanarak, ?i?e yarar bir ?ey var m? i?lerinde. Belki benden sonra se?er, yay?mlars?n.?

Benim yaz?hanemde,Bell & Ross Replica Watches kitaplar aras?ndayd?k. Babam ac? verici ?ok ?zel bir y?kten kurtulmak isteyen biri gibi, bavulunu nereye koyaca??n? bilemeden yaz?hanemde bak?narak doland?. Sonra elindeki ?eyi dikkat ?ekmeyen bir k??eye usulca b?rakt?. ?kimizi de utand?ran bu unutulmaz an biter bitmez ikimiz de her zamanki rollerimize, hayat? daha hafiften alan, ?akac?, alayc? kimliklerimize (personas) geri d?nerek rahatlad?k. Her zamanki gibi havadan sudan, hayattan, T?rkiye?nin bitip t?kenmez siyasi dertlerinden ve babam?n ?o?u ba?ar?s?zl?kla sonu?lanan i?lerinden, ?ok da fazla kederlenmeden, s?z ettik.

Babam gittikten sonra bavulun etraf?nda birka? g?n ona hi? dokunmadan a?a?? yukar? y?r?d???m? hat?rl?yorum. K???k, siyah, deri bavulu, kilidini, yuvarlak kenarlar?n? ta ?ocuklu?umdan biliyordum. Babam k?sa s?ren yolculuklara ??karken ve bazen de evden i? yerine bir y?k ta??rken ta??rd? onu. ?ocukken bu k???k bavulu a??p yolculuktan d?nen babam?n e?yalar?n? kar??t?rd???m?, i?inden ??kan kolonya ve yabanc? ?lke kokusundan ho?land???m? hat?rl?yordum. Bu bavul benim i?in ge?mi?ten ve ?ocukluk hat?ralar?mdan ?ok ?ey ta??yan tan?d?k ve ?ekici bir e?yayd?, ama ?imdi ona dokunam?yordum bile. Niye? Elbette ki bavulun i?indeki gizli y?k?n esrarengiz a??rl??? y?z?nden.

Bu a??rl???n anlam?ndan s?z edece?im ?imdi. Bir odaya kapan?p, bir masaya oturup, bir k??eye ?ekilip ka??tla kalemle kendini ifade eden insan?n yapt??? ?eyin, yani edebiyat?n anlam? demek bu.

Babam?n bavuluna dokunup onu bir t?rl? a?am?yordum, ama i?indeki defterlerin baz?lar?n? biliyordum. Baz?lar?na bir ?eyler yazarken babam? g?rm??t?m. Bavulun i?indeki y?k ilk defa duydu?um bir ?ey de?ildi. Babam?n b?y?k bir k?t?phanesi vard?, gen?lik y?llar?nda, 1940?lar?n sonunda, ?stanbul?da ?air olmak istemi?, Valery?yi T?rk?e?ye ?evirmi?, ama okuru az, yoksul bir ?lkede ?iir yaz?p edebi bir hayat?n zorluklar?n? ya?amak istememi?ti. Babam?n babas? ?dedem- zengin bir i? adam?yd?, babam rahat bir ?ocukluk ve gen?lik ge?irmi?ti, edebiyat i?in, yaz? i?in zorluk ?ekmek istemiyordu. Hayat? b?t?n g?zellikleriyle seviyordu, onu anl?yordum.

Beni babam?n bavulunun i?indekilerden uzak tutan birinci endi?e tabii ki okuduklar?m? be?enmeme korkusuydu. Babam da bunu bildi?i i?in tedbirini alm??, bavulun i?indekileri ciddiye almayan bir hava da tak?nm??t?. Yirmi be? y?ll?k bir yazarl?k hayat?ndan sonra bunu g?rmek beni ?z?yordu. Ama edebiyat? yeterince ciddiye almad??? i?in babama k?zmak bile istemiyordum? As?l korkum, bilmek, ??renmek bile istemedi?im as?l ?ey ise babam?n iyi bir yazar olmas? ihtimaliydi. Babam?n bavulunu as?l bundan korktu?um i?in a?am?yordum. ?stelik nedeni kendime a??k?a s?yleyemiyordum bile. ??nk? babam?n bavulundan ger?ek, b?y?k bir edebiyat ??karsa babam?n i?inde bir bamba?ka adam oldu?unu kabul etmem gerekecekti. Bu korkutucu bir ?eydi. ??nk? ben o ilerlemi? ya??mda bile babam?n yaln?zca babam olmas?n? istiyordum; yazar olmas?n? de?il.

Benim i?in yazar olmak, Franck Muller Freedom Replica insan?n i?inde gizli ikinci ki?iyi, o ki?iyi yapan alemi sab?rla y?llarca u?ra?arak ke?fetmesidir: Yaz? deyince ?nce romanlar, ?iirler, edebiyat gelene?i de?il, bir odaya kapan?p, masaya oturup, tek ba??na kendi i?ine d?nen ve bu sayede kelimelerle bir yeni alem kuran insan gelir g?z?m?n ?n?ne. Bu adam, ya da bu kad?n, daktilo kullanabilir, bilgisayar?n kolayl?klar?ndan yararlanabilir, ya da benim gibi otuz y?l boyunca dolmakalemle ka??t ?zerine, elle yazabilir. Yazd?k?a kahve, ?ay, sigara i?ebilir. Bazen masas?ndan kalk?p pencereden d??ar?ya, sokakta oynayan ?ocuklara, talihliyse a?a?lara ve bir manzaraya, ya da karanl?k bir duvara bakabilir. ?iir, oyun ya da benim gibi roman yazabilir. B?t?n bu farkl?l?klar as?l faaliyetten, masaya oturup sab?rla kendi i?ine d?nmekten sonra gelir. Yaz? yazmak, bu i?e d?n?k bak??? kelimelere ge?irmek, insan?n kendisinin i?inden ge?erek yeni bir alemi sab?rla, inatla ve mutlulukla (joy) ara?t?rmas?d?r. Ben bo? sayfaya yava? yava? yeni kelimeler ekleyerek masamda oturduk?a g?nler, aylar, y?llar ge?tik?e, kendime yeni bir alem kurdu?umu, kendi i?imdeki bir ba?ka insan?, t?pk? bir k?pr?y? ya da bir kubbeyi ta? ta? kuran biri gibi ortaya ??kard???m? hissederdim. Biz yazarlar?n ta?lar? kelimelerdir. Onlar? elleyerek, birbirleriyle ili?kilerini hissederek, bazen uzaktan bak?p seyrederek, bazen parmaklar?m?zla ve kalemimizin ucuyla sanki onlar? ok?ayarak ve a??rl?klar?n? tartarak kelimeleri yerle?tire yerle?tire, y?llarca inatla, sab?rla ve umutla yeni d?nyalar kurar?z.

Benim i?in yazarl???n s?rr?, nereden gelece?i hi? belli olmayan ilhamda de?il, inat ve sab?rdad?r. T?rk?e?deki o g?zel deyi?, i?neyle kuyu kazmak bana sanki yazarlar i?in s?ylenmi? gibi gelir. Eski masallardaki, a?k? i?in da?lar? delen Ferhat??n sabr?n? severim ve anlar?m. Benim Ad?m K?rm?z? adl? roman?mda, tutkuyla ayn? at? y?llarca ?ize ?ize ezberleyen, hatta g?zel bir at? g?z? kapal? ?izebilen ?ranl? eski nakka?lardan s?z ederken yazarl?k mesle?inden, kendi hayat?mdan s?z etti?imi de biliyordum. Kendi hayat?n? ba?kalar?n?n hik?yesi olarak yava? yava? anlatabilmesi, bu anlatma g?c?n? i?inde hissedebilmesi i?in, bana ?yle gelir ki, yazar?n masa ba??nda y?llar?n? bu sanata ve zanaata sab?rla verip, bir iyimserlik elde etmesi gerekir. Kimine hi? gelmeyen, kimine de pek s?k u?rayan ilham mele?i bu g?veni ve iyimserli?i sever ve yazar?n kendini en yaln?z hissetti?i, ?abalar?n?n, hayallerinin ve yazd?klar?n?n de?erinden en ?ok ??pheye d??t??? anda, yani hik?yesinin yaln?zca kendi hik?yesi oldu?unu sand??? zamanda, ona i?inden ??kt??? d?nya ile kurmak istedi?i alemi birle?tiren hik?yeleri, resimleri, hayalleri sanki sunuverir. B?t?n hayat?m? verdi?im yazarl?k i?inde benim i?in en sars?c? duygu, beni a??r? mutlu eden kimi c?mleleri, hayalleri, sayfalar? kendimin de?il bir ba?ka g?c?n bulup bana c?mert?e sundu?unu zannetmem olmu?tur.

Babam?n ?antas?n? a??p defterlerini okumaktan korkuyordum, ??nk? benim girdi?im s?k?nt?lara onun asla girmeyece?ini, yaln?zl??? de?il arkada?lar?, kalabal?klar?, salonlar?, ?akalar?, cemaate kar??may? sevdi?ini biliyordum. Ama sonra ba?ka bir ak?l y?r?t?yordum: Bu d???nceler, ?ileke?lik ve sab?r hayalleri benim hayat ve yazarl?k deneyimimden ??kard???m kendi ?nyarg?lar?m da olabilirdi. Kalabal???n, aile hayat?n?n, cemaatin ???lt?s? i?inde ve mutlu c?v?lt?lar aras?nda yazm?? pek ?ok parlak yazar da vard?. ?stelik babam, ?ocuklu?umuzda, aile hayat?n?n s?radanl???ndan s?k?larak bizi b?rakm??, Paris?e gitmi?, otel odalar?nda ?ba?ka pek ?ok yazar gibi- defterler doldurmu?tu. Bavulun i?inde o defterlerin bir k?sm?n?n oldu?unu da biliyordum, ??nk? bavulu getirmeden ?nceki y?llarda babam hayat?n?n o d?neminden bana art?k s?z etmeye de ba?lam??t?. ?ocuklu?umda da s?z ederdi o y?llardan, ama kendi k?r?lganl???n?, ?air-yazar olma iste?ini, otel odalar?ndaki kimlik s?k?nt?lar?n? anlatmazd?. Paris kald?r?mlar?nda nas?l s?k s?k Sartre?? g?rd???n? anlat?r, okudu?u kitaplar ve g?rd??? filmlerden ?ok ?nemli haberler veren biri gibi heyecanla ve i?tenlikle s?z ederdi. Yazar olmamda pa?alardan ve din b?y?klerinden ?ok evde d?nya yazarlar?ndan s?z eden bir babam?n olmas?n?n pay?n? elbette hi? akl?mdan ??karmazd?m. Belki de babam?n defterlerini bunu d???nerek, b?y?k k?t?phanesine ne kadar ?ok ?ey bor?lu oldu?umu hat?rlayarak okumal?yd?m. Bizimle birlikte ya?arken babam?n ?t?pk? benim gibi- bir odada yaln?z kal?p kitaplarla, d???ncelerle ha??r ne?ir olmak istemesine, yaz?lar?n?n edebi niteli?ine ?ok ?nem vermeden, dikkat etmeliydim.

Ama yapamayaca??m ?eyin de tam bu oldu?unu, babam?n b?rakt??? ?antaya bu huzursuzlukla bakarken hissediyordum. Babam bazen k?t?phanesinin ?n?ndeki divana uzan?r, elindeki kitab? ya da dergiyi b?rak?r ve uzun uzun d???ncelere, hayallere dalard?. Y?z?nde ?akala?malar, tak?lmalar ve k???k ?eki?melerle s?r?p giden aile hayat? s?ras?nda g?rd???mden bamba?ka bir ifade, i?e d?n?k bir bak?? belirirdi, bundan ?zellikle ?ocukluk ve ilk gen?lik y?llar?mda babam?n huzursuz oldu?unu anlar, endi?elenirdim. ?imdi y?llar sonra bu huzursuzlu?un insan? yazar yapan temel d?rt?lerden biri oldu?unu biliyorum. Yazar olmak i?in, sab?r ve ?ileden ?nce i?imizde kalabal?ktan, cemaatten, g?nl?k s?radan hayattan, herkesin ya?ad??? ?eylerden ka??p bir odaya kapanma d?rt?s? olmal?d?r. Sab?r ve umudu yaz?yla kendimize derin bir d?nya kurmak i?in isteriz. Ama bir odaya, kitaplarla dolu bir odaya kapanma iste?i bizi harekete ge?iren ilk ?eydir. Bu kitaplar? keyfince okuyan, yaln?zca kendi vicdan?n?n sesini dinleyerek ba?kalar?n?n s?zleriyle tart??an ve kitaplarla konu?a konu?a kendi d???ncelerini ve alemini olu?turan ?zg?r, ba??ms?z yazar?n ilk b?y?k ?rne?i, modern edebiyat?n ba?lang?c? Montaigne?dir elbette. Babam?n da d?n?p d?n?p okudu?u, bana okumam? ???tledi?i bir yazard? Montaigne. D?nyan?n neresinde olursa olsun, ister Do?u?da ister Bat??da, cemaatlerinden kopup kendilerini kitaplarla bir odaya kapatan yazarlar gelene?inin bir par?as? olarak g?rmek isterim kendimi. Benim i?in hakiki edebiyat?n ba?lad??? yer kitaplarla kendini bir odaya kapatan adamd?r.

Ama kendimizi kapatt???m?z odada san?ld??? kadar da yaln?z de?ilizdir. Bize ?nce ba?kalar?n?n s?z?, ba?kalar?n?n hik?yeleri, ba?kalar?n?n kitaplar?, yani gelenek dedi?imiz ?ey e?lik eder. Edebiyat?n insano?lunun kendini anlamak i?in yaratt??? en de?erli birikim oldu?una inan?yorum. ?nsan topluluklar?, kabileler, milletler edebiyatlar?n? ?nemsedikleri, yazarlar?na kulak verdikleri ?l??de zekile?ir, zenginle?ir ve y?kselirler, ve hepimizin bildi?i gibi, kitap yakmalar, yazarlar? a?a??lamalar milletler i?in karanl?k ve ak?ls?z zamanlar?n habercisidir. Ama edebiyat hi?bir zaman yaln?zca milli bir konu de?ildir. Kitaplar?yla bir odaya kapanan ve ?nce kendi i?inde bir yolculu?a ??kan yazar, orada y?llar i?inde iyi edebiyat?n vazge?ilmez kural?n? da ke?fedecektir: Kendi hik?yemizden ba?kalar?n?n hik?yeleri gibi ve ba?kalar?n?n hik?yelerinden kendi hik?yemizmi? gibi bahsedebilme h?neridir edebiyat. Bunu yapabilmek i?in yola ba?kalar?n?n hik?yelerinden ve kitaplar?ndan ??kar?z.

Babam?n bir yazara fazlas?yla yetecek bin be? y?z kitapl?k iyi bir k?t?phanesi vard?. Yirmi iki ya??mdayken, bu k?t?phanedeki kitaplar?n hepsini okumam??t?m belki, ama b?t?n kitaplar? tek tek tan?r, hangisinin ?nemli, hangisinin hafif ama kolay okunur, hangisinin klasik, hangisinin d?nyan?n vazge?ilmez bir par?as?, hangisinin yerel tarihin unutulacak ama e?lenceli bir tan???, hangisinin de babam?n ?ok ?nem verdi?i bir Frans?z yazar?n kitab? oldu?unu bilirdim. Bazen bu k?t?phaneye uzaktan bakar, kendimin de bir g?n ayr? bir evde b?yle bir k?t?phanemin, hatta daha iyisinin olaca??n?, kitaplardan kendime bir d?nya kuraca??m? d??lerdim. Uzaktan bakt???mda bazen babam?n k?t?phanesi bana b?t?n alemin k???k bir resmiymi? gibi gelirdi. Ama bizim k??emizden, ?stanbul?dan bakt???m?z bir d?nyayd? bu. K?t?phane de bunu g?steriyordu. Babam bu k?t?phaneyi yurtd??? yolculuklar?ndan, ?zellikle Paris?ten ve Amerika?dan ald??? kitaplarla, gen?li?inde ?stanbul?da 1940?larda ve 50?lerdeki yabanc? dilde kitap satan d?kkanlardan ald?klar?yla ve her birini benim de tan?d???m ?stanbul?un eski ve yeni kitap??lar?ndan edindikleriyle yapm??t?. Yerel, milli bir d?nya ile Bat? d?nyas?n?n kar???m?d?r benim d?nyam. 1970?lerden ba?layarak ben de iddial? bir ?ekilde kendime bir k?t?phane kurmaya ba?lad?m. Daha yazar olmaya tam karar vermemi?tim, ?stanbul adl? kitab?mda anlatt???m gibi, art?k ressam olmayaca??m? sezmi?tim ama hayat?m?n ne yola girece?ini tam bilemiyordum. ??imde bir yandan her ?eye kar?? durdurulmaz bir merak ve a??r? iyimser bir okuyup ??renme a?l??? vard?; bir yandan da hayat?m?n bir ?ekilde ?eksik? bir hayat olaca??n?, ba?kalar? gibi ya?ayamayaca??m? hissediyordum. Bu duygumun bir k?sm?, t?pk? babam?n k?t?phanesine bakarken hissetti?im gibi, merkezden uzak olma fikriyle, ?stanbul?un o y?llarda hepimize hissettirdi?i gibi, ta?rada ya?ad???m?z duygusuyla ilgiliydi. Bir ba?ka eksik ya?am endi?esi de tabii ister resim yapmak olsun, ister edebiyat olsun, sanat??s?na fazla ilgi g?stermeyen ve umut da vermeyen bir ?lkede ya?ad???m? fazlas?yla bilmemdi. 1970?lerde, sanki hayat?mdaki bu eksiklikleri gidermek ister gibi a??r? bir h?rsla ?stanbul?un eski kitap??lar?ndan babam?n verdi?i parayla solmu?, okunmu?, tozlu kitaplar sat?n al?rken bu sahaf d?kkanlar?n?n, yol kenarlar?nda, cami avlular?nda, y?k?k duvarlar?n e?iklerinde yerle?mi? kitap??lar?n yoksul, da??n?k ve ?o?u zaman da insana umutsuzluk verecek kadar peri?an halleri beni okuyaca??m kitaplar kadar etkilerdi.

Alemdeki yerim konusunda, hayatta oldu?u gibi edebiyatta da o zamanlar ta??d???m temel duygu bu ?merkezde olmama? duygusuydu. D?nyan?n merkezinde, bizim ya?ad???m?zdan daha zengin ve ?ekici bir hayat vard? ve ben b?t?n ?stanbullular ve b?t?n T?rkiye ile birlikte bunun d???ndayd?m. Bu duyguyu d?nyan?n b?y?k ?o?unlu?u ile payla?t???m? bug?n d???n?yorum. Ayn? ?ekilde, bir d?nya edebiyat? vard? ve onun benden ?ok uzak bir merkezi vard?. Asl?nda d???nd???m Bat? edebiyat?yd?, d?nya edebiyat? de?il, ve biz T?rkler bunun da d???ndayd?k. Babam?n k?t?phanesi de bunu do?ruluyordu. Bir yanda bizim, pek ?ok ayr?nt?s?n? sevdi?im, sevmekten vazge?emedi?im yerel d?nyam?z, ?stanbul?un kitaplar? ve edebiyat? vard?, bir de ona hi? benzemeyen, benzememesi bize hem ac? hem de umut veren Bat? d?nyas?n?n kitaplar?. Yazmak, okumak sanki bir d?nyadan ??k?p ?tekinin ba?kal???, tuhafl??? ve harika halleriyle teselli bulmakt?. Babam?n da bazen, t?pk? benim sonralar? yapt???m gibi, kendi ya?ad??? hayattan Bat??ya ka?mak i?in roman okudu?unu hissederdim. Ya da bana o zamanlar kitaplar bu ?e?it bir k?lt?rel eksiklik duygusunu gidermek i?in ba?vurdu?umuz ?eylermi? gibi gelirdi. Yaln?z okumak de?il, yazmak da ?stanbul?daki hayat?m?zdan Bat??ya gidip gelmek gibi bir ?eydi. Babam bavulundaki defterlerinden ?o?unu doldurabilmek i?in Paris?e gitmi?, kendini otel odalar?na kapatm??, sonra yazd?klar?n? T?rkiye?ye geri getirmi?ti. Bunun da beni huzursuz etti?ini, babam?n bavuluna bakarken hissederdim. Yirmi be? y?l T?rkiye?de yazar olarak ayakta kalabilmek i?in kendimi bir odaya kapatt?ktan sonra, yazarl???n i?imizden geldi?i gibi yazman?n, toplumdan, devletten, milletten gizlice yap?lmas? gereken bir i? olmas?na, babam?n bavuluna bakarken art?k isyan ediyordum. Belki de en ?ok bu y?zden babama yazarl??? benim kadar ciddiye almad??? i?in k?z?yordum.

Asl?nda babama benim gibi bir hayat ya?amad???, hi?bir ?ey i?in k???k bir ?at??may? bile g?ze almadan toplumun i?inde, arkada?lar? ve sevdikleriyle g?l??erek mutlulukla ya?ad??? i?in k?z?yordum. Ama ?k?z?yordum? yerine ?k?skan?yordum? diyebilece?imi, belki de bunun daha do?ru bir kelime olaca??n? da akl?m?n bir yan?yla biliyor, huzursuz oluyordum. O zaman her zamanki tak?nt?l?, ?fkeli sesimle kendi kendime ?mutluluk nedir?? diye soruyordum. Tek ba??na bir odada derin bir hayat
 

 

ya?ad???n? sanmak m?d?r mutluluk? Yoksa cemaatle, herkesle ayn? ?eylere inanarak, inan?yormu? gibi yaparak rahat bir hayat ya?amak m?? Herkesle uyum i?inde ya?ar gibi g?z?k?rken, bir yandan da kimsenin g?rmedi?i bir yerde, gizlice yaz? yazmak mutluluk mudur asl?nda, mutsuzluk mu? Ama bunlar fazla h?r??n, ?fkeli sorulard?. ?stelik iyi bir hayat?n ?l??s?n?n mutluluk oldu?unu nereden ??karm??t?m ki? ?nsanlar, gazeteler, herkes hep en ?nemli hayat ?l??s? mutlulukmu? gibi davran?yordu. Yaln?zca bu bile, tam tersinin do?ru oldu?unu ara?t?rmaya de?er bir konu haline getirmiyor muydu? Zaten bizlerden, aileden hep ka?m?? olan babam? ne kadar tan?yor, onun huzursuzluklar?n? ne kadar g?rebiliyordum ki?

Babam?n bavulunu i?te bu d?rt?lerle a?t?m ilk. Babam?n hayat?nda bilmedi?im bir mutsuzluk, ancak yaz?ya d?kerek dayanabilece?i bir s?r olabilir miydi? Bavulu a?ar a?maz seyahat ?antas? kokusunu hat?rlad?m, baz? defterleri tan?d???m?, babam?n ?st?nde ?yle fazla durmadan onlar? bana y?llarca ?nce g?stermi? oldu?unu fark ettim. Tek tek elleyip kar??t?rd???m defterlerin ?o?u babam?n bizi b?rak?p Paris?e gitti?i gen?lik y?llar?nda tutulmu?tu. Oysa ben, t?pk? biyografilerini okudu?um, sevdi?im yazarlar gibi, babam?n benim ya??mdayken ne yazd???n?, ne d???nd???n? ??renmek istiyordum. K?sa zaman i?inde b?yle bir ?eyle kar??la?mayaca??m? da anlad?m. ?stelik bu arada babam?n defterlerinin oras?nda buras?nda kar??la?t???m yazar sesinden huzursuz olmu?tum. Bu ses babam?n sesi de?il diye d???n?yordum; hakiki (authentic) de?ildi, ya da benim hakiki babam diye bildi?im ki?iye ait de?ildi bu ses. Babam?n yazarken babam olamamas? gibi huzursuz edici bir ?eyden daha a??r bir korku vard? burada: ??imdeki hakiki olamama korkusu, babam?n yaz?lar?n? iyi bulamama, hatta babam?n ba?ka yazarlardan fazla etkilendi?ini g?rme endi?emi a?m??, ?zellikle gen?li?imde oldu?u gibi, b?t?n varl???m?, hayat?m?, yazma iste?imi ve kendi yazd?klar?m? bana sorgulatan bir hakikilik buhran?na d?n???yordu. Roman yazmaya ba?lad???m ilk on y?lda bu korkuyu daha derinden hisseder, ona kar?? koymakta zorlan?r, t?pk? resim yapmaktan vazge?ti?im gibi, bir g?n yenilgiye u?ray?p roman yazmay? da bu endi?eyle b?rakmaktan bazen korkard?m.

Kapay?p kald?rd???m bavulun bende k?sa s?rede uyand?rd??? iki temel duygudan hemen s?z ettim: Ta?rada olma duygusu ve hakiki olabilme (authenticity) endi?esi. Benim bu huzursuz edici duygular? derinlemesine ilk ya?ay???m de?ildi elbette bu. Bu duygular?, b?t?n geni?likleri, yan sonu?lar?, sinir ba?lar? (nerve endings), i? d???mleri ve ?e?it ?e?it renkleriyle ben y?llar boyunca okuyup yazarak, kendim masa ba??nda ara?t?rm??, ke?fetmi?, derinle?tirmi?tim. Elbette onlar? belli belirsiz ac?lar, keyif ka??r?c? hassasiyetler ve ikide bir hayattan ve kitaplardan bana bula?an ak?l kar???kl?klar? olarak ?zellikle gen?li?imde pek ?ok kereler ya?am??t?m. Ama ta?rada olma duygusunu ve hakikilik endi?esini ancak onlar hakk?nda romanlar, kitaplar yazarak (mesela ta?ral?l?k i?in Kar, ?stanbul; hakikilik endi?esi i?in Benim Ad?m K?rm?z? ya da Kara Kitap) b?t?n?yle tan?yabilmi?tim. Benim i?in yazar olmak demek, i?imizde ta??d???m?z, en fazla ta??d???m?z? biraz bildi?imiz gizli yaralar?m?z?n ?zerinde durmak, onlar? sab?rla ke?fetmek, tan?mak, iyice ortaya ??karmak ve bu yaralar? ve ac?lar? yaz?m?z?n ve kimli?imizin bilin?le sahiplendi?imiz bir par?as? haline getirmektir.

Herkesin bildi?i ama bildi?ini bilmedi?i ?eylerden s?z etmektir yazarl?k. Bu bilginin ke?fi ve onun geli?tirilip payla??lmas? okura ?ok tan?d??? bir d?nyada hayret ederek gezinmenin zevklerini verir. Bu zevkleri, bildi?imiz ?eylerin b?t?n ger?ekli?iyle yaz?ya d?k?lmesindeki h?nerden de al?r?z elbette. Bir odaya kapan?p y?llarca h?nerini geli?tiren, bir alem kurmaya ?al??an yazar i?e kendi gizli yaralar?ndan ba?larken bilerek ya da bilmeden insano?luna derin bir g?ven de g?stermi? olur. Ba?kalar?n?n da bu yaralar?n bir benzerini ta??d???na, bu y?zden anla??laca??na, insanlar?n birbirlerine benzedi?ine duyulan bu g?veni hep ta??d?m. B?t?n ger?ek edebiyat, insanlar?n birbirine benzedi?ine ili?kin ?ocuksu ve iyimser bir g?vene dayan?r. Kapan?p y?llarca yazan biri i?te b?yle bir insanl??a ve merkezi olmayan bir d?nyaya seslenmek ister.

Ama babam?n bavulundan ve tabii ?stanbul?da ya?ad???m?z hayat?n solgun renklerinden anla??labilece?i gibi, d?nyan?n bizden uzakta bir merkezi vard?. Bu temel ger?e?i ya?aman?n verdi?i ?ehovcu ta?ra duygusundan, bir di?er yan sonu? olan hakikilik endi?esinden (anxiety of authenticity) kitaplar?mda ?ok s?z ettim. D?nya n?fusunun b?y?k ?o?unlu?unun bu duygularla ya?ad???n?, hatta daha a??rlar? olan eziklik, kendine g?vensizlik ve a?a??lanma korkular?yla bo?u?arak ya?ad???n? kendimden biliyorum. Evet, insano?lunun birinci derdi h?l?, m?lks?zl?k, yiyeceksizlik, evsizlik? Ama art?k televizyonlar, gazeteler bu temel dertleri edebiyattan ?ok daha ?abuk ve kolay bir ?ekilde anlat?yor bize. Bug?n edebiyat?n as?l anlatmas? ve ara?t?rmas? gereken ?ey, insano?lunun temel derdi ise, d??ar?da kalmak ve kendini ?nemsiz hissetme korkular?, bunlara ba?l? de?ersizlik duygular?, bir cemaat olarak ya?anan gurur k?r?kl?klar?, k?r?lganl?klar, k???msenme endi?eleri, ?e?it ?e?it ?fkeler, al?nganl?klar, bitip t?kenmeyen a?a??lanma hayalleri ve bunlar?n karde?i milli ?v?nmeler, ?i?inmeler? ?o?u zaman ak?ld??? ve a??r? duygusal bir dille d??a vurulan (express) bu hayalleri kendi i?imdeki karanl??a her bak???mda anlayabiliyorum. Kendimi kolayl?kla ?zde?le?tirebildi?im (identify) Bat?-d??? d?nyada b?y?k kalabal?klar?n, topluluklar?n ve milletlerin a?a??lanma endi?eleri ve al?nganl?klar? y?z?nden zaman zaman aptall??a varan korkulara kap?ld?klar?na tan?k oluyoruz. Kendimi ayn? kolayl?kla ?zde?le?tirebildi?im Bat? d?nyas?nda da R?nesans?, Ayd?nlanmay?, Modernli?i ke?fetmi? olman?n ve zenginli?in a??r? gururuyla milletlerin, devletlerin zaman zaman benzer bir aptall??a yakla?an bir kendini be?enmi?li?e kap?ld?klar?n? da biliyorum.

Demek ki, yaln?zca babam de?il, hepimiz d?nyan?n bir merkezi oldu?u d???ncesini ?ok fazla ?nemsiyoruz. Oysa, yaz? yazmak i?in bizi y?llarca bir odaya kapatan ?ey tam tersi bir g?vendir; bir g?n yazd?klar?m?z?n okunup anla??laca??na, ??nk? insanlar?n d?nyan?n her yerinde birbirlerine benzediklerine ili?kin bir inan?t?r bu. Ama bu, kendimden ve babam?n yazd?klar?ndan biliyorum, kenarda olman?n, d??ar?da kalman?n ?fkesiyle yaral?, dertli (troubled) bir iyimserliktir. Dostoyevski?nin b?t?n hayat? boyunca Bat??ya kar?? hissetti?i a?k ve nefret duygular?n? pek ?ok kereler kendi i?imde de hissettim. Ama ondan as?l ??rendi?im ?ey, as?l iyimserlik kayna??, bu b?y?k yazar?n Bat? ile a?k ve nefret ili?kisinden yola ??k?p, onlar?n ?tesinde kurdu?u bamba?ka bir alem oldu.

Bu i?e hayat?n? vermi? b?t?n yazarlar ?u ger?e?i bilir: masaya oturup yazma nedenlerimizle, y?llarca umutla yaza yaza kurdu?umuz d?nya, sonunda apayr? yerlere yerle?ir. Kederle ya da ?fkeyle oturdu?umuz masadan o kederin ve ?fkenin ?tesinde bamba?ka bir aleme ula??r?z. Babam da b?yle bir aleme ula?m?? olamaz m?yd?? Uzun yolculuktan sonra o var?lan alem, t?pk? uzun bir deniz yolculu?undan sonra sis aralan?rken b?t?n renkleriyle kar??m?zda yava? yava? beliren bir ada gibi bize bir mucize duygusu verir. Ya da Bat?l? gezginlerin g?neyden gemiyle yakla?t?klar? ?stanbul?u sabah sisi aralan?rken g?rd?klerinde hissettikleri ?eylere benzer bu. Umutla, merakla ??k?lan uzun yolculu?un sonunda, orada camileri, minareleri, tek tek evleri, sokaklar?, tepeleri, k?pr?leri, yoku?lar? ile birlikte b?t?n bir ?ehir, b?t?n bir alem vard?r. ?nsan, t?pk? iyi bir okurun bir kitab?n sayfalar? i?inde kaybolmas? gibi, kar??s?na ??k?veren bu yeni alemin i?ine hemen girip kaybolmak ister. Kenarda, ta?rada, d??ar?da, ?fkeli ya da d?ped?z h?z?nl? oldu?umuz i?in masaya oturmu? ve bu duygular? unutturan yepyeni bir alem ke?fetmi?izdir.

?ocuklu?umda, gen?li?imde hissetti?imin tam tersine benim i?in art?k d?nyan?n merkezi ?stanbul?dur. Neredeyse b?t?n hayat?m? orada ge?irdi?im i?in de?il yaln?zca, otuz ?? y?ld?r tek tek sokaklar?n?, k?pr?lerini, insanlar?n?, k?peklerini, evlerini, camilerini, ?e?melerini, tuhaf kahramanlar?n?, d?kkanlar?n?, tan?d?k ki?ilerini, karanl?k noktalar?n?, gecelerini ve g?nd?zlerini kendimi onlar?n hepsiyle ?zde?le?tirerek anlatt???m i?in. Bir noktadan sonra, hayal etti?im bu d?nya da benim elimden ??kar ve kafam?n i?inde ya?ad???m ?ehirden daha da ger?ek olur. O zaman, b?t?n o insanlar ve sokaklar, e?yalar ve binalar sanki hep birlikte aralar?nda konu?maya, sanki kendi aralar?nda benim ?nceden hissedemedi?im ili?kiler kurmaya, sanki benim hayalimde ve kitaplar?mda de?il, kendi kendilerine ya?amaya ba?larlar. ??neyle kuyu kazar gibi sab?rla hayal ederek kurdu?um bu alem bana o zaman her ?eyden daha ger?ekmi? gibi gelir.

Babam da, belki, y?llar?n? bu i?e vermi? yazarlar?n bu cins mutluluklar?n? ke?fetmi?tir, ona ?nyarg?l? olmayay?m diyordum bavuluna bakarken. Ayr?ca, emreden, yasaklayan, ezen, cezaland?ran s?radan bir baba olmad???, beni her zaman ?zg?r b?rak?p, bana her zaman a??r? sayg? g?sterdi?i i?in de ona m?te?ekkirdim. Pek ?ok ?ocukluk ve gen?lik arkada??m?n aksine, baba korkusu bilmedi?im i?in hayal g?c?m?n zaman zaman ?zg?rce ya da ?ocuk?a ?al??abildi?ine bazen inanm??, bazen da babam gen?li?inde yazar olmak istedi?i i?in yazar olabildi?imi i?tenlikle d???nm??t?m. Onu ho?g?r?yle okumal?, otel odalar?nda yazd?klar?n? anlamal?yd?m.

Babam?n b?rakt??? yerde g?nlerdir h?l? duran bavulu bu iyimser d???ncelerle a?t?m ve baz? defterleri, baz? sayfalar? b?t?n irademi kullanarak okudum. Babam ne mi yazm??t?? Paris otellerinden g?r?nt?ler hat?rl?yorum, baz? ?iirler, baz? paradokslar, ak?l y?r?tmeler? Bir trafik kazas?ndan sonra ba??ndan ge?enleri zar zor hat?rlayan, zorlansa da fazlas?n? hat?rlamak istemeyen biri gibi hissediyorum kendimi ?imdi. ?ocuklu?umda annem ile babam bir kavgan?n e?i?ine geldiklerinde, yani o ?l?mc?l sessizliklerden biri ba?lad???nda babam havay? de?i?tirmek i?in hemen radyoyu a?ar, m?zik bize olup biteni daha ?abuk unuttururdu.

Ben de benzeri bir m?zik i?levi g?recek ve sevilecek bir-iki s?z ile konuyu de?i?tireyim! Bildi?iniz gibi, biz yazarlara en ?ok sorulan, en ?ok sevilen soru ?udur: neden yaz?yorsunuz? ??imden geldi?i i?in yaz?yorum! Ba?kalar? gibi normal bir i? yapamad???m i?in yaz?yorum. Benim yazd???m gibi kitaplar yaz?ls?n da okuyay?m diye yaz?yorum. Hepinize, herkese ?ok ?ok k?zd???m i?in yaz?yorum. Bir odada b?t?n g?n oturup yazmak ?ok ho?uma gitti?i i?in yaz?yorum. Onu ancak de?i?tirerek ger?ekli?e katlanabildi?im i?in yaz?yorum. Ben, ?tekiler, hepimiz, bizler ?stanbul?da, T?rkiye?de nas?l bir hayat ya?ad?k, ya??yoruz, b?t?n d?nya bilsin diye yaz?yorum. Ka??d?n, kalemin, m?rekkebin kokusunu sevdi?im i?in yaz?yorum. Edebiyata, roman sanat?na her ?eyden ?ok inand???m i?in yaz?yorum. Bir al??kanl?k ve tutku oldu?u i?in yaz?yorum. Unutulmaktan korktu?um i?in yaz?yorum. Getirdi?i ?n ve ilgiden ho?land???m i?in yaz?yorum. Yaln?z kalmak i?in yaz?yorum. Hepinize, herkese neden o kadar ?ok ?ok k?zd???m? belki anlar?m diye yaz?yorum. Okunmaktan ho?land???m i?in yaz?yorum. Bir kere ba?lad???m ?u roman?, bu yaz?y?, ?u sayfay? art?k bitireyim diye yaz?yorum. Herkes benden bunu bekliyor diye yaz?yorum. K?t?phanelerin ?l?ms?zl???ne ve kitaplar?m?n raflarda duru?una ?ocuk?a inand???m i?in yaz?yorum. Hayat, d?nya, her ?ey inan?lmayacak kadar g?zel ve ?a??rt?c? oldu?u i?in yaz?yorum. Hayat?n b?t?n bu g?zelli?ini ve zenginli?ini kelimelere ge?irmek zevkli oldu?u i?in yaz?yorum. Hik?ye anlatmak i?in de?il, hik?ye kurmak i?in yaz?yorum. Hep gidilecek bir yer varm?? ve oraya ?t?pk? bir r?yadaki gibi? bir t?rl? gidemiyormu?um duygusundan kurtulmak i?in yaz?yorum. Bir t?rl? mutlu olamad???m i?in yaz?yorum. Mutlu olmak i?in yaz?yorum.

Yaz?haneme gelip bavulu b?rak???ndan bir hafta sonra, babam, her zamanki gibi elinde bir paket ?ikolata (k?rk sekiz ya??nda oldu?umu unutuyordu) beni gene ziyaret etti. Her zamanki gibi gene hayattan, siyasetten ve aile dedikodular?ndan s?z edip g?l??t?k. Bir ara babam?n g?z? bavulu b?rakt??? k??eye tak?ld? ve onu oradan al?p kald?rd???m? anlad?. G?z g?ze geldik. S?k?c?, utand?r?c? bir sessizlik oldu. Ona bavulu a??p i?indekileri okumaya ?al??t???m? s?ylemedim, g?zlerimi ka??rd?m. Ama o anlad?. Ben de onun anlad???n? anlad?m. O da benim onun anlad???n? anlad???m? anlad?. Bu anlay??lar da birka? saniye i?inde ne kadar uzarsa ancak o kadar uzad?. ??nk? babam kendine g?venen, rahat ve mutlu bir insand?: her zamanki gibi g?l?verdi. Ve evden ??k?p giderken bana her zaman s?yledi?i tatl? ve y?reklendirici s?zleri bir baba gibi yine tekrarlad?.

Her zamanki gibi babam?n mutlulu?unu, dertsiz, tasas?z halini k?skanarak arkas?ndan bakt?m. Ama o g?n i?imde utan? verici bir mutluluk k?p?rt?s? da dola?m??t?, hat?rl?yorum. Belki onun kadar rahat de?ilim, onun gibi tasas?z ve mutlu bir hayat s?rmedim, ama yaz?n?n hakk?n? verdim duygusu, anlad?n?z? Bunu babama kar?? duydu?um i?in utan?yordum. ?stelik babam, benim hayat?m?n ezici merkezi de olmam??, beni ?zg?r b?rakm??t?. B?t?n bunlar bize yazman?n ve edebiyat?n, hayat?m?z?n merkezindeki bir eksiklik ile, mutluluk ve su?luluk duygular?yla derinden ba?l? oldu?unu hat?rlatmal?.

Ama hik?yemin bana daha da derin bir su?luluk duydurtan bir simetrisi, o g?n hemen hat?rlad???m bir di?er yar?s? var. Babam?n bavulunu bana b?rakmas?ndan yirmi ?? y?l ?nce, yirmi iki ya??mdayken her ?eyi b?rak?p romanc? olmaya karar vermi?, kendimi bir odaya kapatm??, d?rt y?l sonra ilk roman?m Cevdet Bey ve O?ullar??n? bitirmi? ve hen?z yay?mlanmam?? kitab?n daktilo edilmi? bir kopyas?n? okusun ve bana d???ncesini s?ylesin diye titreyen ellerle babama vermi?tim. Yaln?z zevkine ve zekas?na g?vendi?im i?in de?il, annemin aksine, babam yazar olmama kar?? ??kmad??? i?in de onun onay?n? almak benim i?in ?nemliydi. O s?rada babam bizimle de?ildi, uzaktayd?. D?n???n? sab?rs?zl?kla bekledim. ?ki hafta sonra gelince kap?y? ona ko?arak a?t?m. Babam hi?bir ?ey s?ylemedi, ama bana hemen ?yle bir sar?ld? ki kitab?m? ?ok sevdi?ini anlad?m. Bir s?re, a??r? duygusall?k anlar?nda ortaya ??kan bir ?e?it beceriksizlik (clumsiness) ve sessizlik buhran?na kap?ld?k. Sonra biraz rahatlay?p konu?maya ba?lay?nca, babam, bana ya da ilk kitab?ma olan g?venini a??r? heyecanl? ve abart?l? bir dille ifade etti ve bug?n b?y?k bir mutlulukla kabul etti?im bu ?d?l? bir g?n alaca??m? ?ylesine s?yleyiverdi.

Bu s?z? ona inanmaktan ya da bu ?d?l? bir hedef olarak g?stermekten ?ok, o?lunu desteklemek, y?reklendirmek i?in ona ?bir g?n pa?a olacaks?n!? diyen bir T?rk babas? gibi s?ylemi?ti. Y?llarca da beni her g?r???nde cesaretlendirmek i?in bu s?z? tekrarlad? durdu.

Babam 2002 y?l? Aral?k ay?nda ?ld?.

?sve? Akademisi?nin bana bu b?y?k ?d?l?, bu ?erefi veren de?erli ?yeleri, de?erli konuklar, bug?n babam aram?zda olsun ?ok isterdim.

 
>

Valid CSS!